Bosphorus News Jeopolitik Masası
Türkiye'deki fon soruşturması, inceleme altındaki fonlardan çıkış yapan yatırımcıların işlemlerine uzanırken Mekke Paktı New York'taki dışişleri bakanları toplantısının hemen ardından askeri komuta düzeyine taşındı. Kıbrıs'ta Erhürman-Guterres görüşmesi beklenirken Moskova, Ankara'nın Karadeniz'e ilişkin güvenlik önerilerini aldığını doğruladı.
Türkiye
Fon soruşturması, fonlardan çıkan yatırımcılara uzandı. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, soruşturma kapsamındaki fonlardan çıkış yapan yatırımcılara ilişkin bilgileri istedi. Böylece inceleme, fon yöneticileri ve sahiplik yapılarının ötesinde yatırımcı hareketlerini de kapsayan yeni bir aşamaya geçti.
Adalet Bakanı Akın Gürlek, 25 Eylül itibarıyla soruşturma kapsamında 76 şüpheli hakkında adli işlem yapıldığını açıkladı. Bunlardan 45'i tutuklandı, beşi hakkında adli kontrol kararı verildi, 12 kişi hakkında yakalama işlemleri başlatıldı. Gözaltındaki 14 şüphelinin adli işlemleri ise sürüyor. Soruşturma, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) ve İstanbul Emniyeti'nin çalışmalarıyla yürütülüyor.
Son talep, fonlardan kimlerin hangi tarihlerde çıktığını ve bu işlemlerle bağlantılı kazançları da savcılık incelemesinin doğrudan parçası haline getiriyor.
Savunma & Bölgesel Güvenlik
Mekke Paktı askeri komuta düzeyine taşındı. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan ve Pakistan Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar ile New York'ta pakt çerçevesinde bir araya geldi. Bakanlar, Genel Sekreterlik ile komite ve çalışma gruplarının faaliyete geçirilmesine yönelik hazırlıkları ele aldı ve Suudi Arabistan'a verilecek desteğin yöntemlerini görüşmek üzere üç ülkenin Genelkurmay başkanlarının acilen toplanmasını kararlaştırdı.
Askeri toplantı kısa süre sonra Riyad'da yapıldı. Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu, Pakistan Savunma Kuvvetleri ve Kara Kuvvetleri Komutanı Mareşal Syed Asim Munir ve Suudi Arabistan Genelkurmay Başkanı Orgeneral Fayyadh bin Hamed Al-Ruwaili ile görüştü. Genelkurmay Başkanlığı, toplantının Mekke Paktı kapsamında düzenlendiğini doğruladı.
Pakistan tarafına göre üç komutan istihbarat paylaşımı, askeri koordinasyon ve kabiliyet entegrasyonunu görüştü. Taraflar, pakt kapsamındaki taahhütleri fiili askeri işbirliğine dönüştürme iradesini de kayda geçirdi.
Fidan daha önce Türkiye'nin Suudi Arabistan'ın askeri ihtiyaçlarının karşılanmasına yardımcı olabileceğini söylemişti. Paktın tam metninin yayımlanmamış olması ve TBMM sürecinin tamamlanmaması ise dosyanın açık başlıkları arasında.
Denizkurdu-I sona erdi, donanma Boğaz geçişine hazırlanıyor. Türkiye, 20-25 Eylül tarihleri arasında Karadeniz, Ege ve Doğu Akdeniz'de yaklaşık 14 bin personel, 100 gemi ve 50 hava unsurunun katılımıyla Denizkurdu-I/2026 Tatbikatı'nı tamamladı. Tatbikatta insansız deniz sistemleri ile TCG Anadolu üzerinden yürütülen faaliyetler de yer aldı.
15 Türk savaş gemisinin 27 Eylül Deniz Kuvvetleri Günü kapsamında İstanbul Boğazı'ndan geçmesi planlanıyor. Sekiz gemi ise farklı limanları ziyaret ederek halka açılacak.
Kıbrıs & Ege
Erhürman-Guterres görüşmesi Kıbrıs'ta bir sonraki adımı netleştirebilir. Kıbrıs Türk lideri Tufan Erhürman'ın 26 Eylül'de New York'ta BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ile görüşmesi bekleniyor. Kıbrıs Türk Cumhurbaşkanlığı, görüşmenin New York saatiyle 13.00'te yapılacağını açıkladı.
Kıbrıs Rum lideri Nikos Christodoulides, Guterres ile yaptığı görüşmenin ardından Genel Sekreter'in üçlü toplantı ihtimalini değerlendirdiğini ve özlü konular, metodoloji ve güven artırıcı önlemlere ilişkin sunduğu önerilere olumlu yaklaştığını açıkladı.
Rum basını daha sonra hükümet kaynaklarına dayanarak Erhürman'ın üçlü toplantı önerisini kabul etmediğini yazdı. Kıbrıs Türk tarafı ise Erhürman-Guterres görüşmesi öncesinde bu anlatıyı resmi olarak doğrulamadı.
Erhürman, hazırlık çalışmalarının sonuç alma ihtimalini yükseltmesi halinde yeni bir gayriresmi 5+1 toplantısını destekliyor. Güven artırıcı önlemler, metodoloji ve özlü konularda henüz anlaşmaya varılmadığını da söylüyor.
Ankara ve Atina New York'ta diyalog mesajları verdi, anlaşmazlık başlıkları değişmedi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye'nin "Yunanistan'ın düşmanı olmadığını" söyledi ve iki ülkenin komşu ve NATO müttefiki olduğuna işaret etti. Açıklama, Türkiye'nin F-35 programına olası dönüşünün yeniden gündeme geldiği New York temasları sırasında yapıldı.
Yunanistan Başbakanı Kyriakos Mitsotakis ise BM Genel Kurulu'nda diyaloğun "savaş tehdidi" olarak nitelediği tutumlarla birlikte yürüyemeyeceğini söyledi. Mitsotakis, kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge sınırlandırmasını iki ülke arasındaki uzun süredir devam eden uyuşmazlık olarak tanımladı; Kıbrıs ve Great Sea Interconnector (GSI) projesini de konuşmasına dahil etti.
Yunanistan Dışişleri Bakanı George Gerapetritis de New York'taki temaslarında uluslararası hukuk ve ilkeleri merkeze alan dış politika yaklaşımını savundu. Bosphorus News, Gerapetritis'in güç ve ilkeler arasındaki dengeye ilişkin konuşmasını ayrıca ele aldı.
New York temasları diyalog kanalını açık tuttu ancak karasuları, deniz yetki alanları, Kıbrıs, GSI ve savunma tedariki başlıklarında yeni bir uzlaşma üretmedi.
Deniz Güvenliği
Moskova, Türkiye'nin Karadeniz önerilerini aldığını doğruladı. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Türkiye'nin Karadeniz'de güvenlik ve seyrüsefere ilişkin öneriler sunduğunu, ancak esaslı müzakerelerin henüz başlamadığını söyledi.
Ankara daha önce Rusya ve Ukrayna'ya, sivil gemilere yönelik saldırıları azaltmayı ve ticari deniz trafiğini korumayı amaçlayan öneriler iletmişti.
Moskova'nın açıklaması, Türk önerisinin Rus tarafına ulaştığına ilişkin en açık teyit oldu. Mekanizmanın şartları üzerinde henüz bir anlaşma bulunmuyor.
Enerji & Altyapı
Irak, Türkiye üzerinden enerji rotalarını Kalkınma Yolu'yla birlikte gündeme taşıdı. Irak Başbakanı Ali Zeydi, BM Genel Kurulu'nda Bağdat'ın petrol ihracatını çeşitlendirmek için Türkiye, Ürdün ve Suriye üzerinden yeni enerji hatları ve koridorları geliştirmeyi hedeflediğini söyledi.
Zeydi'nin konuşması, 23 Eylül'de Cumhurbaşkanı Erdoğan ile yaptığı New York görüşmesinin ardından geldi. İki taraf, Kalkınma Yolu Projesi'nin hızlandırılması, ikili ticaret ve yatırımların genişletilmesi ve güvenlik işbirliğinin derinleştirilmesi konusunda mutabakata vardı.
Aynı ortak açıklamada, Sincar'da Irak federal otoritesinin yeniden tesis edilmesinde sağlanacak ilerlemeye bağlı olarak Başika-Zilkan üssünün Türk kuvvetlerinden Irak Federal Hükümetine kararlaştırılan mekanizma ve takvim doğrultusunda kademeli olarak devredileceği belirtildi.
Türkiye, hem Kalkınma Yolu'nun Avrupa bağlantısında hem de Bağdat'ın alternatif enerji çıkışları planında yer alıyor.
Bölgesel Diplomasi
Yunanistan, Kıbrıs Cumhuriyeti ve Mısır üçlü mekanizmayı New York'ta sürdürdü. Yunanistan Dışişleri Bakanı George Gerapetritis, Kıbrıs Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı Constantinos Kombos ve Mısır Dışişleri Bakanı Badr Abdelatty New York'ta bir araya geldi.
Taraflar, Kıbrıs'ta yapılması planlanan 11. liderler zirvesinin hazırlıklarını ele aldı. Doğu Akdeniz güvenliği, enerji ve bağlantı projeleri üçlü mekanizmanın gündeminde.
Güney Kafkasya
TRIPP dosyasında yatırım ve uygulama görüşmeleri öne çıktı. Ermenistan Dışişleri Bakanı Ararat Mirzoyan ile Azerbaycan Dışişleri Bakanı Jeyhun Bayramov, ABD'nin New York'ta düzenlediği Trump Route for International Peace and Prosperity (TRIPP) ve Trans-Hazar ticaret rotası toplantısına birlikte katıldı.
ABD yetkilileri, Gürcistan ve Orta Asya ülkelerinden temsilciler ile özel sektörün de katıldığı toplantıda bölgesel bağlantılar, TRIPP'in uygulanması ve Trans-Caspian Enterprise Fund üzerinden yatırım imkanlarını görüştü.
Ermenistan aynı hafta Avrupa Komisyonu ile yaptığı görüşmede de TRIPP'i daha geniş bölgesel bağlantı girişimlerinin bir parçası olarak gündeme taşıdı.
Bosphorus News Okuması
Türkiye'deki fon soruşturması artık yalnızca fonların yapısına ve yöneticilerine değil, yatırımcı hareketlerine de bakıyor. Savcılığın fonlardan çıkan yatırımcılara ilişkin kayıtları istemesi, soruşturmayı para hareketlerini geriye doğru izleyen yeni bir aşamaya taşıyor.
Mekke Paktı'nda siyasi görüşmenin hemen ardından askeri mekanizma devreye girdi. Dışişleri bakanlarının acil toplantı çağrısını üç ülkenin askeri komutanlarının Riyad buluşması izledi. Karadeniz'de ise Türkiye'nin önerisi Moskova'ya ulaşmış durumda ancak müzakere henüz başlamadı.
Kıbrıs'ta ise süreç aynı netlikte değil. Christodoulides, Guterres'in üçlü toplantıyı değerlendirdiğini söylüyor; Rum basını Erhürman'ın bunu kabul etmediğini yazıyor; Kıbrıs Türk tarafı ise bu anlatıyı henüz resmi olarak doğrulamış değil.
TRIPP'te gündem artık yalnızca siyasi mutabakat değil. New York'taki görüşmeler finansman, altyapı ve uygulamaya doğru ilerliyor.
Kaynaklar: İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, Adalet Bakanlığı, MASAK, T.C. Dışişleri Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, Pakistan hükümeti, Milli Savunma Bakanlığı, Kıbrıs Türk Cumhurbaşkanlığı ve Enformasyon Dairesi, Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, Yunanistan Başbakanlığı, Yunanistan Dışişleri Bakanlığı, Kremlin açıklamaları, Irak Başbakanlık Ofisi, Ermenistan Dışişleri Bakanlığı, Bosphorus News incelemesi ve haberciliği.
Dünkü brifing: Doğu Akdeniz Stratejik Brifingi | 25 Eylül