Bosphorus News Jeopolitik Masası
Türkiye yeni bir Kıbrıs toplantısının hangi zeminde yapılabileceğini netleştirirken Yunanistan, yedek personel ağırlıklı yeni Özel Harekât birliklerini kuvvet yapısına ekliyor. Karadeniz ve Kızıldeniz'de deniz ticaretini etkileyen riskler büyürken Ankara, Irak ve Somali'deki enerji faaliyetlerini genişletiyor.
Kıbrıs diplomasisi
Türkiye, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres'in ada ziyaretinin ardından resmi müzakereler için hâlâ ortak zemin bulunmadığını açıkladı. Ankara, yeni bir sürecin Türk Kıbrıs tarafının egemen eşitliği ile eşit uluslararası statüsünü esas alması gerektiğini bildirdi.
Bu tutum, gündeme gelen yeni gayriresmî 5+1 toplantısının sınırlarını da belirliyor. Birleşmiş Milletler, iki Kıbrıs tarafı ile Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık'ı yeniden bir araya getirmeden önce güven artırıcı önlemler, yöntem ve görüşmelerin içeriği üzerinde daha fazla hazırlık yapılmasını istiyor.
Temel anlaşmazlık, görüşmelerin hangi çözüm modeli üzerinden yürütüleceği konusunda sürüyor. Türkiye ile Türk Kıbrıs liderliği federal çözüm müzakerelerine dönülmesini reddediyor ve yeni sürecin iki devletli çözüm anlayışını esas almasını talep ediyor.
Bosphorus News, Türkiye'nin ortak zemin bulunmadan yeni bir müzakere sürecine geçilemeyeceği yönündeki tutumunu ayrıntılı olarak ele aldı.
Yunanistan'ın askerî yapılanması
Yunanistan, Agenda 2030 kuvvet yapılanması kapsamında Attika, Orta Makedonya ve kuzey Evros'ta üç yeni Özel Harekât birliği kuruyor.
Yunanistan Milli Savunma Bakanlığına göre birliklerden ikisi tamamen yedek personelden oluşacak. Kuzey Evros'ta kurulacak birim, yeni yapının bir bölümünü Türkiye sınırına yakın bir bölgeye taşırken yedek personel ağırlığı da seferberlik kapasitesinin genişletilmek istendiğini gösteriyor.
Karar, Savunma Bakanı Nikos Dendias'ın Yunanistan'ın askerî teknolojide geride kaldığı yönündeki açıklamalarının ardından geldi. Atina, komuta yapısını, tedarik sistemini ve yedek kuvvetlerini aynı program kapsamında yeniden düzenliyor. Bosphorus News yeni birlikleri ayrı bir haberde de inceleyecek.
Karadeniz ve Kızıldeniz'de taşımacılık
Karadeniz'den Kızıldeniz'e uzanan tahıl ve enerji güzergâhlarında yeni kısıtlamalar devreye giriyor.
Rusya'daki üç büyük tahıl terminali, Azak Denizi'ndeki saldırılar ve gemi hareketlerine getirilen sınırlamaların yükü Novorossiysk ile Taman'a kaydırmasının ardından kamyon kabulünü azalttı. İnsansız hava aracı tehdidi nedeniyle Novorossiysk'te gece saatlerindeki gemi hareketlerine de geçici kısıtlama getirildi.
Bu önlemler, saldırılar nedeniyle Ukrayna limanlarına yapılan seferlerin azalmasının ardından geldi. Karadeniz'in iki kıyısındaki ihracatçılar artık daha yüksek sigorta maliyetleri, liman yoğunluğu ve gemi bulma güçlüğüyle karşı karşıya. Türkiye ise Türk Boğazları, tahıl fiyatları ve bölgede çalışan Türk armatörleri üzerinden doğrudan etkileniyor.
Kızıldeniz'de Suudi Arabistan, ticari gemileri Husi saldırılarından koruyacak uluslararası bir yapı için diğer ülkelerle temas yürütüyor. Reuters'a göre Husiler, Kızıldeniz'in güneyinden geçen gemilerden ücret alınması seçeneğini de değerlendiriyor.
Salı günü Babülmendep Boğazı'ndan 39 emtia gemisi geçti. Bu, 19 Temmuz'dan bu yana kaydedilen en yüksek günlük sayı olsa da trafik hâlâ normal düzeyin altında. Savaş riski sigorta primleri yüksek seyrini korurken Hürmüz Boğazı'ndaki gemi hareketleri de sınırlı kalıyor.
İsrail-Lübnan hattı
İsrail'in güney Lübnan'dan çekilmesini Hizbullah'ın silahsızlandırılmasına bağlayan ABD destekli plan, ilk uygulama bölgesinde ilerleyemiyor.
Zawtar al-Gharbiyeh çevresindeki pilot bölge, İsrail askerlerinin çekilmesi, Lübnan Silahlı Kuvvetlerinin konuşlanması ve yerinden edilen sivillerin geri dönmesi için oluşturulmuştu. Ancak İsrail güçleri bölgenin yakınında kalmayı sürdürüyor, köyün büyük bölümü yaşanamaz durumda ve Hizbullah silahsızlanmayı reddediyor.
Plan, İsrail'in yeni bir çekilme adımı atmasından önce Hizbullah'ın bölgeden ayrıldığının doğrulanmasını öngörüyor. Hizbullah anlaşmanın tarafı olmadığı için bu şartı uygulama yükü Lübnan hükümetine kalıyor. Beyrut'un bunu yeni bir çatışmaya yol açmadan nasıl yerine getireceği ise belirsiz.
Enerji ve ekonomik baskı
Türkiye, kuzey Irak ve Somali'deki devlet destekli enerji faaliyetlerini genişletirken Rusya kaynaklı yakıt kısıtlamaları ve Avrupa Birliği'nin ihracat kontrolleri yeni maliyetler doğuruyor.
Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı, BP'nin Kerkük projesine yüzde 15 payla katıldı. Böylece Türkiye, Kerkük'ün en büyük petrol sahalarından bazılarında doğrudan üretim ortağı oldu. Bu adım, Türkiye-Irak enerji ilişkilerini boru hattı taşımacılığının ötesine taşıyarak saha geliştirme sürecine genişletiyor.
Türkiye, Somali ile açık deniz sondajı ve balıkçılık işbirliğini de büyütüyor. Yeni anlaşmalar, hidrokarbon arama faaliyetlerini balıkçılık yönetimi ve Somali kıyılarında daha uzun vadeli bir Türk ekonomik varlığıyla birleştiriyor.
Bosphorus News'in TPAO'nun BP'nin Kerkük projesine katılımına ve Türkiye'nin Somali'deki açık deniz sondajı ile balıkçılık açılımına ilişkin haberlerini okuyabilirsiniz.
Rusya, Türk alıcıları ABD'den yakıt tedarikine yönelten dizel ihracat yasağını uzatmaya hazırlanıyor. Avrupa Birliği de Rusya'nın askerî ve sanayi tedarik ağıyla bağlantılı oldukları gerekçesiyle Türkiye'de kayıtlı dört şirkete yönelik çift kullanımlı ürün kontrollerini sıkılaştırdı.
Bosphorus News, Rusya'nın dizel kısıtlamaları ile AB kontrollerinin Türkiye'nin Moskova ile ticaretine etkisini ayrı bir haberde inceledi.
Stratejik sonuç
Bölge ülkeleri, yakın vadeli bir diplomatik çözüm beklentisinden çok uzun sürebilecek belirsizliğe hazırlanıyor.
Türkiye Kıbrıs konusundaki şartlarını korurken Yunanistan yedek personel temelli askerî kapasitesini artırıyor. Karadeniz ve Kızıldeniz'deki saldırılar ile kısıtlamalar, Türkiye'nin ticaretini, enerji maliyetlerini ve gıda piyasalarını besleyen deniz hatlarında yeni maliyetler yaratıyor.
Ankara bir yandan Kerkük'te petrol üretimine doğrudan giriyor, diğer yandan Somali açıklarında daha kalıcı bir enerji ve deniz ekonomisi varlığı kurmaya çalışıyor. Bu açılım Türkiye'nin erişim alanını büyütüyor ancak ülkeyi yakıt arzındaki daralmadan, deniz taşımacılığındaki kesintilerden veya Rusya bağlantılı ticarete yönelik Avrupa kontrollerinden bağımsız hale getirmiyor.
Kaynaklar: Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Yunanistan Milli Savunma Bakanlığı, Reuters, Birleşmiş Milletler kaynakları, Bosphorus News inceleme ve haber çalışması.