Bosphorus News Savunma Masası
Yunanistan'ın 3,035 milyar euroluk Aşil Kalkanı hava ve füze savunma programının merkezindeki komuta-kontrol yazılımına ilişkin kaynak kodu lisans sözleşmesine dahil edilmedi. Açıklama, İsrail Füze Savunma Teşkilatı (IMDO) Direktörü Moshe Patel'den geldi.
Patel'in 6 Eylül'de yayımlanan sözleri, Yunanistan Savunma Bakanı Nikos Dendias'ın anlaşma imzalanmadan önce kamuoyu önünde ortaya koyduğu şartlarla çelişiyor.
Kathimerini muhabiri Athanasios Katsikidis röportajda Patel'e, Yunanistan'ın komuta-kontrol (C2) kabiliyetleriyle bağlantılı kaynak koduna erişip erişemeyeceğini doğrudan sordu.
Patel, "Hayır" yanıtını verdi ve kaynak kodunun lisans sözleşmesine dahil olmadığını söyledi. İsrail'in ihtiyaç halinde destek, bakım ve ilave teknik yardım sağlayacağını belirtti.
Bu cevap, kamuya açıklanan belgelerle çözülemeyen bir sözleşme sorununu ortaya çıkarıyor: Yunanistan yazılım üzerinde hangi hakları aldı ve Atina ile İsrail aynı C2 yazılımından mı söz ediyor? Aşil Kalkanı, Rafael tarafından geliştirilecek ulusal komuta-kontrol sisteminin yanında, tek tek silah sistemlerinin kendi radar ve kontrol katmanlarını da içeriyor.
Dendias kaynak kodunu alım şartı ilan etmişti
Dendias aynı soruyla 23 Temmuz'da, Yunanistan Hükümet Ulusal Güvenlik Konseyi'nin (KYSEA) yeni hava savunma kubbesine ilişkin tedarik programlarını onaylamasının ardından karşılaştı.
Aşil Kalkanı'nın komuta-kontrol sisteminin kaynak kodunun Yunan Silahlı Kuvvetleri'ne verilip verilmeyeceği sorulan Dendias, çok özel bazı istisnalar dışında kaynak koduna sahip olunmayan sistemlerin satın alınmayacağını söyledi.
Komuta-kontrol konusunda daha ileri gitti. Yunanistan'ın mimarisine ve gelecekteki geliştirilmesine müdahale edemediği bir sistemi kullanmasının, ülkeyi en dost ve müttefik devlete karşı dahi "rehin" bırakabileceğini belirtti.
Dendias, aksi yönde özel bir açıklama yapmadığı sürece ülkenin satın aldığı sistemlerin kaynak koduna sahip olduğunu söyledi.
Aynı brifingde Yunanistan'ın eski C4I yaklaşımından C5ISRT mimarisine geçtiğini anlattı. Tarif ettiği yapı, ülke genelindeki sensörlerden gelen verileri toplayacak, işleyecek, önceliklendirecek ve hedefleme ile karşı tedbir kararlarına veri sağlayacaktı.
23 Temmuz toplantısında yeni programlar için asgari yüzde 25 Yunan sanayi katılımı da şart koşuldu. Bosphorus News bu başlığı KYSEA kararının ardından ayrıntılı olarak incelemişti.
Dendias, anlaşmanın imzalanmasından bir gün önce, 30 Ağustos'ta kaynak koduna yeniden değindi. Aşil Kalkanı'nı deniz, kara, hava, siber alan ve uzayı kapsayan ağ merkezli bir yapı olarak tanımladı ve bu mimarinin temelinde bütünleşik bir C2 sistemi bulunduğunu söyledi.
Yunan savunma sanayisine teknoloji ve üretim aktarımının yanı sıra sistemlerin kaynak kodlarına erişime de özel önem verildiğini açıkladı.
Bakanlık kaynakları sorunun çözüldüğünü söylemişti
Anlaşmanın imzalanmasından üç gün önce Kathimerini'den Dora Antoniou, müzakerelerde açık kalan başlıkların çözüldüğünü yazdı.
28 Ağustos tarihli haberde Yunanistan Savunma Bakanlığı kaynaklarına dayanılarak iki başlık özellikle sıralandı: yüzde 25'lik Yunan sanayi katılımı ve kaynak kodunun devri.
Habere göre bu düzenleme, hava savunma ağındaki elektronik alt sistemleri yöneten yazılım üzerinde Yunan Silahlı Kuvvetleri'nin kontrolünü korumayı amaçlıyordu.
Kathimerini, anlaşmanın imzalanmasından sonra da aynı yönde bilgi verdi. Vassilis Nedos, 1 Eylül tarihli haberinde pakette Yunanistan'ın kaynak koduna sahip olacağı bir C2 sistemi bulunduğunu yazdı ve bunun Atina'ya sistem üzerinde tam ulusal sahiplik sağlayacağını belirtti.
Beş gün sonra Patel, C2 ile bağlantılı kaynak kodunun lisans sözleşmesinde bulunmadığını açıkladı.
Anlaşmanın tam metni ve teknik ekleri kamuoyuna açıklanmadı. Bu nedenle Yunan tarafının sözünü ettiği kaynak koduyla Patel'in bahsettiği kodun birebir aynı yazılımı mı, farklı katmanları mı ya da farklı lisans ve kullanım haklarını mı kapsadığı mevcut kayıtlarla belirlenemiyor.
İmza açıklamalarında kaynak kodu yer almadı
Hükümetler arası anlaşma 31 Ağustos'ta Tel Aviv'de imzalandı.
Yunanistan Savunma Bakanlığı programın bütçesini 3,035 milyar euro olarak açıkladı. Paket, uçak, balistik füze ve insansız hava aracı tehditlerine karşı birleşik ve bütüncül bir komuta-kontrol sistemi altında çalışacak çok katmanlı bir savunma kubbesi olarak tanımlandı.
Bakanlığa göre süreçte 19 Yunan şirketi yer alıyor. Yunan sanayi katılımı yüzde 25'in üzerinde ve toplam değeri 750 milyon euro. Yunanistan'da ihracat yapabilecek bir üretim altyapısı kurulması da planlanıyor.
Ancak imza duyurusunda kaynak kodunun devrinden veya yazılım üzerindeki mülkiyet haklarından söz edilmedi.
İsrail Savunma Bakanlığı ise pakette IMDO ve Rafael tarafından geliştirilen David's Sling, Israel Aerospace Industries'in (IAI) Barak MX sistemi, Rafael'in SPYDER'ı, IAI iştiraki ELTA Systems'ın çok görevli radarları ve Rafael tarafından geliştirilecek yeni bir ulusal komuta-kontrol sistemi bulunduğunu açıkladı.
İsrail tarafına göre bu yeni C2, Yunanistan'ın hava savunma unsurlarını tek ağ altında bir araya getirecek. Açıklamada Yunan savunma sanayisiyle işbirliğinin genişletileceği, bilgi ve teknoloji aktarımı yapılacağı belirtildi. Kaynak kodunun Yunanistan'a devredileceğine ilişkin bir ifade kullanılmadı.
Aynı gün Rafael'in Drone Dome karşı-İHA sistemleri için ayrıca 26 milyon euroluk bir sözleşme imzalandı.
Katsikidis'in röportajı, pazar baskısının ardından İsrail Savunma Bakanlığı'ndan gelen yeni bilgi üzerine Kathimerini tarafından internet ortamında güncellendi.
Eklenen notta İsrail tarafının Yunan Silahlı Kuvvetleri'ne know-how aktaracağı, yazılım ve teknolojinin ortak kullanılacağı ve işbirliğinin ortak üretime katılacak Yunan şirketlerini de kapsayacağı belirtildi. Kaynak kodunun devri ise bu açıklamada da yer almadı.
Sistemde tek bir C2 katmanı yok
Patel'in teknik anlatımı, Aşil Kalkanı'nın tek bir komuta-kontrol sisteminden ibaret olmadığını gösteriyor.
SPYDER alt katmanda görev yapacak ve ana karadan daha uzaktaki adalara konuşlandırılacak. Barak MX, ana karaya daha yakın adaları kapsayacak. Daha uzun menzilli David's Sling ise ana kara ile bazı ada bölgelerine koruma sağlayacak. ELTA'nın çok görevli radarları da bu ağın dış sensörlerini oluşturacak.
Patel'e göre bu silah sistemlerinin her birinin kendi radar ve komuta-kontrol unsurları bulunuyor. Bunların üzerinde ise sistemleri ve radarları ağ çapında yönetecek merkezi bir C2 yer alıyor. İsrail Savunma Bakanlığı, bu yeni ulusal C2'nin Rafael tarafından geliştirileceğini açıkladı.
Kamuya açık bilgiler, Dendias'ın kaynak kodu şartıyla Patel'in cevabının aynı C2 yazılım tabanını, aynı lisans paketini veya daha geniş mimari içindeki aynı tescilli bileşenleri kapsayıp kapsamadığını ortaya koymuyor.
Yunanistan'ın yazılımı bağımsız biçimde değiştirme ve geliştirme, arayüzleri kontrol etme veya yeni sistemleri ana tedarikçinin izni olmadan ağa dahil etme haklarının sınırı da açıklanmış değil.
Patel, görüşmelerin yaklaşık dört yıl sürdüğünü söyledi. Bu süreçte Yunan Hava Kuvvetleri ve planlama birimlerinden subayların birçok kez İsrail'e gittiğini, İsrailli ekiplerin de Atina'yı ziyaret ettiğini anlattı.
Radar ve önleyicilerin konuşlandırılacağı noktalar; arazi yapısı, radar performansı ve önleyici kabiliyetlerini hesaba katan planlama araçlarıyla belirlendi. Patel'e göre Yunanistan bu planlama aracını da teslim alacak ve kendi analizlerini yaparak konuşlandırma planlarında değişiklik yapabilecek.
David's Sling için ABD onayı gerekiyor
Patel, İsrail sistemlerinin Link 16 kabiliyetine sahip olduğunu ve Yunanistan'ın envanterindeki diğer sistemlerle bağlantı kurulabileceğini söyledi.
David's Sling için ise ek bir izin mekanizması bulunuyor. İsrail'in ABD hükümetinden aldığı lisans uyarınca sistemin başka NATO ülkeleri veya NATO sistemleriyle bağlantısının kurulması için bir entegrasyon planı hazırlanması ve Washington'dan onay alınması gerekiyor.
Patel, SPYDER ve Barak MX için aynı şartın bulunmadığını söyledi.
Önleme oranlarına ve sistem bileşenlerinin maliyetlerine ilişkin rakam vermedi. Tam operasyonel kapasitenin hangi tarihte sağlanacağını da açıklamadı. Ayrıntılı takvimin müzakerelerde kararlaştırıldığını ve sözleşmeye konulduğunu, ancak Yunan kuralları gereği kamuoyuna açıklanmadığını belirtti.
Dendias 23 Temmuz'da sistemin 35 ay içinde tam operasyonel hale geleceğini ve teslimatların aşamalı yapılacağını söylemişti. Kathimerini ise 28 Ağustos'ta 35 aylık uygulama süresinin sözleşmelerin yürürlüğe girmesiyle başlayacağını yazdı.
Iron Beam lazer sistemi mevcut pakette yer almıyor. Patel, Atina'nın talep etmesi halinde ileride Aşil Kalkanı mimarisine eklenebileceğini söyledi.
750 milyon euroluk Yunan payının içeriği açıklanmadı
Yunan savunma sanayisine ayrılan 750 milyon euroluk iş payının hangi kalemlerden oluştuğu kamuoyuna açıklanmış değil.
Patel, İsrailli şirketlerin potansiyel Yunan ortaklarla çalışmaya başladığını ancak Yunan şirketlerinin hangi bileşenleri üreteceğini veya geliştireceğini açıklamadı.
Yunanistan'ın resmi duyurusu 19 şirketi, yüzde 25'in üzerindeki katılım oranını ve 750 milyon euroluk toplam değeri teyit ediyor. Ancak bu payın donanım, yazılım, entegrasyon, bakım ve C2 işleri arasında nasıl dağıldığı belirtilmiyor.
Dolayısıyla Rafael'in merkezi C2 yazılımının veya kaynak kodu geliştirme faaliyetlerinin Yunanistan'a ayrılan yüzde 25'lik pay içinde bulunduğunu gösteren kamuya açık bir belge yok. Yunan şirketlerinin yalnızca donanım üretiminde görev alacağını söylemek için de yeterli veri bulunmuyor.
Parlamento da yazılım haklarını sordu
Patel'in röportajından önce sistem üzerindeki kontrol konusu Yunan parlamentosuna taşınmıştı.
PASOK Milletvekili Michalis Katrinis, 1 Eylül'de verdiği soru önergesi ve belge talebinde merkezi C2'nin mimarisini, konfigürasyonunu ve gelecekteki geliştirilmesini kimin kontrol edeceğini sordu.
Katrinis ayrıca Yunan devletinin yazılım, kaynak kodu, fikri mülkiyet hakları, arayüzler ve teknik veriler üzerinde hangi haklara sahip olacağının açıklanmasını istedi.
Yunanistan'ın sistemi kendi başına değiştirip güncelleyip güncelleyemeyeceğini, Yunan, Avrupa veya müttefik üçüncü taraf sistemlerini ağa ekleyip ekleyemeyeceğini ve ilk yabancı tedarikçinin onayı olmadan başka bir entegratör kullanıp kullanamayacağını da gündeme getirdi.
Patel'in açıklamasının ardından siyasi baskı arttı.
Bosphorus News'e pazar günü doğrudan iletilen ortak açıklamada, eski Başbakan Alexis Tsipras liderliğindeki Yunan Sol İttifakı'nın (ELAS) Dış Politika ve Savunma birimleri hükümetten Yunanistan'ın C2 kaynak koduna erişip erişemediğini ve sistem üzerinde hangi haklara sahip olduğunu açıklamasını istedi.
ELAS, Patel'in sözlerini Dendias'ın 23 Temmuz ve 30 Ağustos açıklamalarıyla karşılaştırdı.
Parti ayrıca Kathimerini röportajının yayın sürecine ilişkin soru işaretleri bulunduğunu savundu. ELAS'a göre kaynak koduna ilişkin soru-cevap bölümü internet metninin ilk halinde yoktu ve daha sonra eklendi. Kathimerini de kendi notunda çevrim içi metnin İsrail Savunma Bakanlığı'ndan gelen ek bilgi sonrasında güncellendiğini belirtiyor.
Yayın saatine kadar Yunanistan Savunma Bakanlığı, Patel'in kaynak koduna ilişkin açıklamasına doğrudan yanıt veren kamuya açık bir açıklama yayımlamadı.
Kaynaklar: Yunanistan Savunma Bakanlığı, İsrail Savunma Bakanlığı, dendias.gr, Kathimerini, Bosphorus News'e doğrudan iletilen Greek Left Alliance açıklaması, parlamento kayıtları, Bosphorus News review and reporting.