Bosphorus News Jeopolitik Masası
8 Kasım 2026'da Türkiye ve Irak, Başika-Zilkan askeri yerleşkesinin Irak yönetimine kademeli devrine yönelik adımların başlatılacağını ve Sincar'da ortak güvenlik denetiminin devreye alınacağını açıkladı. Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad'da füze önleme faaliyetlerinin ardından Aramco'ya ait bir binada hasar meydana geldi. Doğu Akdeniz'de ise Yunan basınının, Great Sea Interconnector (GSI) araştırmaları öncesinde Fransa'nın Türkiye'ye gönderdiği bildirimin yeniden düzenlendiği yönündeki haberi yeni sorular doğurdu.
Başika'nın hangi takvimle devredileceği ve Sincar'daki ortak komitenin sahada nasıl çalışacağı henüz açıklanmadı. İki hükümetin 8 Kasım'daki taahhütlerinin karşılığı, bundan sonra yayımlanacak uygulama kayıtlarında görülecek.
Türkiye & Irak | Başika'nın devri ve Sincar'da ortak denetim için uygulama adımı
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığının 8 Kasım'da yayımladığı üç maddelik ortak açıklama, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Irak Başbakanı Ali el-Zaidi'nin 23 Eylül'de New York'ta vardığı mutabakatı ileri taşıyor. Liderler o tarihte, Sincar'da Irak devlet otoritesinin yeniden tesisiyle bağlantılı olarak Başika-Zilkan'ın kademeli devri konusunda prensipte anlaşmıştı. Yeni açıklama, devrin tamamlandığını değil, Türkiye'nin üzerine düşen işlemleri başlatacağını duyuruyor.
Hangi tesislerin, birliklerin veya askeri işlevlerin ilk aşamada devredileceği ve olası çekilme takvimi belirtilmedi. Ankara ile Bağdat, eylülde kurulması kararlaştırılan Ortak Güvenlik Koordinasyon Komitesinin faaliyete geçirilmesinde de uzlaştı. Komite, Türkiye, ABD ve Avrupa Birliği tarafından terör örgütü olarak tanımlanan Kürdistan İşçi Partisi'nin (PKK) Sincar'daki varlığının sona erdirilmesine yönelik Irak adımlarını birlikte doğrulayacak ve izleyecek. Taraflar, Bağdat'ın bugüne kadar attığı adımları olumlu karşılasa da sahadaki duruma ilişkin ortak rapor, komitenin üye listesi veya denetim usulleri yayımlanmadı.
Türk askerleri 2015'ten bu yana Musul yakınlarında bulunuyor. Irak yönetimi konuşlanmaya egemenlik gerekçesiyle itiraz ederken Ankara, buradaki varlığını IŞİD ve diğer güvenlik tehditleriyle mücadele kapsamında açıklamıştı. Şimdi yanıt bekleyen iki somut soru var: Yerleşkeyi hangi Irak kurumu teslim alacak ve ortak komite Sincar'daki ilerlemeyi hangi ölçütlerle değerlendirecek?
Türkiye-Irak Kalkınma Yolu Projesi de 8 Kasım'da Bağdat'ta ayrı bir toplantıda ele alındı. Enerjiden sorumlu Başbakan Yardımcısı Muhsin el-Mendelevi, ortak anlaşma taslağının hazırlanması ve kalan teknik konularla takvimin gelecek hafta netleştirilmesi talimatını verdi. Irak'ın doğal kaynaklarının altyapı finansmanında değerlendirilmesi de görüşüldü. Eylülde tamamlandığı belirtilen daha önceki taslakla yeni çalışmanın ilişkisi açıklığa kavuşmadı. İnşaat ihalesi veya finansman sözleşmesi ilan edilmedi.
Basra Körfezi'ni Türkiye üzerinden Avrupa pazarlarına bağlaması öngörülen Kalkınma Yolu'nun ilerlemesi, mühendislik kararlarına, sözleşmelere ve kaynak bulunmasına bağlı. İki hükümet, Başika'nın devrini projenin resmen belirlenmiş bir ön koşulu olarak açıklamadı.
Suudi Arabistan, Suriye & Mekke Savunma Anlaşması | Aramco binasında hasar, Şam'ın askeri rolü tartışılıyor
Riyad'daki Kral Abdullah Finans Merkezi'nde bulunan Saudi Aramco'ya ait idari binada, 8 Kasım'da füze önleme faaliyetleri sırasında hasar meydana geldi. Suudi Arabistan Enerji Bakanlığı hasarı düşen parçalara bağladı ve can kaybı olmadığını bildirdi. Reuters binanın birkaç katındaki camların kırıldığını gözlemledi. Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon, Husilerin Riyad ve ülkenin başka bölgelerine yönelttiği füzeleri önlediğini açıkladı; ancak bakanlığın ilk değerlendirmesi binaya isabet eden parçaların kaynağını kesinleştirmedi.
Olay, 7 Kasım'da bildirilen füze önlemelerinin ve Yemen'de Husilerle çatışmalar yoğunlaşırken Suudi Arabistan'ın düzenlediği hava saldırılarının ardından geldi. Enerji Bakanlığı, Aramco'nun petrol üretimi veya ihracatında kesinti yaşandığını açıklamadı.
Suriye'nin Suudi Arabistan'la askeri iş birliğinin kapsamı ise belirsiz. Associated Press (AP), 8 Kasım'da kimlikleri açıklanmayan üç yetkiliye dayanarak Şam'ın yaklaşık 600 özel kuvvet personelini Suudi Arabistan'a göndermeye hazırlandığını bildirdi. Ajansa göre Suriyeli danışmanlar da Suudi Arabistan topraklarında Yemenli birliklerin eğitimine destek veriyor. Başka haberlerde daha yüksek personel sayıları verildi veya Suriyeli askerlerin Yemen'de bulunduğu ileri sürüldü. Bu anlatımlar arasında doğrulanmış ortak bir tablo henüz yok.
Şam yönetimi Yemen'e asker gönderildiği iddiasını reddediyor. Suriye Arap Haber Ajansının (SANA) 7 Kasım'da aktardığı diplomatik açıklamada, Suudi Arabistan'la iş birliğinin eğitim, danışmanlık ve kapasite geliştirmeye odaklandığı belirtildi. Aynı kaynak gelecekte karşılıklı savunma anlaşması yapılabileceğini veya Suriye'nin Mekke Savunma Anlaşması'na katılabileceğini söyledi. Şam tarafından alınmış bir katılım kararı açıklanmadı. Suudi Arabistan'a personel gönderme hazırlığı, Yemen'de muharip görev üstlenildiği anlamına gelmiyor.
Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan, Mekke Savunma Anlaşması'nı 7 Ağustos'ta imzaladı. TBMM, anlaşmanın onaylanmasını uygun bulan kanunu 5 Kasım'da kabul etti. Buna karşılık uluslararası yürürlük için gerekli işlemlerin tamamlandığı doğrulanmış değil. Riyad, son füze saldırılarının ardından anlaşma kapsamında yardım talebinde bulunduğunu da duyurmadı. Türk askerinin yurt dışına gönderilmesi bakımından Anayasa'nın öngördüğü ayrıca yetkilendirme usulleri geçerliliğini koruyor.
Doğu Akdeniz | Fransız GSI bildiriminin içeriği tartışılıyor, Mavi Balina tatbikatı başlıyor
Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, 8 Kasım'da Great Sea Interconnector (GSI) kapsamında araştırma izni verme yetkisinin Yunanistan ile Kıbrıs Cumhuriyeti'ne ait olduğu görüşünü yineledi. Girit ile Kıbrıs arasında elektrik bağlantısı kurulmasını öngören proje için Yunanistan, Fransız bayraklı Abeille Marengo araştırma gemisine 6 Kasım'da izin ve seyir duyurusu vermişti. Türkiye, kendi kıta sahanlığı içinde gördüğü sularda rızası olmadan çalışma yapılamayacağını savunuyor. 6 Kasım'daki karşılıklı NAVTEX'ler ve Ankara'nın itirazı daha önce ayrıntılı biçimde ele alınmıştı.
Bugünkü tartışma Fransa'nın Ankara'ya tam olarak ne bildirdiği üzerinde yoğunlaşıyor. SKAI, adları açıklanmayan diplomatik kaynaklara dayanarak ilk metnin ne Atina'yı ne Ankara'yı tatmin ettiğini, bu nedenle yeniden yazıldığını ve 6 Kasım'da yeni bir bildirim gönderildiğini öne sürdü. Başka Yunan yayınları diplomatik notadan söz ediyor. Ancak metin kamuoyuna açıklanmadı. Bildirimin kime yöneltildiği, hangi koordinatları kapsadığı ve ne tür hukuki kayıtlar içerdiği bilinmiyor. Planlanan bir faaliyetin bildirilmesiyle Türkiye'den muvafakat alınması aynı işlem değil.
Yunan basını, Abeille Marengo'nun 8 Kasım'da hala Kandiye limanında bulunduğunu, 9 veya 10 Kasım'da hareket etmesinin beklendiğini aktardı. Geminin Kerpe'nin güneydoğusunda araştırmaya başlaması halinde seyir izi, yayımlanan duyuruların koordinatlarıyla karşılaştırılabilecek. Brifingin kapanışına kadar denizde fiilen başlatılmış ve bağımsız olarak doğrulanmış bir araştırma hareketi tespit edilmedi. Atina ile Paris arasındaki ön bildirim usulüne ilişkin önceki araştırmamız, bildirimi hangi tarafın yapacağı sorusunu incelemişti.
Milli Savunma Bakanlığı da Doğu Akdeniz'de 9-20 Kasım tarihlerinde düzenlenecek denizaltı savunma harbi tatbikatı Mavi Balina-2026'nın katılımcılarını açıkladı. Türk Deniz Kuvvetleri ve Sahil Güvenlik unsurlarına, Türkiye, İspanya ve Yunanistan unsurlarının bulunduğu NATO Daimi Deniz Görev Grubu-2'nin (SNMG2) yanı sıra ABD ve Pakistan kuvvetleri katılacak. Suudi Arabistan, Irak ve Umman'ın da aralarında olduğu sekiz ülke gözlemci gönderecek. Bakanlık ayrıca 4-9 Kasım döneminde İskenderiye açıklarında Mısır'ın ev sahipliğinde yürütülen Dostluk Denizi-2026 tatbikatını ve 8 Kasım için planlanan seçkin gözlemci gününü duyurdu.
GSI'daki sivil deniz araştırmaları ile NATO'nun önceden planlanan askeri tatbikatı farklı süreçler. Türk ve Yunan gemilerinin aynı NATO görev grubunda bulunması, kablo araştırmaları üzerindeki izin anlaşmazlığının giderildiğini göstermiyor.
Kıbrıs | Holguín'den geçiş kapıları paketi, müzakere yönteminde yeni öneri
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreterinin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi María Ángela Holguín, 9 Kasım'da Kıbrıs Türk lideri Tufan Erhürman ile Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Nikos Christodoulides'i bir araya getirmeye hazırlanıyor. Holguín, 8 Kasım'da yayımlanan söyleşilerinde dört yeni geçiş noktası, mayın temizliği, çevre, afetlere müdahale ve kültürel miras konularında sınırlı bir güven artırıcı önlemler paketinin açıklanabileceğini söyledi. Yayın kapanışında ortak metin, üzerinde anlaşılmış harita veya uygulama takvimi bulunmuyordu.
Görüşülen güzergahlar Haspolat/Mia Milia, Akıncılar/Lurucina–Lymbia, Athienou–Pyroi–Aglantzia yolu ile Kambos–Karavostasi bağlantısı. Adanın batısındaki yerel toplumlar, talep ettikleri Erenköy/Kokkina güzergahının dışarıda bırakılmasına itiraz ediyor. ANKA'nın aktardığı bir öneride her iki tarafta ayrı ayrı 70 bin metrekarelik alanın mayından temizlenmesi öngörülüyor. Alanların tam konumu, siyasi koşullar ve çalışmaları yürütecek kurumlar henüz kararlaştırılmış değil.
Holguín, Cyprus Mail söyleşisinde resmi müzakerelerin ön koşulsuz başlatılıp dönüşümlü başkanlık konusunun ilk sırada ele alınması fikrini de gündeme getirdi. Bunun henüz iki lidere sunulmuş bir öneri olmadığını özellikle belirtti. Kıbrıs Türk tarafı siyasi eşitlik ve yetki paylaşımı konusunda müzakereler öncesinde güvence isterken Kıbrıs Rum tarafı bu başlıkların görüşme masasında ele alınması gerektiğini savunuyor. Holguín'in sözleri üzerinde uzlaşılmış bir BM formülü olarak sunulamaz.
BM temsilcisi ayrıca Christodoulides'in 19 maddelik önerilerini yazılı bir liste olarak almadığını söyledi. Erhürman ise bu önerilerin BM'nin daha önce ortaya koyduğu fikirlerle ilişkisini sorgulamıştı. Kıbrıs Türk Başbakanı Ünal Üstel, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın ziyareti sonrasında 7 Kasım'da yaptığı açıklamada, egemen eşitlik ve eşit uluslararası statünün tanınmasını kalıcı çözümün ön koşulu olarak savundu. Üstel'in açıklaması Holguín'in yeni söyleşisinden önce yapıldı; dolayısıyla bu öneriye verilmiş bir yanıt olarak değerlendirilemez.
Kıbrıs Cumhuriyeti Savunma Bakanı Vasilis Palmas da 8 Kasım'da Yeşil Hat çevresindeki mayın temizliğinin esasen siyasi bir mesele olduğunu söyledi ve müzakerelerin seyrine göre bakanlığın tutumunun uyarlanabileceğini belirtti. Palmas, ayrı bir konuşmasında Andreas Papandreu Hava Üssü ile Mari Deniz Üssü'ndeki modernizasyon çalışmalarına değindi; yeni bir tedarik sözleşmesi açıklamadı. Holguín'in Ankara temaslarına ilişkin önceki haberimiz, içeriği hala kamuoyuna açıklanmayan diplomatik görüşmeleri ele alıyordu.
BM Genel Sekreteri António Guterres'in halefinin belirlenmesi süreci de Kıbrıs Cumhuriyeti diplomasisinin gündemine girdi. RIK, Phileleftheros'a dayanarak Kıbrıs Cumhuriyeti'nin Türkiye'nin adayı Feridun Sinirlioğlu'na karşı uluslararası girişimlerde bulunduğunu bildirdi. Kıbrıs Cumhuriyeti ve Yunanistan temsilcileri, 6 Kasım'daki BM Genel Kurulu etkileşimli diyalog oturumunda Sinirlioğlu'na sorular yöneltti. Holguín ise ayrı bir söyleşide Kosta Rikalı Rebeca Grynspan'ı kişisel olarak tercih ettiğini açıkladı. Bu tercihin Kıbrıs Cumhuriyeti'nin bildirilen diplomatik girişimleriyle eşgüdüm içinde olduğu yönünde yayımlanmış bir kanıt bulunmuyor.
Güney Kafkasya | Erdoğan ve Aliyev Şuşa'da ittifak mesajı verdi
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Azerbaycan'ın Zafer Günü olan 8 Kasım'da Şuşa'da Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile görüştü. İki lider, ülkelerindeki siyasi isimler arasında haftalardır süren tartışmaların ardından ittifaklarını savunan açıklamalar yaptı. Erdoğan ikili ilişkileri zayıflatmak isteyenlerin başarılı olamayacağını söylerken Aliyev iki ülke arasına kimsenin girmesine izin vermeyeceğini belirtti. Her iki lider de sözlerinin muhataplarını açıklamadı.
Aliyev, Erdoğan'ın davetini almasına rağmen 30 Ekim'deki Türk Devletleri Teşkilatı Ankara Zirvesi'ne katılmamıştı. Öncesinde Azerbaycan'da dini ifade ve Bakü'nün dış ilişkileri konusunda Türk siyasetçiler ile Azerbaycanlı yetkililer arasında kamuoyuna yansıyan tartışmalar yaşanmıştı. Ancak iki cumhurbaşkanlığı, Aliyev'in yokluğunu bu tartışmalarla ilişkilendirmedi. Aliyev de Şuşa'da katılmama nedenini açıklamadı. Bosphorus News'un 8 Kasım tarihli Şuşa haberi, görüşmenin açıklamalarını ve önceki gelişmelerin kronolojisini ayrıntılarıyla aktarıyor.
Görüşmede Karabağ'daki yeniden imar çalışmaları ile bölgesel iş birliği de ele alındı. Trump Uluslararası Barış ve Refah Yolu (TRIPP) kapsamında yeni ulaştırma anlaşması veya uygulama takvimi açıklanmadı. Türkiye-Ermenistan kara sınırı kapalı; TRIPP için yeni kurulan teknik çalışma grupları da henüz planlama aşamasında.
Libya & Mısır | Deniz yetki alanlarında itirazlar sürüyor, enerji bağlantıları görüşülüyor
Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdülati, 7 Kasım'da Trablus'ta Libya Başbakanı Abdülhamid Dibeybe ile görüşmesinde Kahire'nin 2019 Türkiye-Libya deniz yetki alanları mutabakatına itirazlarını yineledi. Mısır tarafının açıklamasında, deniz sınırları görüşülürken Kahire'nin kaygılarının uluslararası hukuk temelinde dikkate alınması istendi. Yeni sınır koordinatları veya alternatif bir sınırlandırma anlaşması duyurulmadı.
Libya kaynaklarının 8 Kasım'da yayımladığı haberlerde, Petrol ve Gaz Bakan Vekili Halife Abdüssadık ile doğal gaz boru hatlarının birbirine bağlanması, Libya petrolünün Mısır'da rafine edilerek yeniden ihraç edilmesi ve elektrik bağlantılarının geliştirilmesi konularının görüşüldüğü belirtildi. Abdüssadık'ın teknik temaslar için Kahire'ye gitmesi bekleniyor. Boru hattı güzergahı, finansman taahhüdü veya yapım sözleşmesi açıklanmış değil.
Yunanistan, Kıbrıs Cumhuriyeti ve İsrail, 5 Kasım tarihli savunma politikası belgesinde Türkiye-Libya mutabakatına itirazlarını kayda geçirmişti. Kahire ile Trablus arasındaki enerji görüşmeleri ise kendi ticari ve teknik gündemine sahip. İncelenen belgeler, önerilen projelerin Türkiye'ye karşı eşgüdümlü bir girişim olarak tasarlandığı sonucunu desteklemiyor.
Karadeniz | Rusya üç ticari gemiyi vurduğunu iddia etti, mayın tatbikatı başladı
Rusya Savunma Bakanlığı, 8 Kasım'da Odesa ve Çornomorsk çevresinde düzenlenen gece saldırılarında üç ticari geminin vurulduğunu ileri sürdü. Moskova, iki konteyner gemisi ile bir kuru yük gemisinin Ukrayna'ya askeri veya çift kullanımlı malzeme taşıdığını iddia etti. Reuters saldırıları ve yüklerin niteliğini bağımsız olarak doğrulayamadı. Ukrayna'dan gemilerin kimliğini, mürettebatın durumunu veya hasarın boyutunu ortaya koyan ilk aşamada bir açıklama gelmedi.
Moskova ayrıca Ukrayna savunma sanayisine hizmet verdiğini söylediği elektrik trafo merkezlerini hedef aldığını duyurdu. Ukraynalı enerji şirketi DTEK ise Dnipropetrovsk bölgesinde tesislerin zarar gördüğünü ve 600 binden fazla kişinin elektriksiz kaldığını açıkladı. DTEK'nin verdiği bilgi, Rusya'nın ticari gemiler hakkındaki iddialarını doğrulamıyor.
Varna'da Bulgaristan ve Romanya'nın düzenlediği Poseidon-2026 mayın karşı tedbirleri tatbikatı 8 Kasım'da başladı. Türkiye, Romanya ve Bulgaristan'ın ortak mayın karşı tedbirleri görev grubu da 13'üncü faaliyet dönemine girdi. Milli Savunma Bakanlığı, mayın avlama gemisi TCG Akçay'ın katılımını duyurmuştu. Birliğin görevi deniz mayınlarını tespit etmek ve etkisiz hale getirmek; ticari gemilere füze veya insansız hava aracı saldırılarına karşı refakat sağlamak bu görev tanımı içinde bulunmuyor. Ukrayna bağlantılı ayrı bir çok uluslu tatbikatın 9-22 Kasım'da İstanbul'daki bir karargahtan, farklı komuta düzeniyle yürütülmesi planlanıyor.
İran & Körfez | ABD'nin vurduğu Huda gemisinin Türkiye bağlantısı araştırılıyor
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Saint Kitts ve Nevis bayraklı kuru yük gemisi M/V Huda'yı 7 Kasım'da Umman Körfezi'nde hareketsiz bıraktığını açıkladı. Amerikan askeri makamlarına göre sivil mürettebat, İran'a uygulanan deniz ablukasına uyulması yönündeki tekrarlanan talimatları yerine getirmedi. CENTCOM, mürettebata geminin hedef alınacak bölümünden uzaklaşması söylendikten sonra bir askeri uçağın geminin kıç tarafını hassas güdümlü mühimmatla vurduğunu bildirdi. Mürettebatın son durumu veya hasarın kapsamına ilişkin tam bilgi verilmedi. Gemiye ayrıca ABD yaptırımı uygulanmış olduğu da açıklanmadı.
Ticari denizcilik kayıtları, geminin malik bilgileri arasında Türkiye bağlantılı bir şirket bulunduğunu gösteriyor; ancak nihai hak sahipliği netleşmiş değil. Japon klas kuruluşu ClassNK, IMO 9197088 numaralı Huda'nın kayıtlı maliki olarak Nour Elhuda Shipping Co. LLC şirketini gösteriyor. Denizcilik veri sağlayıcısı MagicPort ise şirketi Türkiye merkezli olarak listeliyor. Diğer sektör kayıtlarında yönetici ve malik bilgileri arasında farklılıklar var. Gemi Türk bayraklı değil; nihai sahibi, güncel işletmecisi ve taşıdığı yük doğrulanamadı. ClassNK'nin başka bir kaydı, geminin klas statüsünün 10 Ekim'den bu yana askıda olduğunu ve yeniden geçerli kılındığına ilişkin tarih bulunmadığını gösteriyor. Bunun 7 Kasım'daki saldırıyla bağlantısı olduğuna dair kanıt yok.
CENTCOM'un açıklamasına göre temmuzdan bu yana 147 gemi abluka talimatı üzerine rotasını değiştirdi, talimata uymadığı belirtilen beş ticari gemi ise ABD kuvvetlerince hareketsiz bırakıldı. Bunlar Amerikan komutanlığının açıkladığı sayılar. Huda'nın yükü, saldırı sonrasındaki konumu, mürettebatın akıbeti ve Türk makamlarıyla herhangi bir temas kurulup kurulmadığı henüz doğrulanmış değil.
Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları (UKMTO) merkezi de 8 Kasım'da iki olaya ilişkin gecikmeli bildirim yayımladı. İlkinde Umman'ın Khasab kenti yakınlarında, yaklaşık sekiz deniz mili kuzeybatıda bir tankerde yangın çıktığı ve mürettebatın tahliye edildiği belirtildi. Diğerinde Hürmüz Boğazı'ndan çıkmakta olan bir tankerin kimliği belirlenemeyen bir cisimle vurulduğu aktarıldı. Mürettebat güvendeydi ve çevreye zarar bildirilmedi. UKMTO iki olayda da sorumlu taraf belirlemedi. Gemilerin kimliği ile olay saatleri kesinleşmeden, bunları İran'ın mayın saldırısı iddialarıyla eşleştirmek mümkün değil.
ABD Hazine Bakanlığı, İran hava yollarına sunulan hizmetler nedeniyle İstanbul merkezli Fugo Yer Hizmetleri şirketini 4 Kasım'da ayrı bir kararla yaptırım listesine almıştı. Bu karar havacılık işlemleriyle ilgili. Huda'nın yaptırım ihlalinde bulunduğuna veya şirket ile gemi arasında ilişki olduğuna dair kanıt oluşturmuyor.
Türkiye ekonomisi | Fon soruşturmasında ikinci BDDK daire başkanı tutuklandı
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) Uygulama 3. Daire Başkanı Bilal Soysal, yatırım fonlarına ilişkin soruşturma kapsamında İstanbul'da savcılık ifadesi verdikten sonra 8 Kasım'da tutuklandı. Bu karar, Soysal'ın suçlu bulunduğu anlamına gelmiyor.
Bir gün önceki adli işlemlerde BDDK Uygulama 4. Daire Başkanı Mustafa Alper Taş ile Sermaye Piyasası Kurulunun (SPK) eski yöneticileri hakkında tutuklama kararları verilmişti. Soruşturma böylece BDDK'nın iki ayrı uygulama dairesindeki yöneticileri kapsıyor. Savcılığın her şüpheliyle ilişkilendirdiği denetim kararları veya belgelerin hangileri olduğu kamuya açık kayıtlarda henüz netleşmedi.
Ceza soruşturması, SPK'nin ayrı işlem yasakları ve etkilenen fonların tasfiye süreciyle eş zamanlı yürütülüyor. Hukuki dayanaklar farklı. Eski milletvekili Şamil Tayyar, siyasi bağlantıları bulunduğu ileri sürülen yatırımcılara ilişkin iddiaların açıklığa kavuşturulmasını istedi. Ancak kamuoyunda dolaşan isimler ve kazanç rakamları doğrulanmış değil. Daha önce açıklanan geri ödemeler de her fondaki yatırımcıların nihai olarak ne kadarını geri alacağını göstermiyor.
COP31 | Antalya'da iklim müzakereleri 9 Kasım'da başlıyor
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31'inci Taraflar Konferansı (COP31), 9 Kasım'da Antalya'da başlayacak ve 20 Kasım'a kadar sürecek. Liderler Zirvesi 11-12 Kasım'da yapılacak. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum konferans başkanlığı için, Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen ise müzakereler başkanlığı için belirlenen isimler.
BM'nin programında elektrifikasyon, iklim değişikliğine uyum, finansman ve Paris Anlaşması'nın uygulanması yer alıyor. Liderlerin, küresel elektrik kullanımının 2035'e kadar nihai enerji tüketiminde yüzde 35 paya ulaşmasını amaçlayan 35 by 35 girişimi ve elektrik şebekesi yatırımlarını da görüşmesi bekleniyor. Bu oturumlar 8 Kasım brifingi hazırlanırken henüz yapılmamıştı.
Türkiye, konferans öncesinde 2040 yılına yönelik enerji yatırımı ve kapasite yol haritasını yayımladı. Plan, yaklaşık 500 milyar dolarlık yatırım ihtiyacı hesaplıyor ve toplam elektrik kurulu gücünün 281 gigavata çıkarılmasını hedefliyor. Finansmanın güvence altına alındığı açıklanmadı. COP31 boyunca hükümetlerin ilan ettiği hedefleri, müzakere önerilerini ve resmen kabul edilen kararları ayrı ayrı izleyeceğiz.
Bosphorus News Okuması
Başika'nın devrine ilişkin siyasi kararı ölçülebilir bir sürece dönüştürecek şey, hangi yetki ve varlıkların Irak'a geçtiğinin kayda alınması. Bir askeri yerleşkenin binaları, lojistiği, personeli ve güvenlik sorumluluğu farklı tarihlerde devredilebilir. Sincar'da ise ortak denetim komitesinin hangi alanlara erişebileceği ve taraflar farklı değerlendirmelere ulaştığında nasıl karar vereceği henüz açıklanmıyor. Devir emirleri, envanterler ve komitenin ilk raporları eylül mutabakatının nasıl uygulandığını gösterebilir. Kalkınma Yolu'nun belirsiz kalan önceki anlaşma taslağı da bu güvenlik sürecinden ayrı belgelerle izlenmeli.
Riyad'ın füze saldırılarına verdiği karşılık, uluslararası yürürlük işlemleri henüz kesinleşmemiş bir savunma anlaşmasıyla birlikte tartışılıyor. Oysa anlaşmanın bağlayıcı maddeleri açıklığa kavuşturulmadan yardım yükümlülüğünün istihbarat paylaşımını mı, teçhizat ve eğitimi mi, yoksa asker konuşlandırmayı mı kapsadığı belirlenemez. Suriyeli personel hakkındaki haberler bu ayrımı daha görünür kılıyor. Suudi Arabistan'da görev yapan bir eğitmenle Yemen'de savaşan bir birliğin ihtiyaç duyacağı yetkilendirmeler aynı değil. Mekke Anlaşması'nın yürürlüğü ve herhangi bir yardım talebi belgelenmedikçe füze önlemelerini ortak savunma mekanizmasının işletilmesi olarak nitelendiremeyiz.
Kıbrıs'ta Holguín, kapsamlı müzakerelerin hangi usulle başlayacağı konusunda anlaşma sağlanmadan daha sınırlı bir geçiş noktaları paketi çıkarabilir. Ancak böyle bir sonuç bile güzergahların haritalanmasını, erişim koşullarının belirlenmesini ve mayın temizliğinin kimin sorumluluğunda olacağının kararlaştırılmasını gerektirecek. Kambos ile Erenköy arasındaki tercih, yerel toplumların onayı olmadan yalnızca siyasi düzeyde çizilen güzergahların karşılaşacağı güçlükleri şimdiden ortaya koyuyor. Dönüşümlü başkanlık fikri ise henüz liderlere sunulmamış, farklı düzeyde bir siyasi öneri. 9 Kasım'da bir paket açıklanırsa değeri, içindeki başlıklar kadar ekindeki harita, sorumlu kurum, takvim ve dışarıda bırakılan taleplerle ölçülecek.
GSI konusunda belirleyici belge, Fransa'nın henüz yayımlanmayan yazışması. Geminin ve güzergahın önceden bildirilmesi denizde yanlış hesaplamaları önleyebilir; deniz yetki alanları konusundaki ihtilafı çözmez. Türkiye'den muvafakat istendiğini gösteren bir metin ise farklı hukuki sonuçlar doğurur. Yazışmanın özgün içeriği, tarafların NAVTEX'leri ve Abeille Marengo'nun doğrulanabilir seyir izi bir arada incelendiğinde hangi usulün işletildiği anlaşılabilir. Türkiye ile Yunanistan'ın NATO çatısı altında aynı tatbikata katılması, sivil araştırma faaliyetleri hakkında aralarında yeni bir hukuki anlayış oluştuğuna kanıt değil.
Huda vakasında geminin bayrağı veya tek bir ticari veri tabanı sorumluluk ilişkilerini açıklamaya yetmiyor. Sicildeki malik, nihai hak sahibi, teknik yönetici ve seferi yöneten şirket farklı ülkelerin hukukuna tabi olabilir. Bu ayrım, olayın soruşturulmasında devletlerin, sigortacıların ve ticari muhatapların hangi kayda dayanacağını da etkiler. CENTCOM uyarı ve saldırı dizisini kendi açısından anlattı; geminin seyir kayıtları, mürettebat ifadeleri, bayrak devleti ve işletmeci açıklamaları bu anlatımın sınanmasını sağlayabilir. O kayıtlar olmadan gemiyi Türk gemisi olarak tanımlamak veya Türkiye merkezli bir şirkete hukuki sorumluluk yüklemek erken olur. Hürmüz'deki diğer iki olayın Huda ile ilişkilendirilmesini sağlayacak bilgiler de henüz mevcut değil.
Mısır'ın Türkiye-Libya mutabakatına itirazı ile Libya'yla değerlendirdiği enerji bağlantıları farklı uygulama aşamalarında. Bir devletin hukuki tutumu diplomatik açıklamada kayda geçirilebilir; doğal gaz bağlantısının gerçekleşmesi için güzergah, izin, sözleşme ve finansman gerekiyor. Türkiye'nin COP31 öncesinde sunduğu enerji yol haritasında da belirleyici olacak unsur aynı türden somut yatırım belgeleri. Hedefler sayısal olarak ölçülebilir durumda, fakat hangi şebekenin, depolama tesisinin ve elektrik üretim kapasitesinin ne zaman yapılacağı finansman ve ihale takvimleriyle anlaşılacak. İklim müzakerelerinin sonucu da zirve programından değil, tarafların kabul ettiği nihai metinlerden okunmalı.
Kaynaklar: Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, Irak Enerjiden Sorumlu Başbakan Yardımcılığı, Milli Savunma Bakanlığı, Suudi Arabistan Enerji Bakanlığı, Reuters, Associated Press, Suriye Arap Haber Ajansı, Cyprus Mail, Politis, Kıbrıs Haber Ajansı, Kıbrıs Radyo Yayın Kurumu, Kıbrıs Cumhuriyeti Savunma Bakanlığı, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, SKAI, Azerbaycan Cumhurbaşkanlığı, Mısır Dışişleri Bakanlığı, Libya Haber Ajansı, Bulgaristan Savunma Bakanlığı, Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları Merkezi, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, ABD Hazine Bakanlığı, ClassNK, MagicPort, Anadolu Ajansı, Demirören Haber Ajansı, BM İklim Değişikliği Sekretaryası, Bosphorus News incelemesi ve haberciliği.
Dünkü brifingi okuyun: Doğu Akdeniz Stratejik Brifingi | 7 Kasım 2026.