Bosphorus News Jeopolitik Masası
Yunanistan, deniz altı elektrik bağlantısının araştırmalarına yeniden başlamak için henüz tarih açıklamadı. Karadeniz'de ticaret gemilerini koruyacak ortak bir refakat düzeni de bulunmuyor.
3 Kasım 2026'da Türkiye ile Güney Kore, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae Myung'un Seul'deki görüşmesinde nükleer enerji projelerinin finansmanını da kapsayan dört mutabakat imzaladı. Yunanistan, Great Sea Interconnector (GSI) elektrik bağlantısını ilerletme kararlılığını yinelerken Kıbrıs Cumhuriyeti, Birleşmiş Milletler temsilcisinin Türkiye'nin Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ndeki büyükelçisiyle görüşmesine itiraz etti. Kremlin ise Karadeniz'de ticari gemilere yönelik tehditler sürerken Rusya, Ukrayna ve ABD heyetlerinin 10-11 Kasım'da Abu Dabi'de buluşacağını doğruladı.
Seul | Nükleer finansman mutabakatı imzalandı, serbest ticaret anlaşması liderlerin gündeminde
Seul'de imzalanan dört belge bilim ve teknoloji, madenler, enerji işbirliği ve nükleer projelerin finansmanını kapsıyor. Finansman mutabakatına Türkiye Nükleer Enerji AŞ (TÜNAŞ) ile Kore İhracat-İthalat Bankası imza attı. Metin, Sinop'ta kurulması planlanan nükleer santral için reaktör tedarikçisi belirlemiyor veya inşaat sözleşmesi vermiyor. Projenin maliyetiyle yatırım ve finansman koşulları üzerindeki görüşmeler sürüyor.
Erdoğan, 2013'ten beri yürürlükte olan serbest ticaret anlaşmasının değiştirilmesine yönelik çalışmaları da zirvede gündeme getirdi ve ikili ticarette 15 milyar dolarlık hedefi yineledi. Türkiye'nin Güney Kore ile mal ticaretindeki açığı, 2025'te 8,78 milyar dolara ulaştı. Bu dengesizliği ve anlaşmanın 13 yıllık seyrini inceleyen Bosphorus News dosyasında da ele almıştık. Zirveden anlaşmayı değiştiren bir metin ya da yeni gümrük tarifesi takvimi çıkmadı.
Savunma sanayii görüşmelerinde Erdoğan, Fırtına obüsü ile Altay tankını Türkiye-Güney Kore işbirliğinin örnekleri arasında sayarak yeni projeler istedi. Lee, ortak üretim, teknoloji işbirliği ve üçüncü ülke pazarlarında birlikte faaliyet gösterme konularını gündeme taşıdı. Ancak imzalanan dört mutabakat arasında yeni bir silah alım sözleşmesi yok. Batarya teknolojileri, yarı iletken teknolojileri ve yapay zeka da görüşüldü; bu alanlarda yeni bir fabrika yatırımı açıklanmadı.
Finansman belgesi, TÜNAŞ ile Kore Elektrik Enerjisi Kurumu (KEPCO) arasında Kasım 2025'te varılan anlayışın ardından geldi. Böylece süren teknik ve endüstriyel temaslara olası bir finansman kuruluşu eklendi. Bankanın üstleneceği rol ve Sinop'un ticari modeli henüz belirlenmiş değil. Serbest ticaret anlaşmasının gözden geçirilmesi ise gümrük vergileri ve pazara erişim başlıklarında ayrı bir müzakere süreci gerektiriyor.
GSI | Atina elektrik bağlantısında ısrarlı, deniz araştırmalarının tarihi belirsiz
Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, 3 Kasım'da Alpha Radio'ya verdiği söyleşide Yunanistan ile Kıbrıs Cumhuriyeti'nin elektrik şebekelerini bağlaması planlanan Great Sea Interconnector projesinin ilerleyeceğini söyledi. Gerekli izinlerin Yunan makamlarınca verileceğini belirten Miçotakis, Türkiye'nin itirazlarıyla bağlantılı operasyonel soruları yanıtsız bıraktı. Deniz araştırmalarının hangi tarihte yeniden başlayacağına ilişkin bir açıklama yapılmadı.
Dışişleri Bakanı Yorgos Yerapetritis aynı gün parlamentonun dışişleri ve savunma komisyonunu kapalı oturumda bilgilendirdi. Yunan basın kuruluşları, toplantıya ilişkin aktarımlara dayanarak, Türkiye'nin araştırmaları veya kablo çalışmalarını engellemesi ihtimaline karşı hazırlıkların ele alındığını bildirdi. Oturumun kamuya açık tam tutanağı bulunmuyor. Haberlerde fiili bir askeri konuşlanma ya da denizde yaşanmış bir karşılaşma da yer almıyor.
Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis, 2 Kasım'da kendi hükümetinin hazırlıkları tamamladığını söyledi. Araştırma düzenlemelerinin kamuoyuna sınırlı açıklanmasını Miçotakis ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile varılan gayriresmi anlayışa bağladı. Yunanistan'ın iletim operatörü ADMIE'ye öngörülen 25 milyon avroluk ödeme için işlemlerin ilerlediğini belirtmekle birlikte paranın aktarıldığını doğrulamadı ve tarih vermedi. İzinler, kıyı devletlerine yapılacak bildirimler ve denizcilik uyarıları birbirinden ayrı işlemler olarak duruyor.
Fransız bayraklı Abeille Marengo araştırma gemisi, Girit açıklarında deniz tabanı incelemesi yapılmasına ilişkin planlarda yer alıyor. Araştırma başlamadan önce Türkiye'ye bildirimi Atina'nın mı Paris'in mi yapacağına ilişkin belirsizliği daha önceki Bosphorus News haberimizde incelemiştik. Ankara, kendi kıta sahanlığı saydığı deniz alanlarındaki çalışmalar için Türk makamlarıyla koordinasyon gerektiğini savunuyor; Atina bu yetki iddiasını kabul etmiyor. Araştırma alanı, diplomatik bildirim, seyir uyarısı ve geminin hareketine ilişkin bilgilerin tamamı henüz kamuya açıklanmış değil.
Kıbrıs diplomasisi | Holguín-Başçeri görüşmesi 9 Kasım öncesinde itiraz yarattı
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres'in Kıbrıs kişisel temsilcisi María Ángela Holguín, 3 Kasım'da Türkiye'nin Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Büyükelçisi Ali Murat Başçeri ile görüştü. Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis görüşmeye itiraz etti. Hükümet Sözcüsü Konstantinos Letimbiotis, Cumhurbaşkanı'nın güçlü rahatsızlığını ilettiğini ve BM Güvenlik Konseyi'nin 550 sayılı kararına atıfta bulunduğunu açıkladı. 1984 tarihli karar, Türkiye ile Kıbrıs Türk liderliği arasında büyükelçi teatisi olarak nitelendirilen girişimi kınıyor. Ancak BM temsilcisinin görüşme yapmasını açıkça yasaklayan bir hüküm içermiyor. Lefkoşa'nın itirazı kendi hukuki yorumuna dayanıyor; BM, Holguín'in kararı ihlal ettiğine ilişkin bir tespitte bulunmadı.
Letimbiotis'e göre Türkiye, Holguín'e bir mesaj iletilmesi amacıyla görüşme talep etti. Türk tarafı Başçeri ziyaretini doğruladı, fakat mesajın içeriğini açıklamadı. Holguín, Hristodulidis ile kısa görüşmesinin bazı soruları yüz yüze açıklığa kavuşturmak amacı taşıdığını belirtti. Tartışma görüşmenin diplomatik statüsü ve temas usulü üzerinde yoğunlaşıyor.
Holguín, Hristodulidis ve Kıbrıs Türk Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman'ın 9 Kasım'da üçlü görüşmesi planlanıyor. Öncesinde Holguín'in 4 Kasım'da Erhürman ile yeniden buluşması bekleniyor. Taraflar yeni geçiş noktaları ve görüşmelerin hangi yöntemle sürdürüleceğini tartışıyor. Yeni bir geçiş noktası üzerinde anlaşma sağlanmadı; kapsamlı çözüm müzakerelerinin yeniden başlayacağı tarih de belirlenmedi.
Erhürman, 3 Kasım'da Bayrak Radyo Televizyon Kurumu (BRT) tarafından yayımlanan söyleşisinde Rum tarafının yaklaşımına itiraz ederek Guterres'le ilişkilendirilen yedi öneriye odaklanılmasını istedi. Hristodulidis'in 19 öneriyi sözlü sunduğunu, ancak kendisine yazılı bir liste verilmediğini söyledi. Kapalı Maraş ve Gazimağusa Limanı gibi yıllardır çözülemeyen konuların kısa süre içinde sonuçlandırılmasını gerçekçi bulmadığını anlattı. On dokuz önerinin tamamı Erhürman'ın açıklamasından hareketle bağımsız biçimde tespit edilemiyor.
Geçiş noktalarında daha önceki turlarda konuşulan güzergahlar yeniden gündemde. Erhürman, Haspolat/Mia Milia, Akıncılar/Louroujina ve Kiracıköy-Eylence bağlantılarını anarak geçmiş müzakerelerden kalan iki farklı renkle işaretlenmiş haritadan söz etti. Haspolat ile Akıncılar'ın iki toplumun da yararına olacağını, diğer yol bağlantılarının ise özellikle Rumların Lefkoşa yönündeki ulaşımını kısaltacağını savundu. Yeni güzergahlar eklemeden önce mevcut öneriler üzerinde çalışılmasını istiyor. BM ara bölgesindeki bağlantı yollarını ve geçiş koşullarını belirleyen ortak bir anlaşma yayımlanmadı.
Erhürman, karma evliliklerden doğan çocukların vatandaşlık başvurularını ve iki toplumlu spor etkinliklerini de gündeme getirdi. Vatandaşlık hakkının karşılıklı taviz konusu yapılmasına karşı çıktı; 15 yaş altındaki çocuklar arasında futbol maçları düzenlenmesi önerisinin reddedildiğini söyledi. Vatandaşlık başvuruları Kıbrıs Cumhuriyeti'nin vatandaşlık mevzuatına tabi. Kasım görüşmelerindeki ilerleme, tarafların üzerinde birlikte kayıt oluşturabileceği somut adımlara bağlı.
Kıbrıs'ta enerji | Anamur-Teknecik hattına itiraz, elektrik bağlantısı talebi
Kıbrıs Cumhuriyeti, Anamur ile Teknecik arasında planlanan doğal gaz boru hattına yönelik itirazlarını Avrupa Birliği kurumlarına taşıdı. Kathimerini Kıbrıs'ın 1 Kasım haberine göre Dışişleri Bakanı Konstantinos Kombos, Türkiye ile adanın kuzeyi arasında kurulması öngörülen yaklaşık 101 kilometrelik, çift yönlü hat hakkında Avrupa Komisyonu üyelerine mektup gönderdi. Hristodulidis ertesi gün Brüksel'in Ankara nezdinde girişimlerde bulunduğunu söyledi. Komisyon, söz konusu temasların kapsamını kamuya açıklamadı.
Başbakan Ünal Üstel itirazları reddederek Türkiye ile ortak deniz araştırmalarının ve enerji projelerinin süreceğini bildirdi. Türkiye'nin 26 Ekim-31 Aralık dönemini kapsayan seyir duyurusu, araştırma gemilerini ve çalışma alanını belirliyor. Üstel, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin deniz yetki alanı gerekçesiyle karşı çıktığı Akdeniz Araştırma 1 gemisinin faaliyetlerine de değindi. Duyuru araştırmalar için bir zaman aralığı ortaya koyuyor; boru hattının ne zaman tamamlanacağını veya doğal gaz tedarik sözleşmesi imzalandığını göstermiyor.
İstanbul'daki İslam İşbirliği Teşkilatı Ekonomik ve Ticari İşbirliği Daimi Komitesi (İSEDAK) toplantısında KKTC Ekonomi ve Enerji Bakanı Hasan Taçoy, Türkiye ile elektrik bağlantısı kurulmasına destek, ticaret finansmanına erişim ve Gazimağusa Limanı ile serbest bölgesinin kullanılmasına yönelik taleplerini sıraladı. Yeni bir inşaat sözleşmesi ya da ticaret rejimi açıklanmadı. Elektrik bağlantısı, doğal gaz hattından ayrı bir güzergah, finansman ve düzenleme süreci gerektiriyor.
Kıbrıs Cumhuriyeti'nin deniz gaz sahalarında da farklı takvimler işliyor. Eni'nin Cronos sahası, gazın Mısır üzerinden ihraç edilmesine yönelik geliştiriliyor. Aphrodite sahasında ise sözleşme ve yatırım aşamaları henüz tamamlanmış değil. Her iki projenin de Anamur-Teknecik hattına kesinleşmiş gaz kaynağı sağlayacağına ilişkin kamuya açık bir taahhüt bulunmuyor.
Kıbrıs-Fransa savunma işbirliği | Kuvvetlerin statüsü anlaşması Mecliste
Kıbrıs Cumhuriyeti Temsilciler Meclisi Dışişleri Komitesi, Fransa ile imzalanan savunma işbirliği ve Kuvvetlerin Statüsü Anlaşması'nı (SOFA) 3 Kasım'da görüştü. Anlaşma, askeri ziyaretler, ortak eğitimler, lojistik destek ve mutabık kalınan faaliyetler için görevlendirilen personelin hukuki statüsünü düzenliyor. Komite görüşmesi yasama sürecinin bir aşaması; anlaşmanın nihai onayı veya belirli bir askeri operasyona izin verilmesi anlamına gelmiyor.
Savunma Bakanı Vasilis Palmas ise deniz güvenliği ve askeri teknolojilerin gündemde olduğu EURONAVAL fuarı için Fransa'daydı. Ziyaret sırasında yeni bir tedarik sözleşmesi açıklanmadı. Meclisteki süreç, Fransız ve Kıbrıslı askeri personelin karşılıklı faaliyetlerinin hangi koşullarda yürütülebileceğine ilişkin hukuki çerçeveyi ilgilendiriyor.
KKTC'de deniz güvenliği | Ada 74'e sefer izni yok, Filo Jet soruşturması sürüyor
KKTC makamları, Türk bayraklı Ada 74 gemisinin Gazimağusa-Mersin hattında sefere başlamasına 2 Kasım itibarıyla izin verilmediğini açıkladı. Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanlığı; Türk Loydu denetimlerinin, tersane çalışmalarının ve bayrak devleti Türkiye'den alınması gereken iznin henüz tamamlanmadığını belirtti. Bunların ardından KKTC makamlarının kendi değerlendirmesini yapması gerekiyor. Ada 74'ün sefere elverişliliği dosyası, 30 Ağustos'taki Filo Jet faciasına ilişkin adli soruşturmadan ayrı yürütülüyor.
Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Faiz Sucuoğlu, 3 Kasım'daki televizyon söyleşisinde Filo Jet faciasından sonra bir çocuğun hala kayıp olduğunu söyledi; Ada 74'ün güvenliği konusunda da ciddi endişeler dile getirdi. Çocuğun bulunma ihtimaline ilişkin değerlendirmesi, arama çalışmalarının resmen sonlandırıldığına dair karar yerine geçmiyor. Bosphorus News'in 31 Ekim tarihli mahkeme dosyasında yolcu kapıları, can salları ve önceki hasarlarla ilgili tanık beyanları incelenmişti. Önceki teknik denetimin bulguları ve son hareket iznine ilişkin bütün kayıtlar henüz açıklığa kavuşmuş değil; hukuki sorumluluk da kesinleşmedi.
Yunanistan | KC-390 anlaşması Kıbrıs ve Libya tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı
Yunanistan ile Portekiz, 2 Kasım'da Atina'da üç Embraer KC-390 askeri nakliye ve havada yakıt ikmal uçağı için yaklaşık 590 milyon avroluk hükümetler arası anlaşma imzaladı. Üç uçak daha alma opsiyonu bulunuyor. Eğitim ve ilk destek hizmetleri Portekiz'in gözetiminde yürütülecek. Teslimat takvimi 2027, 2029 ve 2031 olarak açıklandı; opsiyon kapsamındaki uçaklar için kesin sipariş verilmedi.
Yunanistan Savunma Bakanı Nikos Dendias, alımla ülkenin ilk jet motorlu askeri nakliye uçaklarına ve bu işe ayrılmış havada yakıt ikmal kabiliyetine kavuşacağını söyledi. İlk aşamada Rafale ve Mirage savaş uçaklarına yakıt ikmali planlanıyor. Standart F-16'lar sert yakıt ikmal bomu gerektiren bir giriş kullanırken KC-390'ın mevcut sistemi hortum ve sepet yöntemine dayanıyor. F-16'lar için ek donanım ve sertifikasyon gerekiyor. Bosphorus News'in KC-390 araştırması, anlaşmanın mali ayrıntıları ile Dendias'ın ortaya koyduğu ancak henüz teknik karşılığı belirlenmeyen takvimi inceliyor.
Dendias, imza töreninde 1974 Kıbrıs çatışmasına atıfta bulunarak Yunan uçaklarının o tarihte havada yakıt ikmali yapabilmesi halinde Türkiye'nin askeri müdahalesinin ve ilk Türk köprübaşının korunmasının önlenebileceğini savundu. Bu, tarihsel olarak kanıtlanmış bir sonuç değil, Bakanın geçmişe dönük varsayımı. Dendias, Portekizli mevkidaşı Nuno Melo ile 2019 Türkiye-Libya deniz yetki alanları mutabakatına ilişkin Yunan itirazlarını, Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 5. maddesini ve Avrupa Birliği'nin karşılıklı yardım hükmünü de görüştüğünü bildirdi. Portekiz, Türkiye-Libya anlaşmazlığında ortak bir tutum ilan etmedi.
Doğu Akdeniz'de askeri temaslar | Yanbu, Ege ve Mısır
Yunanistan Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dimitrios Houpis, 1-2 Kasım'da Suudi Arabistan'a giderek mevkidaşı General Fayyad Al-Ruwaili ile görüştü ve Yanbu'daki Yunan Patriot hava savunma birliğini ziyaret etti. İlave batarya konuşlandırılması ya da görev süresinin uzatılmasına ilişkin karar açıklanmadı. Ziyaret, Türkiye'nin Suudi Arabistan ve Pakistan ile imzaladığı ayrı Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın TBMM'de görüşülmeye hazırlandığı döneme rastladı.
Anlaşmanın onaylanmasına ilişkin 2/3961 esas numaralı teklif, 27 Ekim'de TBMM Dışişleri Komisyonu'ndan geçti; komisyon raporu 30 Ekim'de sunuldu. 3 Kasım itibarıyla Genel Kurul aşaması henüz tamamlanmamıştı. Yurt dışına asker gönderilmesi ayrıca anayasal usullere tabi. Suriye, anlaşmaya olası katılım konusuna ilgi duyduğunu açıklasa da üyelik şartları ilan edilmedi.
Milli Savunma Bakanlığı, güven artırıcı önlemler kapsamında Yunan Taktik Hava Kuvvetleri heyetinin Türkiye ziyaretini 3-5 Kasım için planlamıştı; görüşmelerin tamamlandığı henüz doğrulanmadı. TCG Burgazada'nın İskenderiye liman ziyaretinin 3 Kasım'da sona ermesi, Türkiye-Mısır Dostluk Denizi 2026 tatbikatının ise 4-9 Kasım'da yapılması öngörülüyor. Bu faaliyetleri birbirine bağlayan ortak bir askeri girişim açıklanmadı.
Karadeniz | Abu Dabi görüşmeleri öncesinde ticaret gemilerine yönelik tehdit sürüyor
Kremlin, Rusya, Ukrayna ve ABD heyetlerinin 10-11 Kasım'da Abu Dabi'de görüşmesinin planlandığını 3 Kasım'da doğruladı. Rus heyetine Devlet Başkanı Vladimir Putin'in danışmanı Vladimir Medinski'nin başkanlık etmesi bekleniyor. Görüşme öncesinde ateşkes şartlarına veya tahıl sevkiyatının yeniden başlatılmasına ilişkin bir anlaşma açıklanmadı.
Batı Karadeniz'de ticari gemilere yönelik saldırı tehdidi devam ediyor. Liberya bayraklı Contship Jet konteyner gemisi 28 Ekim'de Bulgaristan açıklarında, kaynağı henüz doğrulanmayan insansız deniz araçlarının saldırısına uğradı. İşletmeci, 18 kişilik mürettebatın tamamının kurtarıldığını açıkladı; sonraki haberler geminin battığını doğruladı. Ukrayna'nın Tuna limanları çevresindeki saldırılar sırasında Bulgaristan ve Romanya yakınlarında başka olaylar ve hava alarmı bildirimleri de yaşandı.
Türkiye, Bulgaristan ve Romanya savunma bakanları saldırı döneminde istihbarat paylaşımı, erken uyarı ve deniz güvenliğinde koordinasyonu görüştü. Üç ülkenin mevcut Karadeniz mayın karşı tedbirleri mekanizması, ticaret gemilerini hedef alan bütün insansız deniz aracı tehditlerini karşılayacak bir görev tanımına sahip değil. Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO), gözetleme ve insansız sistemlere karşı faaliyetlerini artırdığını açıkladı; buna karşılık yeniden açılacak bir tahıl güzergahında gemilere refakat için kamuya ilan edilmiş bir düzenleme bulunmuyor.
Erdoğan ve Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, 31 Ekim'de Karadeniz tahıl sevkiyatını yeniden başlatma olasılığını görüştü. 2 Kasım tarihli Türkçe brifimizde ele aldığımız bu girişimde Ukrayna yeni müzakerelere hazırlanıyor; Rusya ise gemi trafiğine ilişkin bir düzene taahhüt vermiş değil. AB Tarım ve Gıda Komiseri Christophe Hansen, 2 Kasım'da Ankara'da yapılan tarım diyaloğunda Türkiye'nin tahıl sevkiyatının güvenli geçişine yönelik çabalarını memnuniyetle karşıladı. Açıklama yeni bir deniz koruma mekanizması içermiyor.
Avrupa Komisyonu, Ukrayna, ABD, NATO, bazı Avrupa hükümetleri ve Dünya Bankası temsilcilerinin 4 Kasım'da Brüksel'de yeniden inşa ve ekonomik toparlanmayı görüşeceğini duyurdu. Brüksel toplantısının gündemi, savaşın taraflarının yer almasının beklendiği Abu Dabi müzakerelerinden farklı. Bu temaslardan henüz gemi güvenliğini düzenleyen yeni kurallar çıkmış değil.
Hürmüz | ABD saldırısı haberleri ve doğrulanmış 125 denizcilik olayı
3 Kasım'da yayımlanan haberlerde konuşan Amerikalı yetkililere göre ABD güçleri, 2 Kasım'da İran'ın Keşm Adası çevresindeki hedeflere sınırlı saldırılar düzenledi. Yetkililer operasyonu Amerikan güçlerine yönelik tehditlere karşılık olarak tanımladı. İran basını Keşm, Hengam ve Bender Abbas çevresinde patlamalar bildirdi. Washington ayrıntılı bir resmi operasyon dökümü yayımlamadığından hedefler ve hasarın boyutu kesinleşmedi. Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına ilişkin bir anlaşma açıklanmadı.
Katar, Washington ile Tahran arasındaki dolaylı diplomatik temaslarını sürdürdü. İranlı yetkililer yaptırımlar ve bağlantılı kısıtlamalar üzerinde anlaşılması durumunda boğazın kısa sürede açılabileceğini belirtti. 3 Kasım itibarıyla ne mutabakat metni ne de açılış tarihi üzerinde uzlaşma vardı.
Uluslararası Denizcilik Örgütü'nün (IMO) 2 Kasım itibarıyla doğruladığı kayıtlarda, Orta Doğu deniz sahasında 125 olay ve 24 denizci ölümü yer alıyor. Bunlar yalnızca Hürmüz Boğazı'nı değil daha geniş bir bölgeyi kapsayan kümülatif sayılar. Deniz güvenliği merkezlerine yapılan yeni ihbarlar, IMO'nun teyitli toplamına kendiliğinden eklenmiyor.
Küresel gaz güvenliği | IEA, LNG arzında sert düşüş öngörüyor
Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) 3 Kasım'da yayımladığı Global Gas Security Review 2026 raporu, küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) arzının bu yıl yaklaşık yüzde 3, yani 20 milyar metreküpe yakın azalacağını öngörüyor. Ajansa göre Katar ile Birleşik Arap Emirlikleri'nin mart-ekim dönemindeki LNG yüklemeleri, geçen yılın aynı dönemine kıyasla 60 milyar metreküpten fazla düştü. Başka bölgelerdeki üretim artışı kaybın yalnızca bir bölümünü karşıladı.
Tahmin, Hürmüz üzerinden deniz taşımacılığındaki aksamanın genel olarak 2026 sonuna kadar sürmesi varsayımına dayanıyor. Avrupa Birliği'nin gaz depoları 2026-2027 kış sezonuna 2013'ten bu yana en düşük doluluk seviyesinde girdi. Ajansın sert kış koşullarıyla uzun süreli kesintiyi birlikte ele alan stres senaryosunda, depolardaki gaz miktarı Mart 2027 sonunda kullanılabilir kapasitenin yüzde 10'unun altına inebilir. Bu, ajansın ana tahmini değil; uzun süreli kesinti ile sert kış koşullarının birlikte gerçekleştiği bir stres senaryosu.
Türkiye de bu kesintinin etkilediği uluslararası LNG piyasasından alım yapıyor; ancak IEA raporu Türkiye'ye özgü yakın vadeli bir arz açığı hesaplamıyor. Sinop nükleer santrali, Anamur-Teknecik doğal gaz hattı ve GSI kablosu farklı işlevlere, finansman yapılarına ve takvimlere sahip. Bunların hiçbiri önümüzdeki kış Türkiye'ye ilave gaz sağlayacak hazır bir kaynak olarak gösterilemez.
Kızıldeniz ve Yemen | AB, ASPIDES görevini sürdürecek
Avrupa Birliği, 2 Kasım tarihli açıklamasında Kızıldeniz ile Babülmendep'te ticari gemilere yönelen tehditleri kınadı ve savunma amaçlı EUNAVFOR ASPIDES deniz görevini sürdüreceğini bildirdi. Aralarında 70 BM personelinin bulunduğu alıkonulmuş insani yardım çalışanlarının serbest bırakılmasını istedi. Yemen'e 2026 yılında sağlanan AB insani yardımının 110 milyon avroya ulaştığı belirtildi. Açıklamada yeni bir taarruz yetkisi ilan edilmedi.
ASPIDES'in görev alanı Kızıldeniz. Hürmüz çevresindeki ayrı çatışma için bu görevin genişletildiğine ilişkin bir karar bulunmuyor.
Suriye | Humus rafinerisine saldırı iddiasını Hizbullah reddetti
Suriye makamları, 3 Kasım'da Humus petrol rafinerisine yönelik saldırı hazırlığı içinde olduğunu ileri sürdükleri bir hücreyi ortaya çıkardıklarını açıkladı ve grubun Hizbullah ile bağlantılı olduğunu savundu. Hizbullah suçlamayı reddetti. Şüphelilerin kimlikleri, emir-komuta bağları ve ileri sürülen planın ayrıntıları bağımsız delillerle doğrulanmadı. Kamuya açık kayıtlar saldırıyı kimin planladığını henüz ortaya koymuyor.
Bosphorus News Okuması
Seul'de imzalanan nükleer finansman mutabakatı, Güney Kore'nin Sinop projesine ilgisini bir adım daha somutlaştırıyor. 2025'te KEPCO ile kurulan teknik temasın yanına olası bir kredi kuruluşu eklenmiş durumda. Ancak bankanın belgeye attığı imza, finansman taahhüdü anlamına gelmiyor. Reaktör tedarikçisi, toplam maliyet, kredi koşulları ve Türk sanayisinin projedeki payı henüz pazarlık konusu. Bu başlıklar Türkiye-Güney Kore ticaret dengesinden bağımsız da görülemez: Güney Kore menşeli ekipman ve ara malları Türkiye'nin ithalatında önemli yer tutarken Türk ürünlerinin Kore pazarındaki payı sınırlı. Erdoğan'ın serbest ticaret anlaşmasını değiştirme talebiyle Güney Kore'nin Sinop ilgisi aynı zirvede konuşuldu, fakat aralarında açıklanmış bir takas ya da şartlı mutabakat yok. Yerli tedarik taahhütleri, somut ihale sözleşmeleri ve serbest ticaret anlaşmasında yazılı bir değişiklik, zirvenin ekonomiye yansımasını ölçebileceğimiz ilk belgeler olacak.
GSI ve Anamur-Teknecik hattında hukuki itirazların inşaattan önce öne çıkması dikkat çekiyor. Kablo projesinde Yunanistan'ın vereceği izin, kıyı devletlerine yapılacak diplomatik bildirim ve araştırma gemisinin denize çıkışı ayrı eşikler. Türkiye'nin yayımladığı seyir duyurusu ise su altı çalışmalarının bildirilen alan ve tarihlerini gösteriyor; boru hattının tamamlanmış güzergahını, mühendislik sözleşmesini veya gaz kaynağını kanıtlamıyor. Fransız bayraklı geminin projeye dahil edilmesi diplomatik boyutu genişletiyor, ancak bayrak tek başına Paris'in olası bir anlaşmazlıkta nasıl davranacağını söylemiyor. Araştırma koordinatları, seyir uyarıları, gemi hareketleri, ADMIE için öngörülen 25 milyon avronun fiili ödemesi ve boru hattının tedarik anlaşmaları izlenmeli. İki proje aynı denizde ilerlese de ayrı hukuki ve mali süreçlere tabi.
Holguín'in Başçeri ile görüşmesine yöneltilen itirazın hukuki sınırları özellikle önemli. BM Güvenlik Konseyi'nin 550 sayılı kararı, Türkiye ile Kıbrıs Türk liderliği arasında büyükelçi teatisi olarak nitelenen girişimi kınıyor. Buna karşılık BM temsilcisinin Türk büyükelçiyle görüşmesini açıkça yasaklamıyor; üstelik Genel Sekreter'in iyi niyet misyonuyla işbirliği çağrısı da içeriyor. Kıbrıs Cumhuriyeti'nin statü itirazı bu nedenle BM'nin verdiği yeni bir ihlal kararıyla eşitlenemez. Müzakerenin daha somut bir sorunu da var. Erhürman, Hristodulidis'in 19 önerisini yazılı almadığını söylüyor ve eski müzakerelerden kalan haritaların bazı geçişlerin iki topluma, bazılarının ise ağırlıkla Rumların ulaşımına yarayacağını gösterdiğini anlatıyor. 9 Kasım'da ortak kayda geçecek güzergahlar ve erişim koşulları, öneri sayısı üzerindeki tartışmadan çok daha sağlam bir ilerleme ölçüsü olacaktır. Karma evliliklerden doğan çocukların vatandaşlık başvuruları ise güven artırıcı önlemlerin sıralamasından bağımsız hukuki inceleme gerektiriyor.
KC-390 anlaşması Yunanistan'ın gelecekteki nakliye ve yakıt ikmal seçeneklerini genişletiyor; ancak uçaklar yıllara yayılan takvimle gelecek ve F-16 filosuna hizmet için henüz sertifikalandırılmamış bir teknik çözüm gerekiyor. Dendias, bu kabiliyeti savunurken 1974 Kıbrıs çatışmasına dönük bir varsayım ortaya attı. Bu açıklama, bugün imzalanan tedarik sözleşmesinin askeri kapasiteye ne zaman dönüşeceği sorusuna cevap vermiyor. Aynı dönemde Yunanistan Yanbu'daki Patriot unsurunu görevde tutarken Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan ile yaptığı farklı nitelikteki savunma anlaşmasının onay sürecini yürütüyor. Açıklanan belgeler iki düzenlemenin ortak bir komuta yapısına bağlandığını göstermiyor. Bunların gerçek kapsamı mevcut konuşlandırmalar, anlaşmaların yürürlüğe girme koşulları ve sonraki uygulama kararlarıyla anlaşılacak.
Batı Karadeniz'de ticari gemilerin karşı karşıya kaldığı tehdit, mevcut bölgesel güvenlik işbirliğinin sınırlarını görünür kılıyor. Türkiye, Bulgaristan ve Romanya'nın mayın karşı tedbirleri mekanizması var; kıyılardaki saldırıların ardından istihbarat ve erken uyarı görüşmeleri de yapıldı. Buna rağmen Contship Jet, Bulgaristan karasuları dışında insansız deniz araçlarının hedefi oldu ve battı. Gözetleme tehdit tespitini hızlandırabilir, ancak yeniden açılacak tahıl güzergahında kurtarma sorumluluğunun, yaklaşan bir saldırıya müdahale yetkisinin ve savaşan tarafların uyacağı kuralların önceden belirlenmesi gerekecek. Abu Dabi için açıklanan görüşme gündeminde böyle bir düzenleme yok. Gelecekteki olayların münhasır ekonomik bölgede mi yoksa karasularında mı yaşandığı da kıyı devletlerinin verebileceği karşılığın hukuki çerçevesini etkileyecek.
Hürmüz'deki saldırıların bir bölümü IMO'nun doğrulanmış kayıtlarına girmiş durumda. IEA'nın gaz arzına ilişkin tahmini ise kesintinin sürmesi varsayımına bağlı. İran'ın boğazı hızla açabileceğine ilişkin açıklaması siyasi uzlaşma gerektiriyor; anlaşmaya varılsa bile seferlerin güvenli biçimde başlaması ve ticaret akışının toparlanması zaman alabilir. Üstelik IEA gaz altyapısındaki hasara da işaret ediyor. Bu hasar, yalnızca gemilerin geçişine izin verilmesiyle ortadan kalkmayacak. Avrupa gaz depolarının seviyesi ve farklı pazarlara yönlendirilebilen LNG kargolarının miktarı, diplomatik bir takvim açıklansa dahi arz baskısını izlemek için somut göstergeler olarak kalacak.
Kaynaklar: Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı, Türkiye Cumhuriyeti Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Yunanistan Başbakanlığı, Yunanistan Savunma Bakanlığı, Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Kıbrıs Haber Ajansı (KYPA/CNA), KKTC Cumhurbaşkanlığı, BRT, KKTC Başbakanlığı, KKTC Ekonomi ve Enerji Bakanlığı, KKTC Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanlığı, Portekiz Savunma Bakanlığı, Portekiz Resmi Gazetesi, Yunanistan Genelkurmay Başkanlığı, Türkiye Büyük Millet Meclisi, Reuters, Associated Press, Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği Konseyi, Uluslararası Denizcilik Örgütü, Uluslararası Enerji Ajansı, Bosphorus News incelemesi ve haberciliği.
Dünkü brifingi okuyun: Doğu Akdeniz Stratejik Brifingi | 2 Kasım: Erdoğan-Zelenskiy Karadeniz Tahıl Koridoru İçin Çalışma Kararı Aldı.