Bosphorus News Jeopolitik Masası
Türkiye Büyük Millet Meclisi, PKK'nın silah bırakma sürecine bağlanan düzenlemeyi iktidar bloğunun ötesine geçen geniş bir çoğunlukla kabul ederken, Karadeniz'e geçişte birkaç gün süren belirsizlik sırasında bekleyen ticari gemiler yeniden Çanakkale Boğazı'ndan geçmeye başladı. Avusturya Şansölyesi Christian Stocker'ın Ankara'daki ilk resmi ziyaretinde Orta Koridor ve Türkiye-AB ticareti gündeme gelirken, Donald Trump'ın geçen ay Ankara'dan ayrılışı sırasında İran bağlantılı tehdit nedeniyle gizlice başka bir uçağa geçirildiğine ilişkin yeni ayrıntılar ortaya çıktı; Hürmüz'de ise Washington ile Tahran'ın karşılıklı talepleri anlaşmayı zorlaştırıyor.
TBMM PKK'nın silah bırakma sürecine ilişkin yasayı kabul etti
Türkiye Büyük Millet Meclisi, Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesi Hakkında Kanun'u yaklaşık 12 saat süren görüşmelerin ardından 10 Ağustos'ta kabul etti; TBMM'nin resmi açık oylama kaydına göre 467 milletvekili kabul, 87 milletvekili ret oyu verirken yedi milletvekili çekimser kaldı ve iki oy mükerrer sayıldı.
AK Parti ve MHP'nin yanı sıra CHP, DEM Parti ve diğer bazı muhalefet gruplarından gelen destek, düzenlemenin iktidar çoğunluğunun oldukça üzerinde bir oyla Meclis'ten geçmesini sağladı. Bosphorus News, nihai oylama öncesinde Genel Kuruldaki siyasi pozisyonları ve tartışmaları ayrıntılı biçimde aktarmıştı.
Meclis'in yasayı kabul etmesi, soruşturmaların, kovuşturmaların veya cezaların infazına ilişkin düzenlemeleri tek başına devreye sokmuyor. Türkiye, ABD ve Avrupa Birliği tarafından terör örgütü olarak tanımlanan Kürdistan İşçi Partisi'nin (PKK) ve kanun kapsamındaki yapıların silahlı örgütsel varlıklarını sona erdirdiklerinin ve silahlarını teslim ettiklerinin güvenlik kurumlarınca tespit edilmesi, ardından gerekli Milli Güvenlik Kurulu kararının alınarak Resmi Gazete'de yayımlanması gerekiyor.
Bundan sonraki aşamayı yeni bir Meclis oylamasından çok, kanunda tanımlanan silah bırakma ve doğrulama süreci belirleyecek.
Karadeniz geçişindeki gecikmeler azalırken gemiler yeniden hareket ediyor
Karadeniz'e geçiş konusunda birkaç gün süren belirsizlik sırasında bekleyen ticari gemiler Çanakkale Boğazı'ndan yeniden geçmeye başlarken Türk yetkililer, Türkiye'nin sivil gemi trafiğine hiçbir aşamada genel bir kısıtlama getirmediği yönündeki tutumunu koruyor.
Ham petrol tankeri Aegean Dream, 6 Ağustos'tan bu yana bekledikten sonra 9 Ağustos'ta Çanakkale Boğazı'na girerken varış noktası olarak Novorossiysk'teki Caspian Pipeline Consortium terminalini bildirdi. Bloomberg daha önce Rus ve Ukrayna limanlarına giden bazı gemilerin transit izinlerinde gecikme yaşandığını veya izinlerin geçici olarak verilmediğini aktarmıştı.
Türk yetkililer ise Montrö Sözleşmesi kapsamında geçişlerin açık kaldığını ve alınan önlemlerin ticari gemilere yönelik saldırıların ardından uygulanan geçici güvenlik tedbirlerinden ibaret olduğunu açıklamıştı. Bosphorus News, Ankara'nın açıklaması ile gemi trafiğine ilişkin haberler arasındaki farkı 10 Ağustos brifinginde ele almıştı.
Daha önce bekleyen gemilerin yeniden hareket etmesi, Ankara Montrö kapsamındaki hukuki pozisyonunda herhangi bir değişiklik açıklamadan ek kontrollerin gevşediğini gösteriyor.
Erdoğan ile Stocker Orta Koridor ve AB ticaretini görüştü
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Avusturya Şansölyesi Christian Stocker'ı 10 Ağustos'ta Ankara'da ağırlarken, Stocker'ın göreve gelmesinden sonraki ilk Türkiye ziyaretinde ticaret, ulaşım bağlantıları, Türkiye-Avrupa Birliği ilişkileri ve bölgesel güvenlik öne çıktı.
Erdoğan, Türkiye-AB Gümrük Birliği'nin güncellenmesi ve vize serbestisi sürecinde ilerleme çağrısını yinelerken, Avusturya ile Orta Koridor'un yanı sıra yeşil enerji, kritik mineraller, yüksek teknoloji, ulaştırma ve savunma sanayisinde iş birliğinin genişletilebileceğini söyledi.
Türkiye'de 1.000'den fazla Avusturyalı şirket faaliyet gösterirken Avusturya'nın Türkiye'deki doğrudan yatırımları 11 milyar doları aştı, Türk şirketlerinin Avusturya'daki yatırımları ise 1 milyar dolara yaklaştı. İki ülke arasındaki ticaret hacmi 2025'te yaklaşık 4,5 milyar dolara ulaşırken Ankara bu yıl 5 milyar dolar hedefliyor.
Stocker'ın Hürmüz Boğazı'nın kalıcı biçimde açık tutulması ve seyrüsefer serbestisinin güvence altına alınması gerektiğini söylemesi, Ankara'daki ikili görüşmeleri Körfez'de enerji ve deniz taşımacılığını etkileyen krize de bağladı.
Trump'ın Ankara'daki gizli uçak değişiminin ayrıntıları ortaya çıktı
ABD Başkanı Donald Trump'ın geçen ay Ankara'dan ayrılırken İran bağlantılı bir tehdit nedeniyle kamuoyu önünde bindiği başkanlık uçağından gizlice başka bir uçağa geçirildiğine ilişkin yeni ayrıntılar ortaya çıktı.
Washington Post'un yayımladığı ve daha sonra Reuters tarafından aktarılan bilgilere göre Trump, kameralar önünde eski başkanlık uçağına bindikten sonra havaalanındaki bir catering aracıyla gizlice başka bir noktaya götürüldü ve ABD Hava Kuvvetlerine ait C-32A tipi üçüncü bir uçağa aktarılarak Britanya'ya ayrı bir uçuşla gönderildi. Trump'ın bulunduğu düşünülen diğer uçak ise medya mensupları ve bazı personelle yoluna devam etti.
Beyaz Saray operasyonun arkasındaki istihbaratın ayrıntılarını açıklamazken, başkana yönelik tehditlere karşı mevcut bütün araçların kullanıldığını bildirdi; Pentagon ise uçuş düzenlemesi hakkında yorum yapmadı.
Uçak değişikliği temmuz ayından bu yana biliniyordu, ancak yeni haber Trump'ın üçüncü bir uçağa gizlice transfer edildiğini ve başkanın bulunduğu sanılan diğer uçağın medya ve personelle uçuşunu sürdürdüğünü ortaya koydu.
Hürmüz'de Washington ile Tahran yeni talepler ortaya koyuyor
İran, Umman ile Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğine ilişkin görüşmelerde rotanın kendisi üzerinde anlaşmaya yaklaşıldığını söylüyor ancak boğazın daha kapsamlı biçimde yeniden açılması için Washington ile Tahran'ın öne sürdüğü siyasi şartlar giderek birbirinden uzaklaşıyor.
Tahran, ABD saldırıları nedeniyle tazminat, yaptırımların hafifletilmesi ve askeri tehditlerin sona erdirilmesini isterken Trump da İran'ın, Washington'ın Tahran ve bölgedeki faaliyetleriyle ilişkilendirdiği can kayıpları ve zararlar için tazminat ödemesi gerektiğini savundu.
Karşılıklı talepler kısa sürede tam açılma beklentisini zayıflatırken Brent petrolün varil fiyatı pazartesi günü yaklaşık yüzde 5 artarak 87,72 dolara yükseldi.
Umman'ın gemilerin izleyeceği güzergah üzerinde teknik bir formüle yaklaşmış olması mümkün görünse de boğazın tamamen açılmasının önündeki engel artık rotadan çok Washington ile Tahran'ın bunun karşılığında talep ettiği siyasi bedel.
Resulayn'a ilk organize dönüşte şiddet yaşandı
400'den fazla yerinden edilmiş Suriyeli Kürt aile, Şam yönetimi ile Suriye Demokratik Güçleri (SDG) arasında ocak ayında varılan anlaşma kapsamında 10 Ağustos'ta Haseke bölgesinden Resulayn ve çevresindeki köylere doğru yola çıkarak ilk organize dönüş sürecini başlattı.
Dönüş sırasında şiddet olayları yaşandığı bildirilirken yerinden edilmiş kişileri temsil eden bir komite, Şam yönetimini, Resulayn'daki güvenlik güçlerini ve yerel idareyi konvoyu koruyamamakla suçladı. Bu suçlamalar bağımsız olarak doğrulanmış değil.
Ocak anlaşması, yerinden edilenlerin dönüşünü SDG'nin Suriye devlet kurumlarına entegrasyonunu öngören daha geniş sürecin parçalarından biri olarak ele alıyor. Türkiye, SDG'nin temel silahlı unsuru olan YPG'yi PKK ile bağlantılı kabul ediyor; Resulayn ise Türk Silahlı Kuvvetleri ve Türkiye destekli Suriyeli grupların 2019'da bölgeyi Kürt güçlerden almasından bu yana dosyanın en hassas noktalarından biri olmaya devam ediyor.
Libya, üçüncü drone saldırısının ardından Zaviye rafinerisi için kapanma uyarısı yaptı
Libya Ulusal Petrol Kurumu, pazar ve pazartesi günleri Zaviye'deki petrol tesislerini hedef alan üçüncü drone saldırısının ardından saldırıların sürmesi halinde mücbir sebep ilan edilerek rafineri faaliyetlerinin tamamen durdurulabileceği uyarısında bulundu.
Son drone, petrol harmanlama tesisinin ana tankı ve boru hattı şebekesi yakınlarına düşerken can kaybı veya maddi hasar bildirilmedi; daha önceki saldırılardan birinde yaklaşık 4,5 milyon litre benzin bulunan yakıt tankı vurularak yanmış ve çökmüş, başka bir drone ise işlenmemiş nafta tankına isabet ederek çalışanların daha sonra kontrol altına aldığı bir sızıntıya yol açmıştı.
Saldırıların sorumluluğunu üstlenen olmadı. Trablus'un yaklaşık 40 kilometre batısındaki Zaviye, günlük 120 bin varil işleme kapasitesiyle Libya'nın halen faaliyette olan en büyük rafinerisi konumunda bulunduğundan yeni saldırılar yalnız tesisi değil ülkenin iç yakıt arzını da etkileyebilir.
26 Ağustos Kıbrıs görüşmesinde geçiş noktaları öne çıkıyor
Kıbrıs Haber Ajansının kaynaklara dayandırdığı bilgilere göre, Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Nikos Christodoulides ile Kıbrıs Türk lideri Tufan Erhürman'ın 26 Ağustos'ta Birleşmiş Milletler himayesinde yapacağı görüşmede yeni geçiş noktalarının açılması ana başlıklardan biri olacak.
İki tarafın müzakerecilerinin liderler görüşmesinden önce bir araya gelmesi beklenirken, Birleşmiş Milletler de geçmiş müzakere turlarında sağlanan yakınlaşmaları içeren kaydı iki tarafa ve üç garantör ülkeye iletmek üzere hazırlıyor.
Bosphorus News, BM'nin yeni bir genişletilmiş toplantıyı güven artırıcı önlemlerde ilerleme sağlanmasına bağlayan yaklaşımını daha önce aktarmıştı. Yeni unsur, çözüm modeline ilişkin bilinen görüş ayrılıklarının yeniden tekrarlanmasından çok 26 Ağustos görüşmesi öncesinde geçiş noktalarının doğrudan çalışma gündeminin merkezine yerleşmesi.
Stratejik Değerlendirme
PKK düzenlemesi Meclis aşamasını tamamladı ancak yasanın merkezindeki hükümler, silah bırakmanın gerçekleştiğine ilişkin resmi tespitin yapılmasına bağlı kalmaya devam ediyor; böylece sürecin belirleyici noktası milletvekili aritmetiğinden güvenlik kurumlarının yapacağı doğrulamaya geçmiş durumda.
Karadeniz'de birkaç gündür bekleyen gemiler yeniden hareket ederken Türkiye, Boğazlarda herhangi bir resmi kısıtlama uygulandığını kabul etmiş değil. Ankara böylece Montrö rejimine ilişkin tutumunu değiştirmeden, saldırılar sonrasında uyguladığı ek kontrolleri gevşetebilecek bir alan bırakıyor.
Stocker'ın Ankara ziyareti, Türkiye'nin yıllardır ilerlemeyen AB üyelik dosyasından çok ticaret ve ulaştırmada somut başlıklara yoğunlaştı; Orta Koridor, Gümrük Birliği'nin güncellenmesi ve demiryolu bağlantıları ekonomik gündemin ağırlığını oluştururken, Avusturya Şansölyesi'nin Hürmüz'ün açık tutulması çağrısı ikili görüşmeleri Körfez'deki deniz taşımacılığı krizine bağladı.
Resulayn'da yerinden edilmiş ailelerin ilk organize dönüşü henüz düzenli bir sürece dönüşmeden şiddet olaylarıyla karşılaşırken, Zaviye'de art arda gerçekleştirilen drone saldırıları Libya'nın faaliyetteki en büyük rafinerisini tamamen kapanma ihtimaliyle karşı karşıya bıraktı.
Sources: Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türkiye Cumhurbaşkanlığı, Avusturya Federal Şansölyeliği, Libya Ulusal Petrol Kurumu, Reuters, Bloomberg, Kıbrıs Haber Ajansı, The National, Bosphorus News review and reporting.