Bosphorus News Jeopolitik Masası
Türk savaş uçakları Kıbrıs'ın güneyinde eğitim uçuşu yaptı. Atina ve Paris GSI için yeni deniz araştırmalarına hazırlanırken Yunanistan, Kıbrıs Cumhuriyeti ve Mısır Kahire'de savunma gündemiyle bir araya geliyor. Türkiye'de fon krizinde ise İsviçre'ye yapılan yüksek tutarlı transferler incelenirken satış baskısı hisse senetlerine ve para piyasası fonlarına yayıldı.
Kıbrıs | Türk jetleri güneyde uçtu, GSI yeniden hareketleniyor
Türkiye'nin farklı üslerinden kalkan muharip ve destek uçakları 21 Eylül'de Kıbrıs'ın güneyinde kapsamlı eğitim uçuşu yaptı.
Milli Savunma Bakanlığı, uçuşun Akdeniz'in uluslararası hava sahasında gerçekleştirildiğini açıkladı. Faaliyetin harekat kabiliyeti ile hazırlık seviyesini geliştirmeyi ve Türkiye'nin Akdeniz'deki hak ve menfaatlerini korumayı amaçladığı belirtildi. Uçak sayısı ve tipleri paylaşılmadı.
Denizde ise Great Sea Interconnector (GSI) yeniden gündemde. Kathimerini'ye göre Atina ve Paris, Yunanistan ile Kıbrıs arasındaki elektrik kablosu için deniz tabanı araştırmalarını Fransız bayraklı bir gemiyle yeniden başlatmaya hazırlanıyor.
Haberde, kıyıdaş ülkelere gönderilecek bildirim metninin hazırlandığı ve Türkiye'nin de çalışma alanı ile süre konusunda bilgilendirileceği belirtiliyor. Yunanistan'ın Ankara'dan izin istemesi öngörülmüyor. Plan henüz Yunan veya Fransız hükümetleri tarafından resmen açıklanmış değil.
New York'taki Kıbrıs temasları da sürüyor. Kıbrıslı Rum lider Nikos Christodoulides'in salı akşamı BM Genel Sekreteri'nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi María Ángela Holguín ile, 24 Eylül'de ise BM Genel Sekreteri António Guterres ile görüşmesi planlanıyor.
Rum tarafı, Guterres'in programında uygunluk oluşması halinde New York'taki kalışını uzatmaya hazır olduğunu açıkladı. Şu ana kadar ortak liderler görüşmesi kararlaştırılmadı. Christodoulides yönetimi ayrıca BM'nin önceki müzakerelerde kayda geçen yakınlaşmalarına ilişkin Holguín'den bilgi bekliyor.
Kahire | Yunanistan, Kıbrıs Cumhuriyeti & Mısır savunma masasında
Yunanistan Savunma Bakanı Nikos Dendias, Kıbrıs Cumhuriyeti Savunma Bakanı Vasilis Palmas ve Mısır Savunma ve Askeri Üretim Bakanı Orgeneral Ashraf Salem Zaher'in 22 Eylül'de Kahire'de üçlü formatta bir araya gelmesi bekleniyor.
Resmi gündemde ortak tatbikatlar, askeri eğitim, birlikte çalışabilirlik, yeni teknolojiler, savunma inovasyonu ve bölgesel güvenlik bulunuyor.
Toplantı öncesinde yeni bir anlaşma açıklanmadı. Yunanistan ile Kıbrıs Cumhuriyeti son dönemde savunma sanayii projeleri ve Avrupa savunma finansmanına erişim dahil ikili işbirliğini de artırıyor.
Türkiye-ABD | Fidan Washington'dan savunma kısıtlamalarını kaldırmasını istedi
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, New York'ta Washington'a ikili savunma işbirliğini sınırlayan kısıtlamaları kaldırma çağrısı yaptı.
Fidan, bu tür engellerin "iki müttefik arasında yeri olmaması gerektiğini" söyledi. Savunmanın Türkiye-ABD ilişkilerinin temel alanlarından biri olduğunu belirtti ve sanayi işbirliğinin genişletilmesini istedi.
Ticaret de gündemdeydi. Ankara ve Washington 100 milyar dolarlık ikili ticaret hedefini korurken Fidan ek ticaret engellerinin kaldırılması gerektiğini söyledi.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan bugün BM Genel Kurulu'nun açılış oturumunda dördüncü konuşmacı olarak kürsüye çıkacak. Ankara, New York programında ikili görüşmeler yapılacağını doğruladı. ABD Başkanı Donald Trump ile ayrı bir görüşmenin tarih ve saati ise henüz açıklanmadı.
Türkiye Piyasaları | Fon krizinde İsviçre transferleri mercek altında
Fon soruşturmasında odak, tasfiye kararlarının yanında kriz öncesindeki para hareketlerine çevrildi.
Türk basınının Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) raporuna dayandırdığı haberlere göre, Pusula Finans Holding Yönetim Kurulu Başkanı Serdar Turhan bağlantılı 1,198 milyar TL karşılığı transfer 24 Ağustos'ta İsviçre'deki Edmond de Rothschild hesabına gönderildi.
Aynı raporda Pusula Portföy Yönetim Kurulu Başkanı Muhammed Yarız bağlantılı 2,889 milyar TL karşılığı ikinci bir transferin 1 Eylül'de yapıldığı belirtiliyor. Her iki işlem de 15-16 Eylül'deki fon geri ödeme sorunlarından önce gerçekleşti.
Hedef Yatırım Bankası bağlantılı yaklaşık 2 milyar TL'lik işlem konusunda ise iki farklı anlatım var. Türk basını MASAK'ın Hedef Yatırım Bankası ile Swissquote Bank arasındaki işlemi durdurduğunu bildirdi.
Banka daha sonra Kamuyu Aydınlatma Platformu'na (KAP) yaptığı açıklamada işlemin aynı gün valörlü USD/TL swapı olduğunu belirtti. Açıklamaya göre TL bacağı yurtdışına değil Swissquote'un Türkiye'deki muhabir hesabına aktarılacak, yaklaşık 40,9 milyon dolar da Hedef Yatırım Bankası'nın Takasbank hesabına geçecekti.
Satışlar doğrudan soruşturulan fonlarla sınırlı kalmadı. Pazartesi günü Borsa İstanbul'da işlem gören 607 hissenin 134'ü taban fiyatı gördü. Yalnızca 21 hisse günü yükselişle kapattı.
Para piyasası fonlarından bir haftada net 313,7 milyar TL çıkarken 54 binden fazla yatırımcı bu fonlardan ayrıldı.
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), tasfiye kapsamındaki fonlar için azami süreyi üç aydan altı aya çıkardı. Kurul, düzenlemenin portföy varlıklarının daha uygun piyasa koşullarında satılmasına imkan vermeyi amaçladığını ve tasfiyelerin altı ay dolmadan tamamlanabileceğini açıkladı.
Dünkü brifingde tasfiye sürecini izlediğimiz fon krizinde satış baskısı bugün daha geniş alana yayıldı. Para piyasası fonlarından 313,7 milyar TL çıkarken Borsa İstanbul'da 134 hisse taban gördü.
Karadeniz | Rus tahılı kuzeye kayıyor
Rus ihracatçılar, Karadeniz'deki saldırı riski arttıkça tahıl sevkiyatının daha büyük bölümünü Baltık ve Arktik limanlarına yönlendiriyor.
Rusya'nın deniz yoluyla tahıl ihracatının geçen ihracat sezonunda yaklaşık yüzde 90'ı Karadeniz üzerinden yapıldı. Temmuz ve ağustosta ihracat yıllık bazda yüzde 31 düştü. Eylül sevkiyatlarının geçen yılın aynı ayına göre yaklaşık yarı yarıya azalması bekleniyor.
Ust-Luga, St. Petersburg ve Murmansk'taki gübre ve kömür terminalleri tahıl sevkiyatına uygun hale getiriliyor.
Londra Ortak Savaş Komitesi de bildirim alanını Karadeniz'in neredeyse tamamına genişletti. Türkiye, Gürcistan, Bulgaristan ve Romanya karasularındaki seferler uygulamanın dışında.
Yeni güzergahlar taşıma ve sigorta maliyetini yükseltiyor. Bu gelişmeler, Türkiye'nin Karadeniz'de sivil gemilere yönelik saldırıları azaltmayı amaçlayan teklifinin ekonomik tarafını daha görünür hale getiriyor.
Moskova ve Kiev Ankara'nın yazılı teklifine yanıt verdi. Fidan, iki tarafın pozisyonlarını uzlaştırmanın halen zor olduğunu söylüyor.
Kızıldeniz | AB daha fazla savaş gemisi istiyor, Suudi petrolü Hürmüz'e dönüyor
Avrupa Birliği, Kızıldeniz'deki Aspides misyonu için mevcut altı savaş gemisinin yeterli olmadığını söylüyor.
AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, ticari gemilerin korunması için 10'dan fazla savaş gemisine ihtiyaç bulunduğunu açıkladı. Üye ülkelerden ilave hava unsurları da istedi.
G7 dışişleri bakanları ise İran'a Husilere silah ve destek sağlamayı durdurma çağrısı yaptı. Açıklamada Suudi Arabistan'a ve sivil deniz taşımacılığına yönelik saldırıların sona ermesi istendi.
Suudi petrol sevkiyatında da saldırıların doğrudan etkisi görülüyor. 13 Eylül'de East-West Pipeline'a yapılan saldırının Yanbu üzerinden sevkiyatı durdurmasının ardından Saudi Aramco Körfez terminallerindeki yüklemeleri artırdı.
20 Eylül'de Ras Tanura'da yedi çok büyük ham petrol tankerine yaklaşık 14 milyon varil yüklendi. Suudi petrolünün Hürmüz üzerinden günlük akışı, ağustostaki yaklaşık 700 bin varilden ortalama 2,9 milyon varile çıktı.
Boğazdaki toplam gemi trafiği savaş öncesi seviyelerin altında. Yanbu hattındaki kesinti, Suudi ihracatının daha büyük bölümünü yeniden Hürmüz güzergahına yöneltti.
Türkiye, talep gelmesi halinde Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında Suudi Arabistan'ın belirli askeri ihtiyaçlarını karşılayabileceğini açıkladı.
Fidan ayrıca 21 Eylül'de New York'ta Türkiye, Mısır, Pakistan ve Suudi Arabistan dışişleri bakanlarının altıncı toplantısına katıldı. Ardından daha geniş bölgesel eşgüdüm toplantısı yapıldı. Bu dörtlü Mekke Paktı'ndan önce de toplanıyordu; iki mekanizma aynı yapı değil.
Lübnan | Erdoğan UNIFIL sonrası yeni uluslararası yapı istedi
Cumhurbaşkanı Erdoğan, New York'ta Lübnan Başbakanı Nawaf Salam ile görüşmesinde Birleşmiş Milletler Lübnan Geçici Görev Gücü'nün (UNIFIL) ardından devreye girecek uluslararası bir girişime ihtiyaç olduğunu söyledi.
Cumhurbaşkanlığı, Erdoğan'ın Türkiye'nin Lübnan'ın istikrarına desteğini yinelediğini ve insani yardım ile sağlık desteğinin süreceğini açıkladı.
Erdoğan temmuz ayında Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun ile Ankara'daki görüşmesinde de Türkiye'nin UNIFIL sonrası Lübnan'ın güvenliği ve egemenliğini destekleyecek girişimlerde yer almak istediğini söylemişti.
Salam görüşmesiyle Ankara aynı öneriyi New York'ta yeniden gündeme getirdi.
Bosphorus News Okuması
Kıbrıs çevresinde askeri hareketlilik, enerji altyapısı ve diplomasi aynı takvimde buluştu. Türk savaş uçakları adanın güneyinde uçarken Atina ve Paris GSI araştırmalarını Fransız bayraklı bir gemiyle yeniden başlatmaya hazırlanıyor. Kahire'deki üçlü savunma görüşmesinde ise ortak tatbikatlar ve birlikte çalışabilirlik gündemde.
Fon krizinde yeni başlık, geri ödeme sorunlarından önce yapılan para transferleri. MASAK raporuna dayandırılan İsviçre işlemleri soruşturmanın zaman çizelgesini geriye taşıyor. Para piyasası fonlarından bir haftada 313,7 milyar TL çıkması ve 134 hissenin taban görmesi ise satış baskısının daha geniş bir yatırımcı kitlesine ulaştığını gösteriyor.
Kızıldeniz'de askeri güvenlik sorunu petrol rotalarını da değiştirdi. AB Aspides için daha fazla savaş gemisi isterken Yanbu hattındaki kesinti Suudi petrolünü yeniden Hürmüz'e yöneltti. Türkiye'nin Suudi Arabistan'ın belirli askeri ihtiyaçlarını karşılayabileceğini açıklaması da bu ortamda daha somut bir anlam kazanıyor.
Kaynaklar: Türkiye Milli Savunma Bakanlığı, Yunanistan Savunma Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, Sermaye Piyasası Kurulu, Türk basınında aktarılan MASAK raporu, Hedef Yatırım Bankası KAP açıklaması, Birleşmiş Milletler, Reuters, Anadolu Ajansı, Ekonomim, Kathimerini, Cyprus Mail, Bosphorus News incelemesi ve haberciliği.
Dünün brifingi: Doğu Akdeniz Stratejik Brifingi | 21 Eylül: Fidan, Fon Krizi & Karadeniz.