Bosphorus News Jeopolitik Masası
Girne ve Silivri açıklarında derin su aramaları sürerken Gavdos'un güneyindeki yeni faciada onlarca kişiden haber alınamıyor. Türkiye'nin Şam temasları genişliyor; Hürmüz'deki aksama ve Balkanlar'daki olası yük taşımacılığı blokajı ise Türkiye'nin deniz ve kara ticaret hatları üzerindeki baskıyı artırıyor.
Kıbrıs
Filo Jet enkazında yeni derin su aşaması
Özel donanımlı Optimus Prime, 30 Ağustos'ta batan Filo Jet'te halen kayıp olan 14 kişiye ulaşmak amacıyla yürütülen çalışmalar için Girne açıklarındaki enkaz bölgesine ulaştı. Geminin pazartesi günü derin su operasyonuna başlaması planlandı.
Türkiye'den gelen gemi pazar akşamı sahaya vardı. Kıbrıs Türk Başbakanı Ünal Üstel, yaklaşık 554 metre derinlikte bulunan enkazın daha önce ulaşılamayan iç bölümlerine girilmesinin hedeflendiğini söyledi.
TCG Işın ve TCG Alemdar da çalışmalarda görev almaya devam ediyor.
Faciaya ilişkin parlamenter soruşturma da ilerliyor. Ulusal Birlik Partisi milletvekili Sunat Atun, olayı araştırmak üzere kurulan Cumhuriyet Meclisi komisyonunun başkanlığına getirildi.
Washington, Kıbrıs Cumhuriyeti için savunma ihracatı muafiyetini yeniledi
ABD, Kıbrıs Cumhuriyeti'ne yönelik Uluslararası Silah Ticareti Düzenlemeleri kapsamındaki kısıtlamalardan tanınan muafiyeti 2027 mali yılı için yeniledi. Böylece ABD savunma ürün ve hizmetlerine erişim bir yıl daha devam edecek.
Kıbrıs Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, kararı ABD'nin Yabancı Askeri Satışlar programı, ihtiyaç fazlası savunma malzemelerine erişim ve 2024'te imzalanan ikili savunma işbirliği yol haritasıyla ilişkilendirdi.
Kıbrıs Türk makamları ise yeni silah transferlerinin adadaki askeri dengesizliği derinleştireceğini savunarak karara karşı çıktı. Türkiye de Washington'ın bu politikasına itiraz ediyor.
Ayrı bir hatta, Kıbrıs Türk lideri Tufan Erhürman ile Kıbrıs Rum lideri Nikos Christodoulides 17 Eylül'de Birleşmiş Milletler ara bölgesinde bir araya gelecek. Müzakereciler Mehmet Dânâ ve Menelaos Menelaou görüşmeye hazırlanırken, tarafların yeni resmi müzakere sürecinin nasıl başlayacağı konusunda henüz uzlaşmış bir yöntemi bulunmuyor.
Yunanistan ve Ege
Gavdos'un güneyinde bir ölü, yaklaşık 25 kayıp
Gavdos Adası'nın yaklaşık 38 deniz mili güneyinde göçmenleri taşıyan bir teknenin batması sonucu bir kişi hayatını kaybetti, yaklaşık 25 kişiden ise haber alınamıyor.
Bölgedeki gemiler tarafından 51 kişi kurtarıldı. Hayatta kalanların ifadelerine göre teknede 77 kişi bulunuyordu. Yunan Sahil Güvenliği, Frontex unsurları, uçaklar ve bölgedeki ticari gemilerle arama çalışmalarını sürdürüyor.
Kurtarılanların Girit'e götürülmesi planlandı. Libya kıyılarından yaklaşık 320 kilometre uzaklıktaki Gavdos, son aylarda Kuzey Afrika'dan Güney Yunanistan'a uzanan göç rotasında daha yoğun kullanılan noktalardan biri haline geldi.
İskeçe'de Çınar Camii'ne hakaret içerikli yazılar
İskeçe'deki tarihi Çınar Camii'nin giriş bölümüne yakın dış duvarında dini değerlere hakaret içeren yazılar bulundu.
Batı Trakya Türk Azınlığı Danışma Kurulu olayı kınadı ve sorumluların tespit edilmesini istedi. Yayın saati itibarıyla Yunan polisi veya hükümetinden olaya ilişkin resmi bir açıklama tespit edilmedi.
Yunanistan Başbakanı Kyriakos Mitsotakis de pazar günü Meis Adası grubuna yaptığı ziyareti tamamladı. Türkiye ve Ege güvenliği, ziyaretin ardından Yunanistan'daki siyasi gündemde yeniden öne çıktı. Hükümet üyeleri son dönemde siyasi istikrarı ulusal güvenlikle daha sık ilişkilendirirken, Atina ve Ankara Ege'deki deniz parklarına ilişkin hukuki itirazlarını karşılıklı olarak sürdürüyor.
Deniz Güvenliği
Silivri'de kayıp 10 denizci için arama sürüyor
Türk deniz ve sivil arama ekipleri, 2 Eylül'de Silivri açıklarında Türk bayraklı Alsu tankeriyle çarpıştıktan sonra batan Tuğberk İmamoğlu gemisinin kayıp 10 mürettebatını aramayı sürdürüyor.
TCG Akın, enkazı yaklaşık 720 metre derinlikte tespit etti ve daha sonra uzaktan kumandalı su altı aracıyla görüntü aldı.
Silivri Cumhuriyet Başsavcılığı soruşturması kapsamında hazırlanan ön bilirkişi raporu, Alsu gemisinin köprüüstü yönetiminde ciddi ihlaller bulunduğunu ortaya koydu. Gemi personeline ilişkin adli süreç devam ediyor.
Milli Savunma Bakanlığı, deniz unsurlarının hem Silivri hem de Girne açıklarında aralıksız görev yaptığını belirtiyor.
Türkiye ve Suriye
Ankara, Şam temaslarını genişletiyor
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Suriye ziyaretinin ikinci gününe Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ve Dışişleri Bakanı Esad Hasan Şeybani ile yaptığı görüşmelerin ardından devam etti.
Fidan ile Şeybani, iki hükümet arasında kalıcı bir eşgüdüm mekanizması olarak Ortak Yüksek Komite'nin faaliyete geçirilmesini ele aldı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın planlanan Suriye ziyareti için de hazırlık yapılıyor.
Güvenlik başlığı ise daha yavaş ilerliyor. Fidan, Suriye Demokratik Güçleri'nin (SDG) fesih ve entegrasyon kararının artık sahada uygulanması gerektiğini söyledi. Ankara'nın bu konudaki beklentisi, Şam ziyaretinde öne çıkan temel anlaşmazlık başlıklarından biri olmaya devam ediyor.
Temaslar sosyal politika alanına da yayıldı. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, Suriyeli makamların kimsesiz bebekler için Türkiye'nin koruyucu aile modelini uygulamaya başladığını, kadınlar, çocuklar, aile ve engellilik politikalarında da işbirliğinin görüşüldüğünü açıkladı.
Türkiye Savunma
SUNGUR, BURÇ mobil hava savunma sisteminden ateşlendi
Roketsan'ın SUNGUR hava savunma füzesi, BURÇ mobil hava savunma sisteminden gerçekleştirilen ilk atışta hareketli hava hedefini imha etti.
BURÇ, SUNGUR füzelerini, 20/30 milimetrelik silah sistemini ve aktif-pasif sensörleri mobil kısa menzilli hava savunma platformunda bir araya getiriyor.
Test, Türkiye'nin uzun menzilli taarruz kabiliyetinde gerçekleştirilen son denemenin hemen ardından geldi. Bayraktar AKINCI, Roketsan'ın UAV-300 süpersonik füzesiyle 250 kilometreden daha uzaktaki bir deniz hedefini vurmuştu.
Hürmüz ve Enerji
Körfez görüşmeleri ertelendi, Hürmüz trafiği düştü
Umman, İran ile Körfez ülkeleri arasında Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinin yönetilmesini ele almak üzere pazartesi günü yapılması planlanan toplantıyı erteledi. Maskat, uzlaşı için daha fazla zamana ihtiyaç bulunduğunu bildirdi.
Ön gemi takip verileri, hafta sonunda emtia taşıyan gemilerin günlük Hürmüz geçişlerinin tek haneye indiğini gösterdi. Son 10 günlük ortalama 14 seviyesindeydi. İran, ABD Tahran'ın taleplerini karşılamadıkça boğazı yeniden açmayacağını söylüyor.
Suudi Arabistan'ın Hürmüz'ü bypass eden ana güzergahı olan Doğu-Batı ham petrol boru hattı ise saldırının ardından kapalı kalmaya devam ediyor. Suudi alıcıların değerlendirmesine göre Yanbu'daki stoklar, hattın devre dışı kalması halinde mevcut ihracat seviyesini yalnızca beş ila yedi gün sürdürebilecek.
Brent petrol pazartesi günü varil başına 107 doların üzerinde işlem gördü.
Uluslararası Denizcilik Örgütü, Orta Doğu'daki çatışmaların 28 Şubat'ta başlamasından bu yana uluslararası deniz taşımacılığına yönelik en az 70 saldırının doğrulandığını ve 19 denizcinin hayatını kaybettiğini bildiriyor. Yaklaşık 6 bin mürettebat taşıyan 400'e kadar gemi, çeşitli dönemlerde Basra Körfezi'nden güvenli biçimde ayrılamadı.
Yaşanan aksama Irak açısından alternatif ihracat hatlarının değerini de artırıyor. Bağdat geçen hafta Ankara ile Kalkınma Yolu genel anlaşmasının taslağını tamamladı. Bu dosyada Ceyhan, Irak petrolünün gelecekteki ihracat seçenekleri içinde daha fazla ağırlık kazanıyor.
Karadeniz
Ticari gemiler Türkiye çevresinde beklemeye yöneliyor
Karadeniz'de ticari gemilere yönelik tekrarlanan saldırılar, daha fazla geminin Türkiye açıklarındaki demir sahalarında ve Marmara Denizi'nde beklemesine yol açıyor. Saldırıların ardından hasarlı veya terk edilmiş gemilerin Türkiye kıyılarına doğru sürüklenmesi de ayrı bir seyir güvenliği sorunu yaratıyor.
Türk denizcilik makamları, saldırıya uğradıktan sonra kontrolsüz kalan gemilere karşı denizcileri uyardı. Sektör temsilcileri de güvenlik ortamının Türk Boğazları'ndaki ticari trafiği yavaşlattığını ve Türkiye çevresindeki bekleme sürelerini uzattığını belirtiyor.
Vurulan gemilerin toplam sayısına ilişkin daha yüksek sektör tahminleri bağımsız olarak doğrulanamasa da saldırıların rota planlaması, sigorta maliyetleri ve mürettebat güvenliği üzerindeki etkisi belirginleşiyor.
Balkanlar
Taşımacılar Türkiye-Avrupa yük koridorunda blokaj tehdidinde
Sırbistan, Bosna-Hersek, Karadağ ve Kuzey Makedonya'daki taşımacılık örgütleri, profesyonel sürücülerin Schengen bölgesinde herhangi bir 180 günlük dönem içinde en fazla 90 gün kalmasına izin veren uygulamaya çözüm bulunması için pazartesi gününü son tarih olarak belirledi.
Örgütler, uygulanabilir bir çözüm çıkmaması halinde Avrupa Birliği ve Schengen ülkeleriyle olan yük geçiş noktalarını kapatacaklarını duyurdu. Bulgaristan Dışişleri Bakanlığı da yolcu ve taşımacılara aksamalara karşı hazırlıklı olmaları ve alternatif güzergahları değerlendirmeleri çağrısı yaptı.
Sorun, Batı Balkanlar üzerinden Türkiye ile Avrupa pazarları arasındaki kara taşımacılığını doğrudan ilgilendiriyor. Taşımacılar, kısa süreli ziyaretçiler için hazırlanan 90/180 gün kuralıyla uluslararası çalışan profesyonel sürücülerin faaliyetlerini sürdüremediğini savunuyor. Avrupa Birliği'nin Giriş-Çıkış Sistemi genişledikçe uygulama da daha sıkı hale geliyor.
Yılın başında düzenlenen bölgesel blokaj, yük taşımacılığını birkaç gün boyunca aksatmıştı. Pazartesi günü için ilan edilen yeni eylemin yayın saati itibarıyla fiilen başladığı bağımsız olarak doğrulanamadı.
Bosphorus News Okuması
Pazartesi günü üç deniz arama operasyonu farklı aşamalarda ilerliyor. Girne açıklarında ekipler 500 metrenin üzerindeki derinlikte bulunan enkazın içine girmeye hazırlanıyor. Silivri'nin güneyinde enkaz bulundu, soruşturma artık sorumluluk zincirine yöneldi. Gavdos açıklarında ise kaç kişinin halen kayıp olduğunu belirlemek için kurtulanların ifadelerine ihtiyaç duyuluyor.
Washington'ın savunma kararı, perşembe günkü Kıbrıs liderler görüşmesinin hemen öncesine denk geliyor ancak iki dosya birbirinden ayrı. Kıbrıs Cumhuriyeti'nin ABD ile güvenlik işbirliği artık takvimi ve araçları belli bir kanaldan ilerliyor. Erhürman ile Christodoulides ise adadaki yeni siyasi sürecin hangi yöntemle başlayacağı konusunda henüz aynı noktada değil.
Türkiye-Suriye ilişkilerinde hükümetler arası temaslar giderek daha kalıcı bir yapıya kavuşuyor. Ortak Yüksek Komite, Erdoğan'ın planlanan ziyareti ve ticaretten sosyal politikalara uzanan yeni başlıklar bu hattı genişletiyor. SDG dosyası aynı hızda ilerlemiyor; Ankara daha önce açıklanan entegrasyon kararının sahaya yansımasını bekliyor.
Türkiye'nin ticaret ağı ise iki ayrı yönden baskı altında. Hürmüz çevresinde savaş, düşük gemi trafiği ve devre dışı kalan enerji altyapısı deniz taşımacılığını zorluyor. Avrupa'ya uzanan kara hattında ise Balkan taşımacıları Schengen kuralları nedeniyle sınır kapılarını bloke etmekle tehdit ediyor. İki sorun da Türkiye'de başlamadı, ancak Türk ihracatçılarının kullandığı ana güzergahlarda yavaşlama yaratabilecek durumda.
Kaynaklar: Kıbrıs Türk makamları, KKTC Cumhuriyet Meclisi, Kıbrıs Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Yunan Sahil Güvenliği, Batı Trakya Türk Azınlığı Danışma Kurulu, Türkiye Dışişleri ve Milli Savunma Bakanlıkları, Suriye Arap Haber Ajansı, Roketsan, Türk denizcilik makamları, Uluslararası Denizcilik Örgütü, Bulgaristan Dışişleri Bakanlığı, Reuters, AFP, Bosphorus News inceleme ve haberciliği.
Dünün brifingi: 13 Eylül.