Bosphorus News Jeopolitik Masası
Mekke Anlaşması'nın ilk on yılında tarafların çekilmesini sınırlayan hüküm, TBMM'nin önündeki metnin en dikkat çekici maddelerinden biri. Kıbrıs çevresinde ise yeni seyir uyarıları, birbirinden farklı enerji ve veri bağlantılarının hangi aşamada olduğunu gösteriyor.
4 Kasım 2026'da Türkiye Büyük Millet Meclisinin gündemine, Suudi Arabistan ve Pakistan ile imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın onaylanmasını uygun bulan kanun teklifi alındı. Resmi kayıtlarda Genel Kurul kabulü henüz doğrulanmış değildi. Aynı gün Avrupa Komisyonu 2026 genişleme değerlendirmesini yayımlarken Atina, Mısır'la deniz yetki alanları görüşmelerini ilerletme hazırlığını açıkladı. Kıbrıs çevresinde farklı denizaltı projelerinin gemileri ve çalışma takvimleri belirginleşti. BM'nin Kıbrıs temasları, Libya'dan Girit'e yeni geçişler ve Türkiye'de fon tasfiyelerine ilişkin rakamlar da günün gündemindeydi.
Mekke Savunma Anlaşması | Teklif TBMM Genel Kurul gündeminde
Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasındaki Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın onaylanmasını uygun bulan 2/3961 sayılı kanun teklifi 4 Kasım Meclis gündemine alındı. TBMM Dışişleri Komisyonu teklifi 27 Ekim'de kabul etmiş, komisyon raporunu üç gün sonra sunmuştu. Son erişilen resmi teklif kaydı, düzenlemenin Genel Kurul görüşmesini beklediğini gösteriyordu. Bu kayıtta kabul edilmiş bir kanuna ilişkin sonuç bulunmuyordu.
7 Ağustos'ta Mekke'de imzalanan metin, saldırı ve tehditler karşısında istişareyi, ortak caydırıcılığı, askeri koordinasyonu ve savunma sanayisi iş birliğini düzenliyor. Dışişleri Bakan Yardımcısı Levent Gümrükçü, komisyonda askeri yardım taleplerinin tarafların istişaresi ve mutabakatıyla değerlendirileceğini söyledi. Süresiz anlaşmadan ilk on yıl boyunca çekilmek mümkün olmayacak. Gümrükçü ayrıca planlanmış bir Türk askeri sevki bulunmadığını bildirdi. Yurt dışına asker gönderilmesi gerektiğinde Anayasa'nın 92. maddesindeki ayrı yetki süreci işletilecek.
AK Parti, MHP ve CHP komisyonda teklifin lehinde oy kullandı. Bununla birlikte on yıllık çekilme sınırlaması, Yemen'deki çatışmalara dahil olma ihtimali, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) yükümlülükleriyle ilişki ve Meclis denetimi hakkında itirazlar dile getirildi. Anlaşmanın hükümleri ve komisyon tartışmaları, Bosphorus News'in komisyon görüşmelerine ilişkin haberinde ayrıntılı biçimde yer alıyor.
Yunanistan Genelkurmay Başkanı Dimitrios Houpis de 1-2 Kasım'da Suudi Arabistan'ı ziyaret ederek Yanbu'daki Yunan Patriot birliğini denetledi. Suudi Arabistan'ın mevcut Yunan hava savunma iş birliği, Türkiye-Pakistan-Suudi Arabistan anlaşmasının öngördüğü çerçeveden ayrı. İki düzenleme arasında yeni bir operasyonel bağ açıklandıktan söz edilemiyor.
Avrupa Birliği | 2026 raporunda üyelik sürecindeki tıkanıklık sürüyor
Avrupa Komisyonu, 4 Kasım'da kabul ettiği 2026 Genişleme Paketi'nde Türkiye ile katılım müzakerelerini 2018'den beri durma noktasında tutan koşulların değişmediğini değerlendirdi. Seçilmiş siyasetçiler, muhalefet temsilcileri ve sivil toplum hakkında yürütülen adli işlemlere ilişkin eleştirilerini genişletti.
Komisyonun önerdiği kademeli entegrasyon modeli, enerji, ulaştırma, dijital politikalar ve savunma gibi alanlarda koşullu, gerektiğinde geri alınabilecek iş birliği imkanları öngörüyor. Önümüzdeki altı ay içinde genişleme ortaklarıyla görüşmeler yapılması planlanıyor. Türkiye için yeni bir müzakere faslı veya savunma anlaşması ilan edilmedi. Karadağ, Arnavutluk, Moldova ve Ukrayna'ya yönelik yol haritaları, Sırbistan ve diğer Batı Balkan adaylarının karşılaştığı engellerden ayrı ilerliyor.
Kıbrıs ve deniz yetki alanları konusunda Brüksel büyük ölçüde mevcut tutumunu yineledi. AB liderleri, Libya Temsilciler Meclisinin Türkiye-Libya deniz yetki alanları mutabakatını onaylamasının ardından 20 Ekim'de yaptıkları açıklamada, anlaşmanın üçüncü devletlerin egemenlik haklarını ihlal ettiğini savunmuştu. Bu, yeni bir yargı kararı değil, AB'nin hukuki ve siyasi pozisyonu. Yunanistan Dışişleri Bakanı Giorgos Gerapetritis de Türkiye'nin Feridun Sinirlioğlu'nu BM Genel Sekreterliğine aday göstermesini desteklemeyeceklerini açıkladı. Adaylığa ilişkin seçim süreci BM bünyesinde devam ediyor.
Dışişleri Bakanlığı, Komisyonun raporuna aynı gün yanıt verdi. Ankara; siyasi kriterler, yargı ve temel haklar konusundaki değerlendirmeleri reddetti, Brüksel'i Kıbrıs ve Doğu Akdeniz'de Yunan ve Rum tezlerini benimsemekle eleştirdi. Türkiye-Libya mutabakatına yöneltilen itirazı da kabul etmedi. Bakanlık, Türkiye'nin ekonomi politikaları, bağlantısallık, savunma ve güvenlik alanlarındaki rolüne ilişkin olumlu tespitleri ise memnuniyetle karşıladı; Gümrük Birliği'nin güncellenmesi talebini yineledi.
Doğu Akdeniz | GSI, denizaltı kabloları ve yeni enerji güzergahları
Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, 3 Kasım'daki Alpha Radio söyleşisinde Yunanistan ile Kıbrıs Cumhuriyeti elektrik şebekelerini bağlaması planlanan Great Sea Interconnector (GSI) projesinin ilerleyeceğini, gerekli izinlerin Yunan makamlarınca verileceğini söyledi. Olası bir Türk müdahalesi karşısında gemilerin nasıl hareket edeceğine ilişkin soruyu operasyonel ayrıntılara girmeden yanıtladı. Dışişleri Bakanı Gerapetritis ise 4 Kasım'da deniz çalışmalarına ilişkin yetkili komisyon değerlendirmesinin henüz tamamlanmadığını söyledi ve projenin engellenmesine yönelik girişimlere karşı hazırlıklı olduklarını bildirdi. Yeni araştırma gemisinin denize açılacağı tarih doğrulanmadı.
Gerapetritis, Yunanistan ile Mısır'ın 2020 tarihli deniz yetki alanları sınırlandırma anlaşmasını genişletmek amacıyla teknik görüşmelere hazırlanıldığını da açıkladı. Yeni koordinatlar veya imzalanmış bir ek anlaşma yayımlanmadı. Mısır'ın İskenderiye'de Türkiye ile Dostluk Denizi tatbikatına ev sahipliği yapması ise ayrı bir askeri iş birliği. GSI araştırmalarının yeniden başlaması öncesinde Türkiye'ye bildirimin kimin tarafından yapılacağına ilişkin belirsizlik, Atina ve Paris arasındaki bildirim görüşmelerini ele aldığımız haberde incelenmişti.
Kıbrıs Cumhuriyeti Ortak Arama Kurtarma Koordinasyon Merkezinin yayımladığı seyir uyarıları, farklı iki kablo için somut çalışma pencereleri tanımlıyor. NW-337/26 sayılı uyarı, East to Med Corridor (EMC) veri kablosu kapsamında Kobi Ruegg gemisinin jeofizik araştırmalarını 15 Kasım'a kadar uzatıyor. NW-335/26 ve NW-336/26 sayılı uyarılar ise Sophie Germain gemisinin Kıbrıs-Lübnan kablosuna ilişkin faaliyetlerini 3 Kasım'dan itibaren ve aralık ayına uzanan belirli sahalarda tarif ediyor. Bunlar tamamlanmış kablo döşeme işlemlerinin tutanağı değil, faaliyet bildirimleri.
Türkiye'nin 23 Ekim'de yayımladığı bir diğer seyir duyurusu, Türkiye ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) arasında önerilen doğal gaz bağlantısı için 26 Ekim-31 Aralık dönemini kapsayan deniz araştırmalarını tanımlıyor. Duyuruda Denar Pathfinder, Denar Echo, Denar Explorer ve Kırıcı gemileri yer alıyor. Kıbrıs Cumhuriyeti, bölgeye ilişkin Türk deniz yetki alanı iddialarına itiraz ediyor. Boru hattının inşaatına veya finansmanına ilişkin yeni karar açıklanmadı. KKTC Ekonomi ve Enerji Bakanı Hasan Taçoy ise İslam İşbirliği Teşkilatı Ekonomik ve Ticari İşbirliği Daimi Komitesinde (İSEDAK) Türkiye ile elektrik bağlantısı kurulmasını talep etti.
Eurostat'ın 4 Kasım'da yayımladığı verilere göre Kıbrıs Cumhuriyeti'nde orta büyüklükteki konut dışı tüketicilerin elektrik fiyatı 2026'nın ilk yarısında kilovatsaat başına yaklaşık 0,23 avro; AB ortalaması ise 0,18 avro oldu. Olası bir bağlantının tüketici maliyetini nasıl etkileyeceği yatırım giderlerine, finansmana ve nihai tarifeye bağlı. Dünya Bankasının Türkiye Direktörü Jean-Christophe Carret de Akdeniz kıyısından İstanbul'a uzanabilecek yaklaşık 700 kilometrelik yüksek gerilim doğru akım hattına ilişkin görüşmeleri anlattı. Olası yatırım tutarı 4,5 milyar dolara ulaşabilir; proje için onaylanmış bir kredi açıklanmadı.
Libya-Girit | Yeni göçmen geçişleri ve AB sınır politikası
Yunan Sahil Güvenliğinin 4 Kasım tarihli duyurusunda Girit çevresindeki üç ayrı operasyon yer aldı: İerapetra yakınında 53, Kaloi Limenes bölgesinde 41 ve Kokkino Pyrgos açıklarında 32 kişi. Makamlar, 1 Kasım'da karşılaşılan 79 kişiye ilişkin soruşturmayı da güncelledi; bu grubun Libya'nın Tobruk bölgesinden hareket ettiğini bildirdi. Önceki 79 kişi, yeni duyurudaki üç operasyonun toplamına dahil değil.
Göç ve İltica Bakanı Thanos Plevris, Libya makamlarını Girit'e yönelen hareketlilik konusunda yeterli iş birliği yapmamakla suçladı. Sığınma başvurularının yeniden geçici olarak askıya alınmasını seçeneklerden biri olarak dile getirdi; yeni bir askıya alma kararı açıklanmadı. Bakan, geçişleri kimlerin organize ettiğini ortaya koyan kanıt sunmadı. Türkiye'de ise Libya Ulusal Birlik Hükümeti ile imzalanan kolluk iş birliği mutabakatının onaylanmasına ilişkin teklifin 12 Kasım'da görüşülmesi planlandı. Bu metin, 2019 tarihli Türkiye-Libya deniz yetki alanları mutabakatından hukuken ayrı.
Avrupa Parlamentosunun Sivil Özgürlükler, Adalet ve İçişleri Komitesinde 4 Kasım'da AB Komiseri Magnus Brunner, Avrupa Sınır ve Sahil Güvenlik Ajansı (Frontex) düzenlemesindeki değişiklik önerisini sundu. Komisyon personel kapasitesini ve geri gönderme operasyonlarındaki yetkileri genişletmeyi hedefliyor; teklif henüz yasalaşmadı. Göç güzergahındaki değişimin boyutu, Bosphorus News'in eylül ayında yayımladığı Girit göç koridoru analizinde ortaya konmuştu. Ocak-temmuz döneminde Girit'e 9.973, Doğu Ege adalarına 4.640 varış kaydedildi. Analizdeki Türk Sahil Güvenlik verileri ise Türkiye sularındaki can kayıplarını kapsıyor; Libya-Girit güzergahının ölüm bilançosu olarak kullanılamaz.
Kıbrıs | Holguín'in Ankara mesajı ve 9 Kasım görüşmesi
BM Genel Sekreterinin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi María Ángela Holguín, 9 Kasım'da Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Nikos Christodoulides ile yapılması planlanan üçlü toplantı öncesinde 4 Kasım'da Kıbrıs Türk lideri Tufan Erhürman'la görüştü. Holguín, Türkiye Dışişleri Bakan Yardımcılığından, Ankara'nın KKTC'deki temsilcisi Ali Murat Başçeri aracılığıyla 3 Kasım'da bir mesaj aldığını ve bunu Christodoulides'e aktardığını doğruladı. Mesajın içeriğini açıklamadı. Kıbrıs Cumhuriyeti hükümeti ise Başçeri ile temasın diplomatik usulüne itiraz etti.
Erhürman, müzakerelerde BM Genel Sekreteri António Guterres'in gündeme getirdiği, geçiş kapıları ve güven artırıcı önlemleri de kapsayan yedi öneriden başlanmasını istiyor. Christodoulides'in 19 önerisinin yazılı bir paket halinde kendisine sunulduğunu kabul etmeyerek bunların sözlü aktarıldığını söyledi. Karma evliliklerden doğan çocukların vatandaşlık başvuruları ve iki toplumdan çocukların spor karşılaşmaları da gündemindeydi. Önerilerin tam listesi ve ele alınma sırası konusunda BM tarafından yayımlanmış ortak bir mutabakat bulunmuyor.
Holguín, Kıbrıs Türk siyasetindeki farklı görüşleri de dinledi. Başbakan Ünal Üstel egemen eşitlik ve eşit uluslararası statü talebini öne çıkarırken Cumhuriyetçi Türk Partisi Genel Başkanı Sıla Usar İncirli, mevcut BM parametreleri temelinde sonuç odaklı müzakerelere dönülmesini savundu. Slovakya'nın diplomatik himayesinde buluşan iki toplumdan siyasi partiler ise yeni bir 5+1 konferansına uygun koşulların hazırlanmasını istedi. Açıklama, böyle bir konferansın toplanmasına ilişkin liderler düzeyinde alınmış bir karar niteliği taşımıyor.
Lefkoşa'nın iki kesimindeki belediye başkanları Mehmet Harmancı ve Charalambos Prountzos, BM tampon bölgesindeki tarihi yapıların korunması için ortak öneriler geliştirdi. Uygulama takvimi veya finansman açıklanmadı. 4 Kasım itibarıyla yeni geçiş kapısının açılmasına ilişkin ortak karar da yok.
Türkiye | Fon tasfiyeleri, şirketlerin maruziyeti ve yeni adli işlemler
Tasfiye kapsamındaki fonların portföylerinden Borsa İstanbul 30 (BIST 30) endeksi hisseleri, borsa dışındaki 20 paketlik işlemle satışa çıkarıldı. Satışın toplam değeri yaklaşık 12,7 milyar lira olarak hesaplandı. Fiyatlamada 3 Kasım kapanışı esas alınırken alıcıların yatırım ve emeklilik fonları olduğu, hisselerin üç ay boyunca borsada satılamayacağı bildirildi. Bu işlem tasfiye portföylerindeki büyük hisse bloklarını nakde dönüştürme imkanı sağlıyor. Asıl fon yatırımcılarına ne kadar ödeme yapılacağı, fon bazındaki takas ve dağıtım işlemleriyle belirlenecek.
Cumhurbaşkanlığı Fon Koordinasyon Kurulu, 3 Kasım açıklamasında 30 Ekim itibarıyla 100 fonda bildirilen 247.839 yatırımcı hesabına toplam 97,3 milyar liralık ödeme yapıldığını duyurdu. Bunun 68 milyar lirası olağan, 29,3 milyar lirası olağanüstü tasfiyelerden kaynaklandı. Kurul, 178.537 tekil yatırımcının anaparasının karşılandığını da bildirdi. Nakdi ve ayni ödemeleri içeren bu toplam, bütün yatırımcıların alacaklarının kapandığı anlamına gelmiyor. Ara ödeme alanların sonraki dağıtımlardan yararlanma hakları sürüyor. Yeni hisse satışından elde edilecek tutar henüz aynı yatırımcı ödeme toplamına dahil edilmiş değil.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) 4 Kasım'da yayımladığı çalışma, 15 Eylül itibarıyla tasfiye edilen fonlarda bir milyon lira veya daha yüksek bakiyesi bulunan yaklaşık 3.000 finans dışı şirketin toplam 116 milyar liralık yatırımını inceledi. Daha küçük bakiyeler dahil edildiğinde şirket sayısı yaklaşık 4.500'e çıkıyor. Ana örneklemdeki şirketler, toplam kurumsal aktiflerin yüzde 1,2'sini, istihdamın yüzde 0,6'sını, cironun yüzde 0,9'unu ve ihracatın yüzde 1,1'ini oluşturuyor. Çalışma, şirketlerin kısa vadeli Türk lirası kredilerine erişiminde genel bir kesinti saptamadı. Bununla birlikte varlık fiyatları, finansman koşulları ve yatırımcı güveni üzerinden ortaya çıkabilecek etkilerin tümünü ölçmüyor.
Fitch Ratings, işlem hacmi ve menkul kıymet ihracındaki düşüş ile yatırımcı güvenindeki zayıflamanın aracı kurum gelirleri üzerinde baskı yaratabileceği uyarısında bulundu. Takasbank ise Tera Portföy'ün TP2 fonuna doğrudan kredi kullandırdığı, karşılığında hisse teminatı aldığı ve bu işlemden zarar ettiği iddialarını reddetti. Kurum, TP2'nin Takasbank Para Piyasası üzerinden de borçlanmadığını bildirdi. Açıklama belirli finansal işlemlere ilişkin; soruşturmanın diğer fon ve aracıları kapsayan bölümleri ayrıca inceleniyor.
İstanbul'daki soruşturmada eski bakan Fatma Betül Sayan Kaya, eşi İlyas Kaya ve eski Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı İbrahim Ömer Gönül, 5 Kasım'da şüpheli sıfatıyla ifade vermeye çağrıldı. Çağrı, suçluluk tespiti veya mahkumiyet kararı oluşturmuyor. Fon soruşturmasını haberleştiren gazeteciler Mustafa Balcı ve Şaban Sevinç hakkındaki ayrı iddianamede ise sırasıyla yaklaşık 11 ve 19 yıla varan hapis cezaları istendi. Suçlamalar henüz yargı kararıyla kesinleşmedi. Soruşturmanın Borsa İstanbul ve Takasbank'ın önceki yöneticilerine uzanan aşaması, Bosphorus News'in önceki haberinde ayrıntılandırılmıştı.
Türkiye | Sanayi çeşitliliği, ihracat planları ve Kore ile yatırım temasları
Dünya Fikri Mülkiyet Örgütünün (WIPO) 2026 Küresel İnovasyon Endeksi'nde Türkiye 139 ekonomi arasında 45'inci sırada. Buna karşılık yurt içi sanayi çeşitliliğinde 5'inci, ekonominin büyüklüğüne oranla endüstriyel tasarım göstergesinde 6'ncı sıraya yükseliyor. Hukukun üstünlüğünde 108'inci, iş dünyası açısından politika istikrarında 109'uncu sırada yer alması, üretim altyapısının genişliğiyle kurumsal göstergeler arasındaki farkı ortaya koyuyor. WIPO verilerini inceleyen Bosphorus News analizi, bu yapının inovasyon yatırımlarına nasıl yansıdığını ele alıyor.
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, 4 Kasım'da TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda 2027 yılı için mal ve hizmet ihracatına 65 milyar liralık destek öngördüklerini açıkladı. Tutar henüz kabul edilmiş bütçe harcaması değil. Ekim ayına ilişkin geçici verilere göre ihracat yaklaşık 25,9 milyar dolar, ithalat 32,6 milyar dolar, dış ticaret açığı ise 6,7 milyar dolar oldu.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Seul zirvesinin ardından Güney Koreli şirket yöneticileriyle temaslarını sürdürdü. Görüşülen şirketler arasında Kore Elektrik Enerjisi Kurumu (KEPCO), Hyundai, Samsung ve LG bulunuyor. 3 Kasım brifinde ele alınan nükleer finansman mutabakatının ardından yürütülen bu görüşmelerde, Sinop için yeni bir reaktör tedarik sözleşmesi veya kesin finansman paketi açıklanmadı. Dünya Bankası da Haziran 2027'de bitecek mali yıl için Türkiye'de yaklaşık 4 milyar dolarlık yeni finansman hedefi bildirdi. Kurumun devam eden proje portföyü yaklaşık 23 milyar dolar düzeyinde.
Savunma | TB2'nin FPV testi, Yunan KC-390 anlaşması ve deniz tatbikatları
Baykar, Keşan'daki testte bir Bayraktar TB2'nin 16 Skydagger birinci şahıs görüşlü (FPV) drone taşıyarak havalandığını açıkladı. Bunlardan ikisi bırakıldı, TB2 üzerinden sağlanan bağlantıyla yönetildi ve test hedeflerini vurdu. Deneme, TB2'nin daha küçük insansız araçlar için taşıyıcı ve haberleşme aktarıcı platform olarak kullanılmasına yönelik. On altı aracın aynı anda bırakıldığı veya sistemin gerçek çatışma koşullarındaki performansının doğrulandığı bir test yapılmadı.
Paris'teki EURONAVAL fuarında ASELSAN Genel Müdürü Ahmet Akyol, GÖKDENİZ ve GÖKSUR savunma sistemlerinin ticari gemilere de uyarlanabilecek konteyner tipi versiyonlarını anlattı. Ticari gemide tamamlanmış bir kurulum açıklanmadı. Türkiye ile Mısır'ın 4-9 Kasım'da İskenderiye'de düzenlemeyi planladığı Dostluk Denizi-2026 tatbikatının programında suüstü ve sualtı harekatı, hava savunma ve denizaltı savunma eğitimleri yer alıyor.
Yunanistan'ın Portekiz ile imzaladığı yaklaşık 590 milyon avroluk anlaşma, üç Embraer KC-390 askeri nakliye ve havada yakıt ikmal uçağını, ayrıca üç uçaklık opsiyonu kapsıyor. Teslimat takvimi 2027, 2029 ve 2031 yıllarına yayılıyor. Hortum-sepet sistemi Rafale ve Mirage uçaklarına ikmal sağlayabilirken Yunan F-16 filosu için ayrı bir teknik çözüm ve sertifikasyon gerekiyor. Savunma Bakanı Nikos Dendias, alımı açıklarken 1974 Kıbrıs gelişmelerine ilişkin varsayımsal bir askeri değerlendirme yaptı. KC-390 anlaşmasına ilişkin BN haberinde teslimat ve teknik sınırlamalar ayrıntılı olarak inceleniyor.
Türk ve Yunan taktik hava kuvvetleri heyetlerinin 3-5 Kasım'da Türkiye'de güven artırıcı önlemler kapsamında görüşmesi planlandı. Türkiye'nin yayımladığı NOTAM, Ege'deki daha önce tanımlanmış atış eğitim sahasının kullanımını kasım ve aralık aylarına taşıdı. Kıbrıs çevresinde NEMESIS-26 deniz güvenliği tatbikatına ilişkin seyir uyarıları bulunuyor. Kıbrıs Cumhuriyeti Savunma Bakanı Vasilis Palmas da Paris'te Fransız mevkidaşı Catherine Vautrin ile görüştü. Görüşmeden yeni bir tedarik veya konuşlandırma kararı açıklanmadı.
Türk Devletleri Teşkilatı | Rusya'nın gözlemciliğinde dil koşulu
AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Kürşad Zorlu, Rusya'nın Türk Devletleri Teşkilatına (TDT) olası gözlemcilik başvurusunun mevcut kurallara uygun olması ve üye devletlerin onayını alması gerektiğini söyledi. Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev'in Ankara Zirvesi'nde gündeme getirdiği öneriye Kremlin olumlu yaklaşmıştı. Ancak Rusya'nın resmi başvurusu veya gözlemciliğinin kabulüne ilişkin karar doğrulanmış değil.
Zorlu'nun hatırlattığı 2021 tarihli gözlemcilik düzenlemesi, başvuran devlette Türk dillerinden veya akraba dillerden birinin ülke genelinde resmi dil statüsüne sahip olmasını şart koşuyor. Yalnızca bölgesel düzeyde tanınma bu koşulu karşılamıyor. Zorlu, TDT+ iş birliği modelini başka bir temas kanalı olarak gösterdi. Bu hukuki ayrım, Bosphorus News'in gözlemcilik kuralına ilişkin haberinde ele alınmıştı. Yönetmelikte değişiklik ilan edilmedi.
Karadeniz | Ticari gemilere saldırılar ve Ukrayna görüşmeleri
Liberya bayraklı Contship Jet, 28 Ekim'de Bulgaristan'ın münhasır ekonomik bölgesinde üç deniz dronu saldırısına uğramasının ardından battı. Gemideki 18 kişilik mürettebat kurtarıldı; saldırının faili belirlenemedi. Türkiye, Bulgaristan ve Romanya istihbarat paylaşımını ve seyir uyarılarını geliştirme konusunda anlaştı. Üç ülkenin mayın karşı tedbirleri mekanizmasının ticari gemilere refakat görevi bulunduğuna ilişkin kamuya açık bir karar yok.
Milli Savunma Bakanlığı, Türk unsurlarının Bulgaristan'ın ev sahipliğinde 7-14 Kasım'da düzenlenecek Poseidon-2026 mayın harbi tatbikatına katılımını duyurdu. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) Konseyi de 2-6 Kasım toplantısının gündemine Karadeniz ve Azak Denizi'ndeki gemi güvenliğini aldı. Bu toplantılar ve tatbikat programı, ticari gemiler için yeni bir koruma düzeni yürürlüğe koymuş değil.
Kremlin'e göre Rusya, Ukrayna ve ABD temsilcilerinin 10-11 Kasım'da Abu Dabi'de yeniden görüşmesi bekleniyor. Avrupa ülkeleri ve NATO bağlantılı istişareler için de 4 Kasım'da Brüksel takvimi oluşturuldu. Kiev, Karadeniz'e erişim ve enerji alanında ateşkes konularının görüşülmesini istiyor. Brifin 4 Kasım kapanışında deniz taşımacılığına ilişkin yeni bir anlaşma veya yeniden işletilecek tahıl koridoru açıklanmadı.
Suriye-Lübnan | Humus Rafinerisi'ne saldırı hazırlığı iddiası
Suriye güvenlik makamları, 3 Kasım'da Humus Petrol Rafinerisi'ne saldırı hazırlığında olduğu şüphesiyle bir hücrenin üyelerini gözaltına aldıklarını duyurdu. Yetkililer planın Hizbullah ile bağlantılı olduğunu ileri sürdü ve patlayıcı maddelere el konulduğunu açıkladı. Hizbullah suçlamayı reddetti. Suriye makamları, iddia edilen emir-komuta bağlantısını bağımsız biçimde doğrulayacak kanıt yayımlamadı.
Rafineri, Suriye'nin iç yakıt tedariki açısından önemli bir tesis. Olayla bağlantılı yeni bir Türk operasyonu veya ikili güvenlik tedbiri 4 Kasım'da doğrulanmadı.
Körfez ve Hürmüz | İran'ın tanker iddiaları ve doğrulanmış deniz olayları
İran Devrim Muhafızları, 4 Kasım'da Hürmüz Boğazı'nın güneyinde dört tankerin mayınlarla tahrip edildiğini, iki gemiye de el konulduğunu ileri sürdü. Gemilerin adları, bayrakları ve kayıplarına ilişkin doğrulanabilir bilgi yayımlanmadı. Bu nedenle dört tankerin tahrip edildiği iddiası, brifin kapanışında bağımsız denizcilik kayıtlarıyla doğrulanmış değildi.
Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları (UKMTO), ayrı bir olay olarak 3 Kasım'da Umman'ın Limah bölgesinin yaklaşık 14 deniz mili kuzeydoğusunda bir tankerin makine dairesine kimliği belirlenemeyen iki cismin isabet ettiğini bildirdi. İlk kayıtlarda can kaybı veya çevre kirliliği bulunmuyordu. Olay, doğrulanmış bir mayın patlaması olarak kayda geçirilmedi. IMO'nun 3 Kasım itibarıyla Orta Doğu bölgesine ilişkin kümülatif listesinde 128 doğrulanmış deniz olayı ve yaşamını yitiren 24 denizci bulunuyor.
Yunanistan Başbakanı Miçotakis, 3 Kasım'daki Alpha Radio söyleşisinde Körfez'de yeni bir çatışma dalgasının özellikle petrol fiyatları üzerinden yaratabileceği ekonomik sonuçlara dikkat çekti. Yaklaşan bir operasyon hakkında özel istihbarata sahip olduğunu söylemedi. Katar, bölgesel güvenlik ve seyrüsefer konularında Türkiye ve Kıbrıs Cumhuriyeti ile ayrı diplomatik temaslarda bulundu. Bu görüşmelerden ilan edilmiş ortak bir üçlü girişim çıkmadı.
ABD-İsrail | Trump askeri yardımı sona erdirmek istiyor
ABD Başkanı Donald Trump, 3 Kasım'da Washington'ın İsrail'e yaptığı yıllık yaklaşık 4 milyar dolarlık askeri yardımı 2026 sonuna kadar sonlandırmak istediğini açıkladı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile bu konuda anlayış birliğine vardığını söyledi. Brifin kapanışına kadar Beyaz Saraydan uygulamaya yönelik bütçe işlemi veya İsrail hükümetinden mutabakatı doğrulayan bir açıklama yayımlanmadı.
ABD ile İsrail arasındaki mevcut mutabakat, 2028'e kadar uzanan on mali yılda 38 milyar dolarlık yardımı kapsıyor. Ödeneklerde Kongrenin yetkisi bulunuyor; mevcut tedarik yükümlülükleri de ayrıca ele alınmak zorunda. Bu adımlar atılmadan yürürlükteki yardım düzeninin sona erdiği söylenemez. Silah satışları ise hibe niteliğindeki askeri yardımlardan ayrı usullere tabi.
Bosphorus News Okuması
Mekke Anlaşması'nda kararın bir sonraki aşaması hukuk ve uygulama düzeyinde şekillenecek. Genel Kurul oylaması, onay işlemleri ve daha sonra ortaya çıkabilecek askeri yardım talepleri farklı yetki ve usullere bağlı. Metin, tarafların hangi tehdidi ortak savunma konusu sayacağını ve talebe nasıl yanıt vereceğini istişare ve mutabakat süreçlerine bırakıyor. Türkiye'nin yurt dışına asker gönderilmesine ilişkin anayasal usulü de yürürlükte. Suudi Arabistan'ın Yunanistan'la Yanbu'da sürdürdüğü Patriot iş birliği, aynı güvenlik coğrafyasında ayrı yükümlülüklerle çalışan savunma ilişkilerinin varlığını gösteriyor. Uygulama protokolleri, komuta düzenlemeleri ve somut yardım talepleri açıklanmadan üçlü anlaşmanın fiili askeri kapsamını belirlemek mümkün değil.
Kıbrıs çevresinde yayımlanan seyir uyarıları dört altyapı girişimini çalışma aşamalarına göre karşılaştırma imkanı veriyor. GSI'da izin ve bildirim ihtilafları sürüyor. EMC için adı belli bir araştırma gemisi ve uzatılmış faaliyet süresi var. Kıbrıs-Lübnan kablosuna ilişkin döşeme uyarıları yayımlanmış durumda. Türkiye-KKTC doğal gaz bağlantısında ise ayrı bir araştırma takvimi ve karşı çıkılan deniz yetki alanı iddiaları bulunuyor. Bildirimler, gemilerin hangi sahalarda çalışmasının planlandığını gösteriyor. Projelerin uygulama düzeyindeki ilerlemesi; tamamlanan etütler, döşeme kayıtları, finansman sözleşmeleri ve devreye alma belgeleriyle izlenebilecek.
Elektrik fiyatları da altyapı kararlarının ekonomik sınırlarını görünür kılıyor. Kıbrıs Cumhuriyeti'nde sanayi tüketicilerinin yüksek maliyetleri somut bir sorun. Ancak yeni bağlantının mali yükünün yatırımcı, şebeke işletmecisi ve tüketici arasında nasıl paylaşılacağı henüz çözülmüş değil. Atina ve Kıbrıs Cumhuriyeti hükümetlerinin GSI'a siyasi destek vermeyi sürdürmesi, yatırımın finansal modelini kendiliğinden tamamlamıyor. Türkiye'nin kendi iletim şebekesinde görüşülen kuzey yönlü yüksek gerilim hattında ise farklı mühendislik, finansman ve işletme tercihleri söz konusu. İlerlemeyi gösterecek belge, maliyeti ve riski kimin üstlendiğini belirleyen bağlayıcı yatırım kararı olacak.
Brüksel, Türkiye ile üyelik müzakereleri durmuş haldeyken belirli sektörlerde iş birliğini genişletme modeli öneriyor. Ankara, 4 Kasım'da Komisyonun siyasi kriterler ve Kıbrıs değerlendirmelerini reddetti; buna karşılık Türkiye'nin ekonomi ve güvenlik alanlarındaki rolünün kabul edilmesini olumlu karşıladı. Böylece üzerinde görüşülebilecek sınırlı alanlar korunurken üyelik koşullarındaki temel anlaşmazlıklar sürüyor. Kademeli entegrasyonun hangi koşullarla uygulanacağı ve gerektiğinde nasıl geri alınacağı belirleyici olacak. Atina'nın GSI anlaşmazlığı devam ederken Türkiye ile askeri temasları sürdürmesi, Mısır'la deniz sınırı görüşmeleri hazırlaması ve Kahire'nin Türk donanmasını tatbikatta ağırlaması da benzer biçimde, diplomatik anlaşmazlıkların bütün temas kanallarını durdurmadığını gösteriyor. Somut sonuçları imzalanacak düzenlemelerin uygunluk koşullarında ve ayrılan bütçelerde göreceğiz.
Holguín'in Ankara'dan mesaj aldığını doğrulaması, diplomatik temasın gerçekleştiğini ortaya koydu; içeriği bilinmediği için tarafların önerileriyle karşılaştırma yapılamıyor. Ayrılıklar, müzakerelerin nereden başlayacağı konusunda açık. Erhürman yedi önlem üzerinde duruyor, Christodoulides daha geniş bir öneriler dizisi ortaya koyuyor; Kıbrıs Türk siyasetinde de görüşmelerin siyasi temeli konusunda farklı yaklaşımlar bulunuyor. Karma evliliklerden doğan çocukların vatandaşlık başvuruları gibi bireysel haklarla bağlantılı meseleler kendi hukuk düzenleri içinde ele alınmalı. Lefkoşa'nın iki belediyesinin tarihi yapıları koruma önerisi daha dar kapsamlı, sonucu izlenebilir bir iş birliği fırsatı sunuyor. 9 Kasım görüşmesinin somut göstergesi yeni iyi niyet açıklamalarından çok, üzerinde uzlaşılan metinler, uygulamadan sorumlu kurumlar ve belirli geçiş ya da koruma projeleri için açıklanacak takvim olacak.
Fon krizinde açıklanan veriler birbirinden farklı iyileşme aşamalarını ölçüyor. 97,3 milyar lira, nakdi ve ayni anapara ödemelerini de kapsayan dağıtılmış tutar. Son hisse satışı ise tasfiye portföyündeki varlıkların nakde çevrilmesine ilişkin. TCMB şirketlerin doğrudan fon maruziyetini, Fitch aracı kurum gelirlerini ve güven sorununu inceliyor. Bundan sonraki değerlendirme için fon bazında kalan yükümlülüklerin, likit olmayan varlıkların, yeni dağıtım tarihlerinin ve satışlarda gerçekleşen fiyatların açıklanması gerekiyor. Adli soruşturma ve düzenleyici kurum kararları da eylül müdahalesinden önce pozisyonların nasıl bu ölçüde büyüdüğünün anlaşılması bakımından önem taşıyor.
Karadeniz ve Hürmüz'de gemi işletmecileri eksik bilgiyle karar vermeyi sürdürüyor. Bulgaristan açıklarında battığı doğrulanan gemi, Umman yakınlarında kayda geçen cisim isabeti ve İran'ın kimliği açıklanmayan gemiler hakkındaki iddiaları tek bir kayıp bilançosunda toplanamaz. IMO olay kayıtları bağımsız bir başlangıç zemini sağlıyor, fakat bir sonraki seferin güvenliğini garanti etmiyor. Daha ayrıntılı seyir uyarıları, koruma sorumluluklarının tanımlanması ve navlun ya da sigorta koşullarındaki değişiklikler, ticari hatlarda güvenliğin hangi ölçüde iyileştiğini gösterecek.
Kaynaklar: Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Avrupa Komisyonu, Avrupa Dış Eylem Servisi, Avrupa Birliği Konseyi, Yunanistan Başbakanlığı, Yunanistan Dışişleri Bakanlığı, Kıbrıs Ortak Arama Kurtarma Koordinasyon Merkezi, Eurostat, Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı, KKTC Cumhurbaşkanlığı, BRT, Yunanistan Sahil Güvenliği, Avrupa Parlamentosu, Türkiye Cumhuriyeti Milli Savunma Bakanlığı, Portekiz Savunma Bakanlığı, WIPO, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı, Takasbank, Fitch Ratings, Dünya Bankası, Reuters, Associated Press, UKMTO, Uluslararası Denizcilik Örgütü, Bosphorus News incelemesi ve haberciliği.
Dünün brifingini okuyun: Doğu Akdeniz Stratejik Brifingi | 3 Kasım: Türkiye ile Güney Kore Nükleer Finansman Mutabakatı İmzaladı.