Bosphorus News Jeopolitik Masası
Arama ekipleri, feribotun alabora olmasından üç gün sonra Girne açıklarında yaklaşık 550 metre derinlikteki Filo Jet enkazına ulaştı. Bundan saatler önce Marmara Denizi'nde iki geminin çarpışmasının ardından bir Türk yük gemisi battı; 10 mürettebat hala kayıp.
Kıbrıs
Filo Jet enkazına 550 metrede ulaşıldı, TCG Alemdar aramaya katıldı
KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, ekiplerin Filo Jet enkazına ulaştığını, 20 kişinin hala kayıp olduğu bölgede görüntüleme ve arama çalışmalarının 24 saat esasına göre sürdürüleceğini açıkladı.
TCG Alemdar, Girne açıklarında görev yapan TCG Işın'a katıldı. Erhürman, iki Türk Deniz Kuvvetleri gemisinin aynı su altı teknolojisine sahip olduğunu ve bölgede kesintisiz çalışacağını söyledi. Enkazın başlangıçta yaklaşık 514 metre derinlikte bulunması bekleniyordu; Erhürman, akıntının gemiyi sürüklemiş olabileceğini ve enkazın yaklaşık 550 metrede bulunduğunu belirtti.
Türk Kıbrıslı makamların açıkladığı son bilançoya göre gemideki 267 yolcu ve mürettebattan 239'u kurtarıldı, sekiz kişi hayatını kaybetti, 20 kişi ise hala kayıp.
Marmara Denizi
Silivri açıklarında yük gemisi battı, 10 mürettebat kayıp
Türk bayraklı genel kargo gemisi Tuğberk İmamoğlu'nun, çarşamba günü saat 03.00 sıralarında Silivri'nin yaklaşık 18 deniz mili güneyinde Türk bayraklı tanker Alsu ile çarpışmasının ardından battığı değerlendiriliyor.
Tuğberk İmamoğlu, İskenderun'dan Karadeniz Ereğli'ye çelik rulo ve inşaat demiri taşıyordu. Alsu ise Kocaeli'den Aliağa'ya boş olarak seyrediyordu. Çarpışmanın ardından yük gemisiyle bağlantı kesildi; arama bölgesinde boş can salı, can simitleri ve gemiye ait parçalar bulundu.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, gemilerin yaklaşık 03.15'te çarpıştığını, Tuğberk İmamoğlu'ndan acil durum sinyalinin ise 03.26'da alındığını söyledi. Bu zaman çizelgesi, geminin yaklaşık 11 dakika içinde batmış olabileceğine işaret ediyor. Kaptan dahil 10 mürettebatın tamamı Türk vatandaşı ve henüz hiçbirine ulaşılamadı.
Aramalara iki Sahil Güvenlik helikopteri, dokuz Sahil Güvenlik gemisi ve Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğüne bağlı üç unsur katılıyor. Türk Deniz Kuvvetleri de bölgeye bir insansız hava aracı gönderirken TCG Salihreis, TCG Akın, TCG Osmangazi ve TCG Karayel'i görevlendirdi. Kazanın meydana geldiği noktada deniz derinliğinin 800 ila 900 metre olduğu tahmin ediliyor.
Savcılık soruşturma başlatırken gemilere ait seyir, radar ve haberleşme kayıtlarının korunması talimatı verildi. Çarpışmanın nedeni henüz belirlenmedi.
Girne Soruşturması
Barolar Birliği ve Meclis soruları soruşturmayı mürettebatın ötesine taşıyor
Kıbrıs Türk Barolar Birliği, Filo Jet soruşturmasının ruhsatlandırma, denetim ve denizcilik gözetiminden sorumlu kamu makamlarını da kapsaması gerektiğini belirterek incelemenin şirket, kaptan ve mürettebatla sınırlı kalmamasını istedi.
Birlik, ceza soruşturmasının idari sorumluluğun araştırılması gereğini ortadan kaldırmadığını belirterek teknik kayıtların, izin belgelerinin, denetim evrakının ve kurumlar arası yazışmaların güvence altına alınması çağrısında bulundu.
Demokrat Parti Genel Sekreteri ve Girne milletvekili Serhat Akpınar da geminin hat izni, teknik yeterliliği, klas durumu, denize elverişliliği, stabilitesi, sigortası, denetim geçmişi ve düzenli yolcu taşımacılığına hangi belgelerle izin verildiğine ilişkin bir dizi soruyu Meclis gündemine taşıdı.
Bu sorular, Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı'nın kaptana ait belgeleri yayımlamasının ardından Bosphorus News'in tespit ettiği belge boşluğuyla aynı noktaya uzanıyor. Belgeler, kaptanın temel yeterlik belgesinin Honduras Deniz Ticaret Genel Müdürlüğü tarafından düzenlendiğini ve bu yeterliğin kaza günü KKTC tarafından geçerli biçimde tanındığını gösteriyor. Ancak Uluslararası Yüksek Hızlı Tekne Emniyet Kodu'nda öngörülen ayrı tekne ve rota tip yeterliğini gösteren belge yayımlanan dosyada yer almıyor.
Bu belgenin yayımlanan dosyada bulunmaması tek başına böyle bir yeterliğin hiç olmadığı anlamına gelmiyor. Ancak şu ana kadar hiçbir makam söz konusu belgeyi kamuoyuna sunmuş değil.
Sefer iznini veren liman görevlileri hafta başında görevden uzaklaştırıldı. Girne Kaza Mahkemesine çıkarılan 14 şüpheliden dokuzu üç gün tutuklu kalırken beşi soruşturma altında olmak üzere serbest bırakıldı. Geminin neden battığına ilişkin teknik bir tespit henüz açıklanmadı.
Bölgesel Adli İşbirliği
Türkiye Yunanistan'dan üç iade isterken Gürcistan 11 firariyi teslim etti
Adalet Bakanı Akın Gürlek, Yunanistan Adalet Bakanı Giorgos Floridis ile adli işbirliği ve sınır aşan organize suç konularında yaptığı görüşmede Ramazan Bayğara, Nedim Sorguç ve Ali Yeşildağ'ın Türkiye'ye iadesi için sürecin ilerletilmesini istedi.
Türkiye Adalet Bakanlığına göre Floridis, Yunan yargı makamlarının üç dosyada da iade kararı verdiğini söyledi. Bayğara ve Sorguç'un teslimi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM) verdiği geçici tedbir kararları nedeniyle gerçekleşmedi.
Gürcistan'da ise İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, Türkiye tarafından Interpol kırmızı bülteniyle aranan 22 kişiye yönelik ortak operasyon düzenlendiğini açıkladı. Bunlardan 11'i Türkiye'ye teslim edildi. Diğer 11 kişinin Gürcistan'daki cezalarını tamamlamalarının ardından iade sürecine konu olması bekleniyor.
Karadeniz
Erdoğan-Putin görüşmesinin merkezinde Karadeniz vardı, Türkiye yeni tahıl planını zorluyor
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Bişkek'te yaklaşık 90 dakika baş başa görüştü. Kremlin Dış Politika Danışmanı Yury Ushakov, görüşmenin ana konusunun Karadeniz'deki durum olduğunu söyledi.
Görüşme, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın Türkiye'nin Karadeniz'de tahılın güvenli taşınmasına yönelik yeni bir plan hazırladığını ve hem Rusya hem Ukrayna ile görüştüğünü açıklamasından bir gün sonra yapıldı. Ankara, Rusya'nın Temmuz 2023'te çekilmesine kadar yaklaşık 33 milyon ton Ukrayna tarım ürününün taşındığı Karadeniz Tahıl Girişimi'ne benzer bir düzenleme için koşulları oluşturmaya çalışıyor. Henüz yeni bir anlaşma yok.
Kremlin Sözcüsü Dmitry Peskov, Rusya'nın Türkiye'de yeniden Ukrayna görüşmeleri yapılmasına açık olduğunu ancak şu anda bunun için gerekli koşulların bulunmadığını söyledi. Moskova'nın Ankara'nın önerilerini bekleyeceğini de ekledi.
Ankara'nın yeniden açmaya çalıştığı ticaret rotaları ise çoktan değişmeye başladı. Saldırılar Karadeniz ve Azak Denizi trafiğini aksatırken Rus tahıl ihracatçıları daha fazla yükü Baltık limanlarına kaydırıyor. Ancak kuzey rotaları güneydeki kapasitenin yerini tutamıyor: geçen sezon Rusya'nın deniz yoluyla yaptığı tahıl ihracatının yüzde 90'ı Karadeniz ve Azak limanlarından geçti.
Ukrayna tarafında darboğaz ters yönde gelişiyor. Rus saldırıları daha fazla yükün Tuna'ya yönelmesine neden olurken ağustos sonunda yaklaşık 80 gemi Sulina Kanalı üzerinden Reni ve İzmail limanlarına girmek için bekliyordu. Bu haftaki Rus saldırılarında ihracat altyapısı ile Romanya sınırındaki Orlivka geçişi de hasar gördü.
Türkiye'nin önerisi, eski tahıl koridorunun daha pahalı ve daha düşük kapasiteli alternatif rotalara parçalandığı bir ortamda masaya geliyor.
Türkiye-Rusya
Erdoğan, Rusya ile nükleer işbirliğinin Akkuyu sonrasına uzanacağını söyledi
Bişkek görüşmesinden nükleer enerji alanında da yeni bir açıklama çıktı. Erdoğan, Rusya tarafından inşa edilen Akkuyu Nükleer Güç Santrali devreye girdikten sonra iki ülkenin yeni nükleer santraller için adım atmaya hazırlandığını söyledi.
Erdoğan, Akkuyu'nun ardından birlikte yapılacak yeni santrallere değinirken, "Bu hazırlıkların içerisindeyiz" dedi. Putin de Akkuyu'nun ilk ünitesinin bu yıl devreye alınması hedefinin gerçekleştirileceğini söyledi.
İki lider, Rusya'nın dahil olacağı yeni nükleer kapasitenin nerede kurulacağını açıklamadı. Türkiye Sinop ve Trakya'da ayrı nükleer projeleri değerlendiriyor ancak Bişkek'teki açıklamalarda bu projelerden hiçbiri Rusya'ya bağlanmadı.
Doğu Akdeniz
TÜBİTAK Marmara Meis görevi başladı, Yunanistan karşı-NAVTEX yayımladı
Türkiye'nin R/V TÜBİTAK Marmara araştırma gemisi, Antalya istasyonundan yayımlanan 0862/26 numaralı NAVTEX kapsamında Meis'in güneyinde bilimsel araştırmaya başladı. Faaliyet 1-15 Eylül tarihleri arasında sürecek.
Türk duyurusu dört araştırma noktası belirliyor ve görevi bilimsel çalışma olarak tanımlıyor. Yunanistan ise Iraklio istasyonundan karşı-NAVTEX yayımlayarak Türkiye'nin bölgede böyle bir duyuru yapma yetkisini reddetti ve suların Yunanistan'ın potansiyel kıta sahanlığı içinde bulunduğunu savundu. Türk araştırma gemisine savaş gemileri eşlik etmiyor; Yunan makamları geminin faaliyetlerini izliyor.
Görev, Atina'nın Yunanistan ile Kıbrıs Cumhuriyeti arasında planlanan Great Sea Interconnector (GSI) elektrik bağlantısına ilişkin deniz çalışmalarını yeniden başlatmaya hazırlandığı döneme denk geliyor. Yunanistan Dışişleri Bakanı Giorgos Gerapetritis, araştırmaların ve kablo çalışmalarının önümüzdeki aylarda yeniden başlayabileceğini söyledi.
Yunan basını, TÜBİTAK Marmara'nın görevinin GSI araştırmalarının Türkiye'nin Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti'nin yetki iddialarına itiraz ettiği sulara dönmesi halinde Ankara'nın verebileceği tepkiye ilişkin bir işaret olarak okunabileceğini yazdı. Türkiye mevcut bilimsel araştırma görevini GSI projesiyle kamuoyu önünde ilişkilendirmiş değil.
Suriye
SDG'nin feshi sonrası Suriye güvenlik güçleri Kamışlı çevresine konuşlandı
Suriye iç güvenlik güçleri, Suriye Demokratik Güçleri (SDG) Komutanı Mazlum Abdi'nin SDG'nin bağımsız askeri yapı olarak feshedildiğini ve Suriye devlet kurumlarına entegre edildiğini açıklamasından günler sonra Telai Kampı ile Kamışlı çevresine konuşlandı.
Suriye'nin resmi haber ajansı SANA, Haseke genelinde karayolu güvenliği ve turizm polisi unsurlarının da konuşlandırılacağını, daha önce faaliyet gösteren polis merkezlerinin yeniden açılacağını bildirdi.
Sahadaki bu hareketlilik, bugüne kadar anlaşmalar, komiteler ve entegrasyonun tamamlanıp tamamlanmadığına ilişkin karşılıklı açıklamalar üzerinden ilerleyen sürecin ölçülebilir bir aşamasını oluşturuyor. Ancak konuşlanma tek başına Suriye hükümetinin Kamışlı veya Haseke vilayetinin tamamında kontrolü devraldığı anlamına gelmiyor. Kurumlar ve güvenlik görevleri aşamalı biçimde aktarılıyor.
Kıbrıs Görüşmeleri
Liderlerin görüşmesi 9 Eylül'e ertelendi
Erhürman ile Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis arasındaki bir sonraki görüşme, Filo Jet faciasının ardından Türk Kıbrıslı tarafın erteleme talebi üzerine 9 Eylül saat 10.30'a alındı.
İki lider 26 Ağustos'taki görüşmelerinde Birleşmiş Milletler (BM) süreciyle birlikte doğrudan teması sürdürmek amacıyla haftada en az bir kez, ihtiyaç halinde daha sık görüşme konusunda anlaşmıştı.
Yeni tarih, BM Genel Kurulunun 80. döneminin New York'ta açılmasından bir gün sonrasına denk geliyor.
Bölgesel Savunma
Yunanistan ve İsrail 3 milyar euroluk Achilles Shield anlaşmasını imzaladı
Yunanistan ile İsrail, yaklaşık 3 milyar euro değerindeki Achilles Shield anlaşmasını imzalayarak Atina'nın çok katmanlı hava ve füze savunma programını uygulama aşamasına taşıdı.
Paket, David's Sling, SPYDER ve BARAK MX sistemlerini MMR çok görevli radarlar ve yeni bir ulusal komuta-kontrol ağıyla birleştiriyor. Buna ek olarak 26 milyon euroluk Drone Dome karşı-İHA anlaşması imzalandı. İsrail Savunma Bakanlığı, bunu İsrail-Yunanistan ilişkileri tarihindeki en büyük savunma ihracatı anlaşması ve İsrail tarihindeki en büyük savunma anlaşmalarından biri olarak tanımladı.
İmza, Türkiye Milli Savunma Bakanlığının daha önce TBMM kayıtlarına geçirdiği Yunanistan-İsrail savunma işbirliğine yeni bir boyut ekliyor. Bosphorus News 29 Ağustos'ta, Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler'in iki ülke arasındaki savunma sanayii, eğitim, tatbikat ve teknoloji işbirliğini sıraladığını, ancak bir milletvekilinin Achilles Shield'a karşı alınan Türk tedbirlerini soran önergesine özel bir operasyonel karşılık açıklamadığını bildirmişti.
Güler'in yanıtı anlaşmanın imzalanmasından üç hafta önce verildi. Yanıt, Türkiye'nin Yunanistan-İsrail askeri işbirliğini takip ettiğini kayda geçirirken Achilles Shield'a özgü bir konuşlanma veya karşı tedbir açıklamadı.
Sistemin nerelere konuşlandırılacağı bundan sonraki başlıklardan biri olacak. Türkiye, 1923 Lozan Antlaşması ve 1947 Paris Barış Antlaşmalarına ilişkin yorumuna dayanarak bazı doğu Ege adalarının askeri statüsüne itiraz ediyor. Yeni hava savunma sistemlerinin bu adalara yerleştirilmesi halinde konu doğrudan Türkiye-Yunanistan güvenlik dosyasına girecek.
Körfez ve Enerji
ABD-İran saldırıları yeniden başladı, Hürmüz trafiği geriledi
ABD ve İran arasında temmuz ayından bu yana en yoğun karşılıklı saldırılar yaşanırken Amerikan güçleri İran'ın güney kıyılarındaki İslam Devrim Muhafızları Ordusu hava savunma sistemlerini, radar noktalarını, deniz unsurlarını ve mayın döşeme kapasitesini hedef aldı.
İran, Bahreyn, Ürdün, Kuveyt ve Irak'taki Amerikan mevzilerine füze ve İHA saldırılarıyla karşılık verdi. ABD'li yetkililer Amerikan personeli arasında can kaybı olmadığını açıkladı.
Hürmüz Boğazı'ndaki ticari trafik düşük seviyede kalıyor. Kpler'in ön verilerine göre salı günü boğazdan yalnızca dört emtia gemisi geçti. Son 10 günlük ortalama yaklaşık 13'tü.
Aksama, Körfez enerji lojistiğini de değiştirmeye başladı. Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri'ne ait üç sıvılaştırılmış doğal gaz kargosu, Asya'ya sevkiyatı sürdürebilmek için boğazın dışında nadir görülen gemiden gemiye transferlere başvurdu.
Brent petrol çarşamba günü 95 dolar civarında işlem görürken enerji maliyetleri, Ankara'nın yeni Orta Vadeli Programını açıklamasına günler kala Türkiye açısından yeniden öne çıktı.
Bosphorus News Okuması
Girne açıklarında enkaza ulaşılması Filo Jet dosyasını yeni bir aşamaya taşıdı. Arama ekipleri artık 550 metre derinlikte konumu bilinen batık üzerinde çalışabiliyor. Karadaki soruşturma ise sefer öncesine doğru genişliyor: izinler, denetimler, teknik kayıtlar ve bunlardan sorumlu kamu görevlileri.
Silivri'de tablo daha erken bir aşamada. 10 mürettebat hala kayıp ve savcılık, çarpışmanın nasıl gerçekleştiğini ortaya koyabilecek seyir, radar ve haberleşme kayıtlarını toplamaya başladı. Birkaç saat içinde Türk ve Türk Kıbrıslı makamlar, biri Kıbrıs açıklarında diğeri Türk Boğazları yaklaşımında olmak üzere normal dalış sınırlarının çok ötesindeki sularda iki ayrı deniz operasyonuyla karşı karşıya kaldı.
Aynı gün deniz üzerindeki baskının başka biçimleri de belirginleşti. TÜBİTAK Marmara, Yunanistan'ın reddettiği bir Türk NAVTEX'i altında Meis'in güneyinde çalışıyor. Erdoğan ile Putin yaklaşık 90 dakika boyunca, Türkiye'nin yeniden açmaya çalıştığı tahıl güzergahlarının Baltık ve Tuna'ya kaydığı bir Karadeniz'i görüştü. Hürmüz'de düşük trafik Körfez LNG ihracatçılarını boğaz dışında gemiden gemiye yük transferine yöneltiyor.
2 Eylül'ün bölgesel tablosu açıklamalardan çok sahadaki hareketlerle yazıldı: enkaza ulaşıldı, bir başka gemi kayboldu, güvenlik güçleri yeni noktalara konuşlandı, ticaret yolları değişti ve uzun süredir hazırlanan bir hava savunma programı imzaya dönüştü.
Kaynaklar: KKTC Cumhurbaşkanlığı ve Başbakanlığı, Kıbrıs Türk Barolar Birliği, İstanbul Valiliği, Denizcilik Genel Müdürlüğü, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Adalet Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü, Yunanistan Milli Savunma Bakanlığı, İsrail Savunma Bakanlığı, Suriye Arap Haber Ajansı, Interfax, Reuters, Associated Press, Anadolu Ajansı, TRT Haber, Kathimerini, Kıbrıs Postası, Bosphorus News inceleme ve haberciliği.
Dünkü brifingi okuyun: Doğu Akdeniz Stratejik Brifingi | 1 Eylül 2026.