Bosphorus News Jeopolitik Masası
Türkiye, Eurofighter uçuş eğitiminin 7 Eylül'de Birleşik Krallık'ta başlayacağını açıkladı ve programın pilot yetiştirme takvimini ilk kez ayrıntılandırdı. Kıbrıs açıklarında ise Filo Jet soruşturması bakanlık düzeyine ulaştı; kaptanın Honduras belgesi ve geminin teknik geçmişi artık hem mahkemenin hem de teknik incelemenin konusu.
Hava Gücü
Eurofighter uçuş eğitimi 7 Eylül'de başlıyor
Türk pilotların Eurofighter Typhoon uçuş eğitimi, iki hükümet arasındaki tedarik anlaşması kapsamında 7 Eylül'de Birleşik Krallık'ta başlayacak.
Milli Savunma Bakanlığına (MSB) göre terminoloji eğitimi ağustosta başladı. Uçuş safhası sekiz ay sürecek, ardından üç aylık öğretmen pilot eğitimi gelecek. Sonraki personel grupları da dönemler halinde Birleşik Krallık'a gönderilecek.
Bosphorus News ağustos ayında Türk hava personelinin Birleşik Krallık'a gönderileceğini yazmıştı. MSB o tarihte ne başlangıç günü ne de eğitim süresi vermişti. 7 Eylül takvimi bu iki boşluğu kapatırken, ileride Türkiye'deki eğitimleri üstlenecek öğretmen pilot kadrosunun oluşturulmasına da geçiliyor.
Kıbrıs
Arıklı görevden alındı, YDP çekildi: Hükümet çoğunluk sınırının altında
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Başbakanı Ünal Üstel, Filo Jet faciasının ardından Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı'yı görevden aldı. Böylece soruşturmanın idari boyutu, Limanlar Dairesi'nin bağlı olduğu bakanlığa kadar çıktı.
Üstel, polis ve yargının çalışmalarını herhangi bir idari müdahale kuşkusu olmadan sürdürebilmesi gerektiğini söyledi. Görevden almanın cezai sorumluluk anlamına gelmediğini de özellikle vurguladı.
Arıklı'nın genel başkanı olduğu Yeniden Doğuş Partisi (YDP) bunun ardından üçlü koalisyondan çekilme kararı aldı. Cumhuriyet Meclisi'nde halen 49 milletvekili bulunuyor: Ulusal Birlik Partisi'nin (UBP) 23, Cumhuriyetçi Türk Partisi'nin (CTP) 18, Demokrat Parti'nin (DP) iki, YDP'nin iki milletvekili ve dört bağımsız var. Tufan Erhürman'ın cumhurbaşkanı seçilmesiyle bir sandalye boş durumda.
YDP'nin ayrılmasıyla UBP ve DP'nin toplam sandalye sayısı 25'e indi. Bu, 50 sandalyeli Meclis'te mutlak çoğunluk için gereken 26'nın altında. Bağımsızların desteği hükümetin devamını sağlayabilir; ancak 2022'den beri süren üçlü koalisyon sona erdi.
Bu tablo seçim takvimini de doğrudan etkiliyor. Yerel seçimler 6 Aralık'ta yapılacak. Üstel genel seçimi de aynı güne almak istiyor ancak bunun için erken seçim kararının önce komiteden, ardından Genel Kurul'dan geçmesi gerekiyor.
Erhürman ile Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Nikos Christodoulides'in, Filo Jet faciası nedeniyle ertelenen görüşmesi 9 Eylül saat 10.30'a alındı. Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri'nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi María Ángela Holguín'in de eylülün ilk haftasının sonuna doğru yeniden adaya gelmesi bekleniyor.
Mahkeme Honduras belgesine ve Filo Jet'in teknik geçmişine yöneldi
Enkaz bölgesinden bir kişinin daha çıkarılmasıyla resmi bilanço dokuz ölü, 19 kayıp olarak güncellendi. TCG Işın ve TCG Alemdar, yaklaşık 550 metre derinlikte bulunan geminin çevresindeki arama çalışmalarını sürdürüyor.
Girne Kaza Mahkemesi, dokuz zanlının sekiz gün daha polis tutukluluğunda kalmasına karar verdi. Polis, 200'den fazla ifade alındığını, yaklaşık 100 kişinin daha dinleneceğini ve Türkiye'den istenen belge ve uzman incelemelerinin dosyaya girmeye devam ettiğini mahkemeye bildirdi.
Kaptan Mustafa Öz'ün yeterlilik belgeleri de artık soruşturmanın doğrudan konusu. Mahkemeye aktarılan polis bulgularına göre Öz'ün daha önce Türkiye'den aldığı kaptanlık belgesi, yaklaşık 10 yıl mesleğe ara vermesi ve yenilenmemesi nedeniyle geçerliliğini yitirdi. Mahkeme haberlerinde, daha sonra yaklaşık 3.500 dolar karşılığında Honduras tarafından düzenlenen yeni bir belge aldığı, bu belgenin Yunanistan'da tescil edildiği ve ardından Filo Jet'te görev yapmasına imkan veren Türk Kıbrıs belgelerinin düzenlendiği aktarıldı.
Soruşturma makamları Honduras belgesini ilgili yabancı makamlarla kontrol ediyor. Kaptanın sahip olduğu yeterliliğin yönettiği gemi sınıfını kapsayıp kapsamadığı da ayrıca inceleniyor.
Mahkemede şu ana kadar Honduras belgesinin sahte olduğuna ilişkin bir tespit yapılmış değil.
Bu bilgiler, Bosphorus News'in Arıklı tarafından yayımlanan belgeler üzerinde daha önce yaptığı incelemeyi yeni bir aşamaya taşıyor. Bosphorus News'in bağımsız olarak incelediği belgeler, kaptanın esas yeterlilik belgesinin Honduras Deniz Ticaret Genel Müdürlüğü tarafından düzenlendiğini ve Türk Kıbrıs makamlarının verdiği onay belgesinin kaza günü geçerli olduğunu ortaya koymuştu.
Ancak yayımlanan evraklar, Uluslararası Yüksek Hızlı Deniz Araçları Emniyet Kodu'nun öngördüğü ayrı tekne ve rota tip yeterliliğini göstermiyordu. Bu belge bugüne kadar hiçbir makam tarafından kamuoyuna açıklanmadı.
Geminin eski teknik kayıtları da yeniden gündemde. İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin Ocak 2024 tarihli kararında, geminin 2018'deki satışına ilişkin ticari uyuşmazlık kapsamında Türk Loydu tarafından yapılan denetimlere yer veriliyor. Kayıtlarda uluslararası yolcu taşımacılığı için yerine getirilmesi gereken 29 madde bulunuyor. Deniz denemeleri sırasında sancak ana makineden yoğun duman çıktığı ve motorun gerekli devre ulaşamadığı da not edilmiş.
Bunlar 2018'e ait bulgular. Filo Jet'in 30 Ağustos 2026'daki teknik durumunu tek başına ortaya koymuyor. Güncel mahkeme kayıtlarına göre Türk Loydu bu yıl da gemide bakım ve denetim çalışmaları yaptı. Şimdi esas soru, o çalışmaların kapsamı ve geçmişte belirlenen eksikliklerin hangi kayıtlarla giderildiği.
Türkiye Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı da teknik inceleme için adaya bir heyet gönderdi. Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Deniz Kazaları İnceleme Dairesi Başkanı Durali İşler'in başkanlık ettiği ekip, geminin belgeleriyle teknik ve yapısal durumunu incelemeye başladı. Türk Loydu'ndan iki uzmanın 4 Eylül'de çalışmaya katılması ve ardından Türk Kıbrıs makamlarına bir ön rapor sunulması bekleniyor.
Kıbrıs Cumhuriyeti kötü havada seferleri durduracak düzenlemeye gidiyor
Kıbrıs Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu, tehlikeli hava koşullarında gemilerin limandan ayrılmasının yasaklanabilmesi ve denizdeki teknelerin güvenli bir liman ya da sığınağa yönlendirilebilmesi için mevcut mevzuatın değiştirilmesini onayladı.
Düzenlemenin yürürlüğe girmesi için metnin hazırlanması, hukuki incelemeden geçmesi ve parlamentoda kabul edilmesi gerekiyor. Plan, ayrı bir Sahil Güvenlik teşkilatını kuracak yasa tamamlanana kadar geçici bir mekanizma öngörüyor.
Kabine ayrıca güvenlik, demirleme koşulları ve atık yönetimi konusunda farklı devlet kurumlarını aynı masada toplayacak bir demirleme komitesi kurulmasını kararlaştırdı.
Karar, 29 Ağustos'taki kötü hava sırasında Cape Greco açıklarında yaşanan ölümlerin ardından geldi. Kuzeyde ise soruşturma, Filo Jet'in ertesi gün Girne'den ayrılmasından önce verilen kararları hala çözmeye çalışıyor: sefer yasağının durumu, geminin belgeleri ve kaptanın yeterlilikleri aynı soruşturma zincirinin parçaları.
Marmara Denizi
ALSU mürettebatından dokuz kişi şüpheli, 10 denizci hala kayıp
Silivri'nin yaklaşık 18 deniz mili güneyinde ALSU ile çarpıştıktan sonra batan Türk bayraklı Tuğberk İmamoğlu'nun 10 kişilik mürettebatına hala ulaşılamadı.
Savcılık, ALSU'nun 10 kişilik mürettebatından aşçı dışındaki dokuz kişiyi şüpheli sıfatıyla soruşturmaya dahil etti. İfadeleri alınan dokuz kişi, bilirkişinin ön değerlendirmesi beklenirken jandarma gözetiminde tutuldu.
MSB'ye göre arama çalışmalarına dört Deniz Kuvvetleri gemisi ve bir insansız hava aracının yanı sıra Hava Kuvvetleri'ne ait bir uçak ile arama kurtarma helikopteri destek veriyor. Türkiye aynı anda Girne ve Silivri açıklarında iki ayrı derin deniz arama operasyonu yürütüyor.
Ege
Erdoğan adaların silahlandırılması dosyasını yeniden açtı
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Yunanistan'a Türkiye'nin uluslararası anlaşmalar kapsamında gayri askeri statüde kabul ettiği adaları silahlandırmaktan vazgeçme çağrısı yaptı. Türkiye'nin sakin tutumunun zayıflık olarak okunmaması gerektiğini söyledi.
Erdoğan, Türkiye'nin başka bir ülkenin toprağında gözü olmadığını ancak kendi haklarının görmezden gelinmesine de izin vermeyeceğini belirtti. Açıklama, son haftalarda deniz parkları, mekansal planlar ve tartışmalı deniz alanlarındaki araştırma faaliyetleri üzerinden karşılıklı adımların arttığı bir dönemde geldi.
Türk ve Yunan basınında diplomatik kaynaklara dayandırılan haberlere göre Türkiye, Yunanistan'ın turizm, yenilenebilir enerji ile sanayi ve lojistik alanlarındaki üç mekansal planına ilişkin bir nota verbale de verdi. Türkiye, tek taraflı idari düzenlemelerin sınırlandırılmamış Ege deniz alanlarının hukuki statüsünü değiştiremeyeceğini savunuyor. Dışişleri Bakanlığı notanın metnini kamuoyuna açıklamadı.
Yunanistan da Türkiye'nin ilan ettiği iki yeni deniz parkına diplomatik itirazda bulunmuştu. Yunan hükümeti, Türk karasularının dışına taşan bölümlerin Yunan kıta sahanlığıyla çakıştığını düşündüğü yerlerde hukuki sonuç doğurmadığını savunuyor.
R/V TÜBİTAK Marmara araştırma gemisi Türk NAVTEX 0862/26 kapsamında Kastellorizo'nun güneyindeki bilimsel çalışmalarına 15 Eylül'e kadar devam ediyor. Yunanistan, Türkiye'nin bu bölgede NAVTEX yayımlama yetkisini kabul etmiyor. Türkiye ise araştırmayı Great Sea Interconnector (GSI) elektrik bağlantı projesiyle ilişkilendirmiş değil.
Türkiye Ekonomisi
Enflasyon yüzde 31,51'e geriledi, sırada eylül faiz kararı var
Türkiye İstatistik Kurumuna (TÜİK) göre yıllık tüketici enflasyonu ağustosta yüzde 31,51 oldu. Temmuzdaki oran yüzde 31,75'ti. Tüketici fiyatları aylık yüzde 1,84 arttı.
En yüksek ağırlığa sahip üç ana harcama grubundan ulaştırmada fiyatlar aylık yüzde 4,82 yükseldi ve aylık enflasyona 0,82 puan katkı yaptı. Konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlardaki aylık artış yüzde 2,26 oldu.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Para Politikası Kurulu 10 Eylül'de toplanacak. Bu, temmuzdan sonraki ilk faiz kararı olacak.
Karadeniz
Kallas saldırı moratoryumuna destek verdi, ticari gemiler drone önlemlerini artırıyor
Avrupa Birliği (AB) Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, Karadeniz'deki saldırılar için moratoryum öngören girişimleri desteklediğini söyledi. Tahıl taşımacılığına yönelik saldırıların küresel gıda güvenliğinde yeni bir şok yaratabileceği uyarısında bulundu.
Kallas'a göre Ukrayna ihracatı için kara güzergahları ve depolama kapasitesi yardımcı olabilir, ancak deniz yoluyla taşınan hacmin yerini alamaz. Türkiye'yi isimlendirmedi; dolayısıyla açıklamasını Ankara'nın önerisine resmi AB desteği olarak okumak mümkün değil.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Türkiye'nin tahılın güvenli taşınmasına yönelik kendi çalışmasını Rusya ve Ukrayna ile görüştüğünü açıklamıştı.
Denizdeki risk ise çoktan ticari gemilerin günlük işleyişine girmiş durumda. Karadeniz'de çalışan tanker ve yük gemilerinde dronelara karşı ağlar, su dolu bariyerler, lastikler ve başka doğaçlama koruma yöntemleri kullanılmaya başlandı. Saldırılarda hasar gören bazı gemiler de İstanbul çevresindeki sulara kadar ulaşmayı sürdürüyor.
Rusya Hava Sahası
Pegasus iptalleri Rus hava sahası riskini Türk taşıyıcılarına taşıdı
Pegasus Hava Yolları, 1 Eylül gecesinden 2 Eylül'e uzanan saatlerde planlanan Rusya seferlerini teknik ve operasyonel nedenlerle iptal etti. Şirket, 2 Eylül'den itibaren Rusya programının yeniden işlemeye başladığını ve etkilenen yolcular için ek seferler planlandığını bildirdi.
İptaller, Ukrayna'nın Rus hava sahasına ilişkin güvenlik uyarısını Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü'ne (ICAO) taşıdığı döneme denk geldi. Kiev, yoğunlaşan drone savaşının ticari uçaklar için riski artırdığını savunuyor. Rusya bunu reddediyor ve havaalanlarıyla hava sahasının normal biçimde çalıştığını söylüyor.
Bosphorus News'in yayın ortağı EUalive, Moskova Vnukovo bağlantılı birden fazla Pegasus seferinin iptal edildiğini ve havalanmış en az iki uçağın geri döndüğünü bildirdi.
Avrupa ve ABD merkezli havayollarının büyük bölümü Rus hava sahasını zaten kullanmıyor. Türkiye, Çin ve Körfez merkezli taşıyıcılar ise uçmaya devam ediyor. Drone operasyonlarının daha sık hava sahası kapatmalarına yol açması halinde risk doğrudan bu şirketlerin operasyonlarına yansıyacak.
Suriye
Türkiye SDG'nin fesih sürecini izliyor
MSB, Suriye Demokratik Güçleri'nin (SDG) fesih sürecini, Suriye'nin tek devlet ve tek ordu altında yeniden yapılanması çerçevesinde izlediğini açıkladı.
Bakanlık, SDG içindeki bazı yabancı unsurların Suriye'den ayrılarak Türkiye'ye geleceği yönündeki iddiaları da reddetti.
Bundan sonraki ölçü açıklamalardan çok uygulama olacak: hangi birlikler ortadan kalkıyor, personel ve silahlar nereye devrediliyor, komuta hangi Suriye devlet kurumlarına geçiyor?
Bölgesel Savunma
MKE ile Mısır Saraybosna'da üretim mutabakatı imzaladı
Makine ve Kimya Endüstrisi (MKE) ile Mısır Askeri Üretim Bakanlığına bağlı iki şirket, Saraybosna'daki Balkan Shield Savunma Sanayii Fuarı ve Zirvesi sırasında sanayi ve teknik iş birliğini kapsayan bir mutabakat zaptı imzaladı.
Anlaşma; mühimmat, sevk barutları, patlayıcılar, silah ve ekipmanın yanı sıra MKE teknolojisi ve üretim kabiliyetlerinin Mısır'daki projelerde kullanılabileceği ortak çalışma alanlarını kapsıyor.
Böylece Türkiye ile Mısır arasında son bir yılda yeniden kurulan siyasi ve askeri temaslara somut bir savunma sanayii hattı daha eklenmiş oldu.
İsrail-Lübnan Hattı
AB Lübnan ordusu misyonunda ekim kararını hedefliyor
AB savunma bakanları, Lübnan Silahlı Kuvvetleri'ne sınır ve deniz güvenliği dahil eğitim ve danışmanlık desteği verecek yeni bir misyonu görüştü.
Kallas, hazırlıkların sürdüğünü ve AB Konseyi kararının ekimde alınmasının hedeflendiğini söyledi. Planlanan misyon, Birleşmiş Milletler Lübnan Geçici Görev Gücü'nün (UNIFIL) yerini almak için değil, Lübnan devletinin kendi güvenlik kapasitesini güçlendirmek için tasarlanıyor.
Güney Kafkasya
AB Konseyi Ermenistan için geçici ticaret kolaylığını destekledi
Avrupa Birliği Konseyi, Rusya'nın Ermeni ihracatı ve transit güzergahları üzerindeki kısıtlamalarının ardından Ermenistan için geçici ticaret serbestleştirmesi teklifini destekledi.
Düzenleme yürürlüğe girerse Ermenistan'ın AB'ye ihracatının yaklaşık yüzde 80'i iki yıl süreyle serbestleştirilecek. Teklifin nihai Konsey kararından önce Avrupa Parlamentosu'nun onayından geçmesi gerekiyor.
Bu adım Ermenistan'a Rusya pazarına bağımlılığını azaltabileceği yeni bir kanal açarken, Yerevan aynı dönemde Türkiye ve Azerbaycan'la ulaşım hatları ve normalleşme süreçlerini ilerletmeye çalışıyor.
Bosphorus News Okuması
Filo Jet soruşturması artık yalnızca gemide ne olduğuna bakmıyor. Sefere çıkış kararından denetim zincirine, kaptanın yeterliliklerinden bakanlığın siyasi sorumluluğuna kadar geriye doğru ilerliyor. Arıklı görevden alındı, üçlü koalisyon sona erdi ve Türkiye'den gelen teknik heyet geminin kayıtlarını incelemeye başladı. Cevap bekleyen sorular giderek daha somut: Sefer yasağını kim kaldırdı? Karar hangi belgelere dayanıyordu? Kaptanın yeterliliği kullandığı gemiyi ve rotayı kapsıyor muydu?
Eurofighter tarafında ise belirsizlik azalıyor. Uçuş eğitimi 7 Eylül'de başlayacak; pilot ve öğretmen pilot safhalarını kapsayan 11 aylık bir takvim artık önümüzde. Karadeniz'de başka bir süreç işliyor. Türkiye güvenli ticari seyrüsefer için bir moratoryum ararken Kallas da aynı mekanizmaya destek veren bir çizgiye geldi. Ticari gemiler ise diplomasiyi beklemiyor; drone tehdidine karşı kendi önlemlerini almaya başladılar. Aynı savaşın hava sahası riski de Pegasus iptalleriyle Türk sivil havacılığına dokundu.
Great Sea Interconnector (GSI) elektrik bağlantı projesi bugün henüz yeni bir haber üretmiş değil. Yeni bir araştırma NAVTEX'i yayımlanmadı, Kasos çevresindeki çalışmalar için yeni bir araştırma gemisi açıklanmadı ve Nexans'a Full Notice to Proceed verildiğine ilişkin kamuya açık yeni bir kayıt yok. Bosphorus News'in Meridiam'ın Türkiye'deki ticari varlığı ile Kasos çevresindeki araştırmalara dönüş planını birlikte ele alan analizi bu nedenle dosyanın temel referans noktası olmaya devam ediyor. Meridiam'ın Ankara ile temasa geçmesi, yeni geminin açıklanması, araştırma koordinatlarının yayımlanması ya da Full Notice to Proceed verilmesi tabloyu değiştirecek.
Kaynaklar: Türkiye Milli Savunma Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, KKTC Cumhurbaşkanlığı ve Başbakanlığı, KKTC Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanlığı, Girne Kaza Mahkemesi kayıtları, Türkiye Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Kıbrıs Cumhuriyeti Denizcilik Müsteşarlığı, Yunanistan Dışişleri Bakanlığı, Türkiye İstatistik Kurumu, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Avrupa Dış Eylem Servisi, Avrupa Birliği Konseyi, Mısır Devlet Enformasyon Servisi, Pegasus Hava Yolları, Reuters, Associated Press, Anadolu Ajansı, Cyprus News Agency, EUalive, Yenidüzen, Kıbrıs Postası, Kıbrıs Detay, Cyprus Mail, To Vima, Bosphorus News inceleme ve haberciliği.
Dünün brifingi: Doğu Akdeniz Stratejik Brifingi | 2 Eylül 2026.