Bosphorus News Jeopolitik Masası
Bulgaristan açıklarında bir ticaret gemisinin batmasıyla sonuçlanan saldırıda önceden yapılan hava uyarısının neden etkili bir korumaya dönüşmediği hâlâ açıklığa kavuşmuş değil.
29 Ekim 2026'da Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, Türkiye-Libya deniz yetki alanları mutabakatını Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi gündemine taşırken Bulgaristan, Karadeniz'de insansız deniz araçlarının saldırısına uğrayan bir konteyner gemisinin battığını doğruladı. Ankara Türk devletleri zirvesine hazırlanırken Kıbrıs'ta BM temaslarının yeni turu yaklaşıyor, Dünya Bankası'nın Türkiye sanayisine yönelik yeni finansmanı da gündeme giriyordu.
Doğu Akdeniz | Türkiye, Libya, Yunanistan & Washington
Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, ülkesinin ekim ayı dönem başkanlığını yürüttüğü BM Güvenlik Konseyi'nde 29 Ekim'de düzenlenen yeni teknolojiler ve deniz güvenliği oturumuna başkanlık ederken 2019 tarihli Türkiye-Libya deniz yetki alanlarının sınırlandırılması mutabakatını hedef aldı. Harita göstererek anlaşmanın Girit, Rodos, Kerpe ve Kaşot'un deniz yetki alanlarını göz ardı ettiğini savundu. Mutabakatı hukuka aykırı olarak nitelendiren Miçotakis, Libya Temsilciler Meclisi'nin sonradan verdiği onayın Yunanistan'ın ileri sürdüğü egemen hakları ortadan kaldıramayacağını söyledi. Güvenlik Konseyi, deniz yetki alanları uyuşmazlığı hakkında herhangi bir karar almadı.
Libya'nın doğusundaki Temsilciler Meclisi, mutabakatı 20 Ekim'de onaylamıştı. Türkiye, belgenin 2019'dan beri yürürlükte olduğu görüşünde. Yunanistan ile bazı bölge ülkeleri ve Avrupa kurumları ise üçüncü devletlerin haklarının etkilendiğini savunarak itirazlarını sürdürüyor. Miçotakis'in ticaret gemilerine saldırılar ve denizaltı altyapısı güvenliğine de değindiği konuşmada Türkiye-Libya anlaşmasını BM kürsüsüne taşıması, Libya'daki oylamanın ardından yoğunlaşan diplomatik açıklamalara yeni bir halka ekledi.
Türkiye Dışişleri Bakanlığı, 20 Ekim'deki oylamayı memnuniyetle karşılarken mutabakatı uluslararası hukuk ve hakkaniyet ilkeleri temelinde savundu. Millî Savunma Bakanlığı da 22 Ekim'deki Libya, Katar ve Eurofighter açıklamalarında Yunanistan ve Avrupa Birliği'nden (AB) gelen itirazları reddetmişti. Bakanlık 28 Ekim'de Mısır'a yönelik ayrı bir deniz sınırı teklifini yeniden gündeme getirdi. Ankara'nın hesabına göre Kahire, Yunanistan-Mısır kısmi sınırlandırmasının doğuya uzatılması yerine Türkiye ile anlaşırsa 15 bin kilometrekareyi aşan ilave deniz yetki alanı elde edebilecek. Bu hesap Türkiye'nin resmî iddiası; Mısır ne önerilen sınırı ne de hesabı kabul etti. Üzerinde uzlaşılmış sınır koordinatları da yayımlanmış değil.
Atina ile Kahire, 2020'de imzaladıkları kısmi münhasır ekonomik bölge sınırlandırma anlaşmasını doğuya doğru genişletmeyi görüşüyor. Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgos Gerapetritis, 28 Ekim'de BM Genel Sekreteri António Guterres ile görüşmesinin ardından deniz yetki alanları meselesine değindi. Yunanistan-Mısır temasları ile Ankara'nın Kahire'ye yaptığı teklif aynı aşamada değil; iki süreçten de yeni bir sınırlandırma anlaşması çıkmış değil.
Washington'un açıklamalarında da hafta içinde ton değişikliği görüldü. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Dışişleri Bakanlığı, 21 Ekim'de Yunan basınına verdiği yanıtta Libya parlamentosunun kararını doğrudan mahkûm etmeden tarafları iyi niyetli görüşmelere çağırdı. 25 Ekim'de haberleştirilen bir başka yanıtta ise onay açıklamasını "yararsız ve kışkırtıcı" diye nitelendirdi; buna karşın ABD politikasının değişmediğini özellikle belirtti. Yunan basını ikinci açıklamayı diplomatik girişimlerle ilişkilendirdi. Ancak bu süreci bağımsız biçimde doğrulayan resmî bir Amerikan açıklaması bulunmuyor.
Deniz yetki alanları anlaşmazlıkları sürerken askerî temaslar kendi takviminde ilerliyor. Türk ve Mısır donanmalarının 4–9 Kasım'da İskenderiye açıklarında ortak tatbikat yapması, Yunanistan Taktik Hava Kuvvetleri Komutanı'nın da ikili güven artırıcı önlemler kapsamında 3–5 Kasım'da Türkiye'yi ziyaret etmesi planlanıyor. Her iki program da Libya'daki oylamaya yanıt olarak açıklanmadı. Birleşmiş Milletler Libya Destek Misyonu (UNSMIL) ise bu hafta Londra'da Libya'nın seçim süreci ve yargı kurumlarına ilişkin bir toplantı düzenlendiğini bildirdi. Bu, deniz yetki alanı mutabakatından ayrı yürüyen bir iç siyasi süreç.
Karadeniz | Bulgaristan Açıklarında Konteyner Gemisi Battı
Bulgaristan makamları, Liberya bayraklı CONTSHIP JET'in 28 Ekim'de üç insansız suüstü aracının saldırısına uğradıktan sonra 29 Ekim'de battığını doğruladı. Yunan şirketince işletilen gemi, Hayfa'dan Köstence'ye 421 konteyner taşıyordu. Saldırı, Bulgaristan'ın karasularının dışında, münhasır ekonomik bölgesi içinde gerçekleşti. Mürettebattaki 14 Filipinli ve dört Ukraynalı, toplam 18 denizcinin tamamı kurtarılarak Varna'ya götürüldü. Saldırının sorumlusu kesinleşmedi.
Bulgar deniz kuvvetlerine göre bir Fransız deniz karakol uçağı olası insansız araç saldırısına ilişkin uyarıda bulundu. Ancak uyarının tam olarak ne zaman ve nasıl iletildiği, önleme girişiminde bulunulup bulunulmadığı açıklanmadı. İlk kontrollerde görünür bir kirlilik saptanmazken enkaz yakınında yaklaşık 20 konteynerin sürüklendiği bildirildi. Yük arasında lityum iyon bataryalar ve aşındırıcı maddeler de vardı. CONTSHIP JET'e 28 Ekim'de düzenlenen saldırının geminin batmasıyla sonuçlanmasının ardından Bulgaristan askerî savcılığı, deniz savaşına ilişkin hukuk kurallarının ihlal edilmiş olabileceği gerekçesiyle 29 Ekim'de soruşturma açtı. Fail henüz belirlenmedi.
Saldırıyla aynı dönemde Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler ve Genelkurmay Başkanı Selçuk Bayraktaroğlu, Sofya'da Bulgar ve Romen mevkidaşlarıyla bir araya geldi. Ticari deniz trafiğine yönelik tehditler, erken uyarı ve istihbarat paylaşımı görüşüldü. Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) üyesi üç ülke, hâlihazırda denizaltı altyapısına yönelik riskleri de kapsayan ortak mayın karşı tedbirleri mekanizmasını işletiyor. Sofya görüşmelerinin kamuya açıklanan sonuçlarında ticaret gemilerine sürekli refakat görevi veya yeni bir önleme yetkisi kararı yer almadı.
Avrupa Parlamentosu, Karadeniz'de ticaret gemilerine saldırıları kınayan kararını daha önce, 22 Ekim'de, 432 kabul ve 52 ret oyuyla, 88 çekimserle kabul etmişti. Kararda gözetimin artırılması, Avrupa'nın denizde daha etkin bir rol üstlenmesinin değerlendirilmesi ve NATO'nun bölgeye ilgisinin güçlendirilmesi istendi. Bu karar, AB'nin bir deniz kuvveti konuşlandırmasını onaylamıyor. CONTSHIP JET saldırısından sonra Avrupa Komisyonu da saldırıyı kınadı ve Bulgaristan ile Romanya'yla çalışmaya hazır olduğunu açıkladı. Komisyon sözcüsü, Bulgaristan'dan yeni bir yardım talebi geldiğinden haberdar olmadığını söyledi.
Ticaret gemilerinin güvenliği, otonom deniz araçları, deniz dronları, siber tehditler ve denizaltı altyapısı 29 Ekim'deki BM Güvenlik Konseyi oturumunun da gündemindeydi. Miçotakis daha geniş kapsamlı bir deniz ateşkesi çağrısı yaptı. Ne bu oturum ne de Avrupa Parlamentosu'nun kararı, bir ticaret gemisine yaklaşan insansız araçları hangi unsurların, kimin izniyle ve ne kadar sürede önleyebileceğine ilişkin operasyonel düzenlemeyi ortaya koydu.
Ankara | Türk Devletleri Zirvesi & Güney Kafkasya
Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) dışişleri bakanları, 29 Ekim'de Hakan Fidan'ın başkanlığında Ankara'da toplandı. Bakanlar, 30 Ekim'deki liderler zirvesine hazırlanırken Ankara Bildirisi üzerindeki çalışmaları ve dönem başkanlığının Azerbaycan'dan Türkiye'ye devri planını ele aldı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, konuk liderleri ve heyetleri Cumhuriyet Bayramı akşam yemeğinde ağırladı. 29 Ekim sona ererken liderler zirvesinin kararları henüz alınmamıştı.
Azerbaycan, 30 Ekim liderler toplantısında Cumhurbaşkanı İlham Aliyev yerine Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov'un heyete başkanlık edeceğini duyurdu. Azerbaycan basınına göre Aliyev'in Bakü'deki bir gençlik futbol turnuvasının kapanış törenine katılmak üzere önceden belirlenmiş programı vardı. Eğitim düzenlemeleri ve Türkiye'den gelen ziyaretçiler konusunda son dönemde yaşanan anlaşmazlıklar siyasi arka planın parçası olsa da Aliyev'in Ankara zirvesine katılmamasının nedeninin bu anlaşmazlıklar olduğunu gösteren doğrulanmış bir kayıt bulunmuyor.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, zirve programına katılmak üzere Ankara'ya gitti. Dışişleri Bakanı Tahsin Ertuğruloğlu ise dışişleri bakanları toplantısında iki devletli çözüm politikasını yineledi ve TDT ile daha yakın kurumsal ilişkiler kurulmasını istedi. Bu katılım, Türk Kıbrıs tarafının görüşlerini teşkilat içinde dile getirmesine imkân sağladı; KKTC'nin uluslararası tanınma statüsünü değiştirmedi.
Türkiye ve Özbekistan, Erdoğan ile Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in görüşmelerinin ardından 29 Ekim'de beş anlaşmaya imza attı. İki cumhurbaşkanı yüksek düzeyli iş konseyi kurulmasına ilişkin anlaşmayı, bakanlar ise tercihli ticaret, gümrüklerde ön bilgi paylaşımı, sosyal güvenlik ve bunun uygulanmasına ilişkin diğer dört belgeyi imzaladı. Anlaşmaların ticarete yansıması uygulama usullerine ve tamamlanması gereken iç işlemlere bağlı olacak.
Cumhurbaşkanlığı'nın açıklamasına göre Donald Trump, akşam yemeği sırasında Erdoğan'ı arayarak TDT zirvesi ve katılımcılarına ilişkin iyi dileklerini iletti. 29 Ekim'deki görüşmenin açıklanan gündemi, Türk tarafına göre Mekke Ortak Savunma İttifakı, Hürmüz, Yemen ve Rusya-Ukrayna diplomasisinin ele alındığı 28 Ekim telefon görüşmesine göre daha dardı. İki görüşmenin resmî açıklamalarında F-35 teslimatı veya yaptırımların kaldırılmasına ilişkin yeni bir Amerikan taahhüdü bulunmuyor.
Ermenistan Ulusal Meclisi ise 28 Ekim'de, Uluslararası Barış ve Refah İçin Trump Rotası (TRIPP) kapsamında ABD ile hazırlanan çerçeveyi 63'e karşı 32 oyla onayladı. Öngörülen güzergâh, Azerbaycan'ı Ermenistan toprakları üzerinden Nahçıvan'a bağlayabilecek, ileride başka hatlarla da bağlantı kurulabilecek. Erivan, Ermenistan içindeki altyapının ülkenin egemenliği ve yargı yetkisi altında kalacağını belirtiyor.
Çerçeveye göre işletmeci şirkette başlangıçta ABD tarafının yüzde 74, Ermenistan'ın yüzde 26 pay sahibi olması öngörülüyor. Şirketin ana sözleşmesi ile hissedarlar anlaşması ise henüz tamamlanmadı. Avrupa'nın sürece katılmasına yönelik çağrılar da TRIPP'nin finansmanı ve koridorun tasarımına ilişkin tartışmalara girmiş durumda. Parlamento onayı hukuki çerçeveyi ilerletiyor; şirket belgeleri ve inşaat aşaması hâlâ bekliyor. Aliyev'in Ankara'da bulunmamasıyla bu süreç arasında doğrulanmış bir bağlantı yok.
Kıbrıs | BM Temasları, Abbas Ziyareti & Deniz Kuvvetleri Tedariki
BM Genel Sekreteri'nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi María Ángela Holguín'in yeni görüşme turu için 29 Ekim gecesi adaya gelmesi bekleniyordu. Takvime göre Holguín, 30 Ekim'de Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis, 2 Kasım'da KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ve 9 Kasım'da iki liderle birlikte görüşecek. Yeni geçiş noktaları ve diğer güven artırıcı önlemlere ilişkin temaslardan henüz anlaşma çıkmadı. Görüşmeler, üzerinde uzlaşılamayan güzergâh önerilerinde ilerleme sağlanıp sağlanamayacağını gösterecek.
Yunanistan Dışişleri Bakanı Gerapetritis de 28 Ekim'de António Guterres ile görüşmesinin ardından Kıbrıs meselesinin esasına ilişkin daha resmî görüşmelere geçilmesi çağrısı yaptı. Bu, Atina'nın savunduğu yaklaşım; BM kapsamlı çözüm müzakerelerinin yeniden başladığını açıklamadı. Holguín'in takvimindeki görüşmeler liderler ve çözüme kavuşmamış güven artırıcı önlemler üzerinde yoğunlaşıyor.
Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, 29 Ekim'de Hristodulidis ile ikili ilişkileri, Amalthea deniz koridoru üzerinden Gazze'ye insani yardım sevkiyatını, AB-Filistin ilişkilerini ve Kıbrıs konusunu görüştü. Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı bölgesel yardım faaliyetlerindeki rolünü öne çıkardı. Abbas, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin diplomatik girişimlere sağlayabileceği katkıyı olumlu karşıladı; ancak yeni bir yardım operasyonu veya resmî arabuluculuk görevi açıklanmadı.
KKTC Dışişleri Bakanlığı, Kıbrıs meselesinin Türk Kıbrıslı temsilciler olmadan görüşülmesine tepki gösterirken Filistin halkının kendi kaderini tayin hakkına ve Filistinli yetkililerle temasa desteğini yineledi. Hristodulidis ise ayrı bir açıklamada Kayıp Şahıslar Günü dolayısıyla Türkiye'den çözülmemiş dosyalar için bilgi ve erişim talep etti. Kayıtlara veya ilgili alanlara erişim konusunda yeni bir düzenleme ilan edilmedi.
Kıbrıs Cumhuriyeti ile İsrail, 26 Ekim'de Israel Shipyards üretimi, Rafael deniz sistemleriyle donatılacak yeni bir açık deniz karakol gemisi için tedarik anlaşması imzaladı. Sözleşme, mevcut Commodore Andreas Ioannides (P61) gemisinin modernizasyonunu da kapsıyor. Yeni geminin ayrıntılı konfigürasyonu ve teslim tarihi açıklanmadı. Yeni devriye gemisi sözleşmesi ile P61 modernizasyonu, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin deniz kuvvetleri tedarik programının parçası; sözleşmede öngörülen kabiliyetler henüz hizmete alınmış değil.
Doğu Akdeniz Enerjisi | GSI & Kronos
Kıbrıs Cumhuriyeti'nin elektrik şebekesini Yunanistan'a bağlaması planlanan Great Sea Interconnector (GSI), 29 Ekim'de Avrupa enerji bakanlarının gündemine yeniden girdi. Yunanistan Enerji Bakanı Stavros Papastavrou projeyle ilgili bilgi verdi; Kıbrıs Cumhuriyeti Enerji Bakanı Mihalis Damianou şebeke yatırımları ve elektrik bağlantılarından söz etti. AB Enerji Komiseri Dan Jørgensen iki bakanla görüştü. Kamuya açıklanan bilgilerde yeni bir finansman kararı veya deniz araştırmalarının yeniden başladığına ilişkin doğrulama bulunmuyor.
Denizaltı çalışmalarından önce hangi makamdan izin alınacağı ve hangi kıyı devletlerine bildirim yapılacağı meselesi çözülmüş değil. Atina, araştırma şirketlerinin gerekli izinleri Yunan makamlarından aldığını; diğer kıyı devletlerine ise onayları istenmeksizin bilgi verilebileceğini savunuyor. Türkiye, olası araştırma güzergâhlarının bazı kesimlerindeki deniz yetki alanı iddialarına karşı çıkıyor. Fiilî ilerlemeyi anlayabilmek için araştırmanın doğrulanmış konumu ile dayandığı izinlerin görülmesi gerekiyor. Tek başına seyir duyurusu yayımlanması, çalışmaların başladığı anlamına gelmiyor.
Kıbrıs Cumhuriyeti, 26 Ekim'de Kronos doğal gaz sahasının geliştirilmesi için mühendislik, tedarik, inşaat ve kurulum işlerini kapsayan sözleşmeleri Eni bağlantılı taraflarla imzaladı. Projenin, açık denizde üretilecek gazı Mısır'ın işleme ve ihracat altyapısı üzerinden pazara ulaştırması planlanıyor. Sözleşmeler üretime hazırlık aşamasını ilerletiyor; ilk gazın hangi tarihte akacağına ilişkin kesin bir sonuç veya ilan edilen takvimin gerçekleşeceği güvencesi değil.
KKTC Dışişleri Bakanlığı, 28 Ekim'de Kronos düzenlemelerine itiraz ederek Türk Kıbrıslıların adanın doğal kaynakları üzerinde ortak hakları bulunduğunu ve karar sürecinde temsil edilmediklerini savundu. Uluslararası şirketleri bu talepleri dikkate almaya çağırdı; Türkiye ile eşgüdüm içinde hareket edeceğini bildirdi. Bu itiraz resmî bir siyasi tutum; imzalanan sözleşmelerin geçerliliğini ortadan kaldırmıyor. GSI elektrik iletimi ve deniz araştırmalarını, Kronos ise doğal gaz üretimi ve işlenmesini ilgilendiriyor. İki projenin maliyetleri, izinleri ve takvimleri ayrı izlenmeli.
Bölgesel Savunma | Uçak Tedariki, Deniz Temasları & Görevler
Millî Savunma Bakanlığı, Türkiye için üretilmiş altı F-35 savaş uçağı konusunda Washington'la temasların sürdüğünü 28 Ekim'de doğruladı. Bakanlık, Mısır'a yönelik deniz sınırı teklifini de yinelediği bilgilendirmesinde uçakların teslimi ve ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası (CAATSA) kapsamındaki kısıtlamaların kaldırılması için görüşmelerin devam ettiğini belirtti. Yeni bir uçak teslimatı ya da yaptırımların kaldırılması açıklanmadı. ABD'den 29 Ekim'de F-16 programına ilişkin yeni karar da gelmedi. Türkiye, Birleşik Krallık'tan 12 C-130J nakliye uçağı almak için anlaşma imzaladı. MSB önceki açıklamasında, İngiltere'deki bakım çalışmaları sonrasında ilk iki uçağın Aralık 2026'da teslim alınmasının hedeflendiğini belirtmişti.
TCG Burgazada, 25–28 Ekim'de Girit'in Suda Limanı'nı ziyaret etti. Güven artırıcı önlemler kapsamında Yunanistan Taktik Hava Kuvvetleri Komutanı'nın 3–5 Kasım'da Türk Muharip Hava Kuvveti Komutanı'nı ziyaret etmesi bekleniyor. Burgazada'nın 1–3 Kasım'da İskenderiye'ye uğraması, ardından 4–9 Kasım'da Türk ve Mısır donanmalarının Dostluk Denizi tatbikatını yapması planlandı. Suüstü ve denizaltı harbi, hava savunma ve sualtı taarruz eğitimlerini içeren program, yılın önceki dönemindeki Türkiye-Mısır ortak hava eğitimlerinin ardından geliyor. Deniz sınırlarına ilişkin görüş ayrılıkları devam ederken askerî temaslar da sürüyor.
Türk Deniz Kuvvetleri ve savunma sanayisi temsilcilerinden oluşan bir heyet, 22 Ekim'de TCG Bora ile Lazkiye'yi ziyaret etti. Heyette gemi inşa, lojistik ve eğitim alanlarından askerî yetkililerle Askerî Fabrika ve Tersane İşletme AŞ (ASFAT) temsilcileri yer aldı. Türkiye, teması Suriye deniz kuvvetlerinin kabiliyetlerini geliştirmeye yönelik çalışmalar kapsamında tanımladı; yeni bir teçhizat devri ya da modernizasyon sözleşmesi açıklanmadı. Irak'la ilgili ayrı bir dosyada MSB, Sincar'da güvenliğin silahlı gruplar yerine Irak devlet güçlerinin denetimine geçmesine yönelik Bağdat'ın çalışmalarını desteklediğini bildirdi. Bölgede yeni bir Türk operasyonu duyurmadı.
Türkiye, NATO öncülüğündeki Kosova Gücü (KFOR) Komutan Yardımcılığı görevini 27 Ekim'de bir yıllığına devraldı. Türk ve Azerbaycan kara kuvvetlerinin 27–30 Ekim tarihleri için planlanan işbirliği toplantıları da sürüyordu. MSB'nin 30 Ekim takviminde TCG Gökçeada ve TCG Yıldırım'ın Somali'ye personel değişimi ve malzeme nakli amacıyla hareket etmesi, Romanya üzerinde NATO güvence uçuşu ve Türk savaş uçaklarının NATO havadan erken ihbar uçağıyla Akdeniz'de eğitim faaliyeti bulunuyordu. Bunlar 29 Ekim itibarıyla henüz gerçekleşmemiş, planlanmış faaliyetlerdi.
Yunanistan Savunma Bakanlığı, Bakan Nikos Dendias'ın 30 Ekim'de Fransa'nın Lorient kentinde ikinci Fransız yapımı FDI HN sınıfı fırkateyn Nearchos için düzenlenecek bayrak çekme törenine katılacağını açıkladı. Tören, geminin donanmaya katılımında resmî bir aşama olacak; operasyonel hazırlığının tamamlandığını tek başına göstermeyecek. Türkiye ise Karayel Karinalı botları ile Kablolu Kamikaze-2 insansız kara araçlarının kabulünün tamamlandığını, Makine ve Kimya Endüstrisi'nin (MKE) savunma sanayisi ortaklarına MAM-15 keskin nişancı tüfeği teslim ettiğini bildirdi. Miktarlar açıklanmadı.
İran, Körfez & Enerji Piyasaları
Katar'ın İran ile ABD arasında karşılıklı diplomatik adımlar için zemin yoklama girişimi, 29 Ekim itibarıyla doğrulanmış bir anlaşmaya dönüşmedi. Reuters, üst düzey bir İranlı yetkilinin önerilen formüle olumsuz yanıt verdiğini aktardı. Ateşkes üzerinde uzlaşılmış değil. Hürmüz Boğazı yakınlarında tankerlere saldırıldığına ilişkin ayrı iddialar da doğrulanmadığından gerçekleşmiş saldırılar olarak sayılamaz.
Reuters'ın ulaştığı Pentagon tahminine göre ABD'nin İran savaşıyla bağlantılı askerî harcamaları, kullanılan mühimmatın ve hasarlı teçhizatın yenilenmesi dahil 47 milyar doları aşıyor. Bu rakam savaşın toplam ekonomik maliyeti değil, askerî harcama tahmini. Petrol şirketlerinin gelir ve kârları ise farklı muhasebe kalemleri. Savaş maliyetleri ile enerji sektöründeki kazançların karşılaştırılmasında bu ayrımın korunması gerekiyor.
Dünya Bankası'nın 28 Ekim'de yayımladığı Emtia Piyasaları Görünümü raporu, 2026'da emtia fiyatlarında yüzde 23, enerji fiyatlarında ise yüzde 32 artış öngörüyor. Temel senaryoya göre Brent petrolün yıllık ortalama fiyatı 2026'da varil başına 91 dolar, 2027'de 79 dolar olacak; olumsuz senaryoda 2027 fiyatı 105 dolara çıkabilecek. Bunlar gerçekleşmiş fiyatlar değil, yıllık tahminler. Banka, Orta Doğu'daki kesintilerin ağırlaşması, Karadeniz tahıl taşımacılığına saldırılar ve aşırı hava olaylarına bağlı ürün kayıplarının gıda ve gübre piyasalarındaki baskıyı birlikte artırabileceği uyarısında bulundu. Tahminler, Türkiye'nin enerji ithalat maliyetleri ve deniz taşımacılığına bağlı tedarik zincirleri açısından da önem taşıyor.
Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın onaylanmasına ilişkin kanun teklifi 27 Ekim'de TBMM Dışişleri Komisyonu'ndan geçti; ancak yasama süreci tamamlanmadı. Türk tarafının açıklamasına göre Erdoğan ile Trump, 28 Ekim'deki telefon görüşmelerinde anlaşmayı ele aldı. 29 Ekim'de bu anlaşma kapsamında bir askerî konuşlandırmaya izin verildiğine ilişkin açıklama yapılmadı.
Ekonomi & Bağlantısallık | Sanayi ve Irak Koridoru
Dünya Bankası, Türkiye'de Teknolojiyle Sanayi Dönüşümü projesi için 27 Ekim'de 485 milyon dolarlık finansmanı onayladı. Program, dijitalleşme ve düşük karbonlu yatırımlar için finansman arayan, ihracata dönük küçük ve orta ölçekli imalat işletmelerini hedefliyor. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Türk Eximbank ve VakıfBank ile birlikte projeyi yürütecek. Yaklaşık 180 milyon dolarlık özel sermayenin harekete geçirilmesi; otomasyon, dijital izlenebilirlik ve verimlilik yatırımlarının desteklenmesi amaçlanıyor. Dünya Bankası, 2032'ye kadar yaklaşık 102 bin yeni ya da daha iyi ücretli istihdam oluşabileceğini öngörüyor. Bu sayı uygulamaya bağlı bir tahmin.
Irak Ulaştırma Bakanlığı yetkilileri, 29 Ekim'de Türkiye'nin büyükelçisi ve iş dünyası temsilcileriyle Kalkınma Yolu projesini ve yük taşımacılığının önündeki engelleri görüştü. Mevcut İbrahim Halil-Habur sınır kapısındaki gümrük ve lojistik sorunları ele alındı. Bunlar bugün yaşanan ticaret engelleri. Önerilen Fişhabur-Ovaköy bağlantısı ile Kalkınma Yolu'nun daha kapsamlı demir yolu ve kara yolu ağı ise henüz ayrı inşa planları. Toplantıda yeni bir ihale kararı ya da tamamlanmış bir sınır kapısı duyurulmadı.
Bosphorus News Okuması
Yunanistan'ın Türkiye-Libya mutabakatını BM Güvenlik Konseyi'ne taşıması, Washington'un açıklamalarında daha sert ifadeler kullanması ve Ankara'nın Mısır'a teklifini yinelemesi, deniz yetki alanları uyuşmazlığının çözümünde henüz somut bir değişiklik yaratmadı. Gerçek bir ilerlemeyi gösterecek kayıt, yeni bir tutum açıklamasından ziyade müzakere yetkisi, önerilmiş bir sınır çizgisi, imzalanmış bir anlaşma ya da konumu doğrulanabilen bir deniz araştırması olacak.
Türk ve Yunan hava kuvvetleri komutanlarının kasım ayı için planlanmış bir görüşmesi var. Türk ve Mısır donanmaları da deniz sınırlarındaki görüş ayrılıklarına rağmen ortak tatbikata hazırlanıyor. Bu askerî temasların sürmesi için deniz yetki alanı anlaşmazlıklarının çözülmesi gerekmiyor. Yakınlaşma ya da çatışma varsayımları yerine, hangi programların gerçekten icra edildiğine ve somut bir düzenlemeyle sonuçlanıp sonuçlanmadığına bakmak daha sağlıklı.
Bulgaristan makamlarına Fransız deniz karakol uçağından uyarı ulaştı; buna rağmen CONTSHIP JET vuruldu ve daha sonra battı. Bulgar ekipleri 18 denizcinin tamamını kurtardı. Avrupa Parlamentosu'nun önerileri, Sofya'daki görüşmeler ve BM Güvenlik Konseyi oturumu operasyonel bir soruyu yanıtsız bırakıyor: Bulgaristan'ın münhasır ekonomik bölgesindeki ticaret gemisine yaklaşan bir insansız araca karşı önleme emrini kim verebilir, hangi kuvvetler devreye girebilir ve bunlar kimin komutasında hareket eder? Yazılı bir koruma düzenlemesi veya belgelenmiş bir önleme faaliyeti bu değerlendirmeyi değiştirecektir.
30 Ekim Ankara zirvesinden çıkacak kararlar, daha sonra ticaret ve taşımacılık alanındaki uygulamalarla karşılaştırılabilecek. Ermenistan TRIPP çerçevesini onayladı; ancak işletmeci şirketin ana sözleşmesi, hissedarlar anlaşması ve inşaat programı henüz ortada yok. Aliyev'in zirveye katılmaması bir olgu, fakat resmî program gerekçesinin yerine doğrulanmamış siyasi yorumları koyamayız. Sonuçları belirleyecek olan, ilk siyasi açıklamalardan çok uygulama kayıtları.
Kıbrıs'taki süreçler farklı takvimlerle ilerliyor. Holguín'in görüşmeleri geçiş noktalarına ilişkin önerileri netleştirebilir, ancak henüz anlaşma açıklanmadı. İsrail'le yapılan karakol gemisi sözleşmesi gelecekteki bir deniz kabiliyetini kapsıyor; teslimat tarihi ve teknik konfigürasyon bilinmiyor. Kronos sözleşmelerle geliştirme aşamasında ilerlerken GSI'de bir sonraki deniz araştırmasının yapılıp yapılmayacağı henüz doğrulanmadı. KKTC'nin Kronos'a itirazı kaynak haklarına ilişkin uyuşmazlığın devam ettiğini gösteriyor, fakat sözleşmeleri durdurmuyor. İmzalı metinler, uygulama takvimleri, tamamlanmış araştırmalar ve BM'nin liderler görüşmelerine ilişkin açıklamaları belirleyici olacak.
Dünya Bankası'nın 485 milyon dolarlık sanayi projesi birkaç yıla yayılacak; emtia fiyatı tahminlerinin Türkiye'nin enerji ithalatçılarına etkisi ise daha kısa sürede görülebilir. İlk programın sonuçlarını değerlendirmek için kullandırılan finansman ve işletme düzeyindeki veriler, ikincisi içinse gerçekleşen fiyatlar, sevkiyatlar ve ticaret akımları gerekecek. Her iki dosyanın gerçek karşılığı, açıklanan hedeflerin uygulama verileriyle karşılaştırılmasıyla anlaşılacak.
Kaynaklar: Yunanistan Başbakanlığı, Yunanistan Dışişleri Bakanlığı, Yunanistan Savunma Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti Millî Savunma Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, Türk Devletleri Teşkilatı, Özbekistan Cumhurbaşkanlığı, Avrupa Parlamentosu, Avrupa Komisyonu, Birleşmiş Milletler, BM Libya Destek Misyonu, Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı ve Savunma Bakanlığı, İsrail Savunma Bakanlığı, KKTC Dışişleri Bakanlığı, Kıbrıs Haber Ajansı (KYPE), Dünya Bankası, Irak Ulaştırma Bakanlığı, Ermenistan Ulusal Meclisi, ARMENPRESS, Reuters, Associated Press, Bosphorus News incelemesi ve haberciliği.
Dünkü brifingi okuyun: Doğu Akdeniz Stratejik Brifingi | 28 Ekim: Erdoğan-Trump Mekke Paktı'nı Görüştü; Libya, GSI & Kıbrıs.