Bosphorus News Jeopolitik Masası
11 Kasım 2026'da Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti, Türkiye'nin Great Sea Interconnector (GSI) araştırma gemisi için muvafakat alındığı yönündeki bildirimine iki ayrı karşı NAVTEX'le yanıt verdi. Antalya'daki Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı'nda (COP31) ise Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası, Türkiye'de beş yılda 6 milyar dolarlık yatırım planı açıkladı.
GSI | Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti'nden Karşı NAVTEX'ler
Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti, Fransız bayraklı Abeille Marengo için Türkiye'nin yayımladığı seyir duyurusuna 11 Kasım'da ayrı NAVTEX'lerle karşı çıktı. Gemi, Girit ile Kıbrıs arasında planlanan elektrik bağlantısının deniz tabanı araştırmalarına hazırlanmak üzere önceki akşam Kandiye Limanı'ndan ayrılmıştı.
Türkiye'nin 10 Kasım tarihli TURNHOS 1127/26 sayılı NAVTEX'inde araştırma güzergahlarının Türk makamlarıyla koordine edildiği ve gerekli muvafakatin alındığı belirtiliyor. Ankara, söz konusu güzergahları NAVTEX hizmet sahası içinde ve kıta sahanlığı olarak hak iddia ettiği bölgede gösteriyor. Oysa 6 Kasım'da yayımlanan 1105/26 ve 1106/26 sayılı Türk duyuruları muvafakat sürecinin henüz tamamlanmadığını kaydediyordu. Son duyuru, muvafakati hangi makamın verdiğini açıklamıyor.
Yunanistan'ın 1441/26 sayılı karşı NAVTEX'i Türk duyurusunu reddediyor; geminin Yunan makamlarının seyir bildirimleri uyarınca çalıştığını belirtiyor. Atina, 7 Haziran 2024 tarihli 31373, 11 Şubat 2026 tarihli 9020 ve 6 Kasım 2026 tarihli 65808 sayılı izinlere dayanıyor. Bosphorus News'e bilgi veren Yunanistan Dışişleri Bakanlığı kaynakları, çalışma izni başvurusunun yalnızca Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti'ne yapıldığını bildirmişti. Başbakan Kiryakos Miçotakis de Fransa'nın Ankara'ya diplomatik bildirim gönderdiğini doğruladı; ancak Paris'in Türkiye'den izin istemediğini ve bu temasın hukuki emsal oluşturmadığını söyledi. Fransız notasının metni henüz açıklanmadı.
Kıbrıs Cumhuriyeti'nin Larnaka Ortak Arama Kurtarma Koordinasyon Merkezi de 352/26 sayılı karşı NAVTEX'i yayımladı. Merkez, Türk duyurusunun kendi makamlarıyla koordine edilmediğini bildirdi; Kıbrıs Cumhuriyeti'nin münhasır ekonomik bölgesi ve kıta sahanlığı olarak kabul ettiği sulardaki faaliyetler için 05/2026 numaralı ruhsat ile daha önceki 345/26 sayılı NAVTEX'e atıfta bulundu.
Anlaşmazlık, kablo döşenmeden önce yapılacak deniz tabanı araştırmalarının hangi makamın iznine tabi olduğu ve Fransa'nın Ankara'ya ilettiği diplomatik notanın içeriği üzerinde yoğunlaşıyor. Yunanistan, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ndeki denizaltı kablosu döşeme serbestisini esas alıyor. Sözleşmeye taraf olmayan Türkiye, kendi kıta sahanlığı saydığı alandaki bilimsel araştırmaların muvafakat gerektirdiğini savunuyor.
COP31 | Antalya'da REACT Finansmanı ve Liderler Diplomasisi
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Antalya'daki COP31 Liderler Zirvesi'nde temiz enerji, sıfır atık, gıda güvenliği, sanayi, iklime dayanıklı kentler ve okyanusların korunmasının da aralarında bulunduğu on uygulama alanı sıraladı. Eylülde duyurulan İklim Uygulama Köprüsü (BRIDGE) girişiminin yerel projelerle yatırımcıları buluşturacağını söyledi.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres ise uluslararası bir iklim adaleti mutabakatı çağrısı yaptı. Gelişmiş ülkelerden, 2035'e kadar yılda en az 300 milyar dolarlık iklim finansmanı sağlama hedefini yerine getirmelerini istedi. Gelişmekte olan ülkelere aktarılacak toplam kaynak için 1,3 trilyon dolarlık daha geniş hedefi hatırlattı; emisyonların daha hızlı azaltılması, iklim değişikliğine uyum finansmanının artırılması ve fosil yakıt şirketlerinin olağanüstü kazançlarına yönelik önlemler üzerinde durdu.
Türkiye'ye yönelik başlıca finansman duyurusu Avrupa İmar ve Kalkınma Bankasından (EBRD) geldi. Banka, Yenilenebilir Enerjiyi Hızlandırma ve Temiz Dönüşüm Platformu'na (REACT) katılarak Türkiye bağlantılı projelere beş yılda 6 milyar dolar yatırım yapmayı planladığını açıkladı. Platformun hedefi, yenilenebilir elektrik üretimi, iletim şebekeleri, enerji depolama, imalat ve elektrifikasyon alanlarında 2040'a kadar toplam 300 milyar dolar sermayeyi harekete geçirmek. Avrupa Birliği, Dünya Bankası Grubuna bağlı kuruluşlar ve diğer kalkınma ile iklim finansmanı kurumları da girişimi destekliyor.
Türkiye, 2040'a kadar güneş ve rüzgar enerjisinde toplam 175 gigavat kurulu güce ulaşmayı hedefliyor. REACT, proje geliştirme ve finansmanın yanı sıra iletim şebekesine yapılacak yatırımlara odaklanacak. Böylece 10 Kasım brifinde yer verdiğimiz dört ülkeli elektrik koridoru ve Suudi Arabistan'la yenilenebilir enerji programının yanında ayrı bir finansman kanalı oluşuyor.
Erdoğan, zirve kapsamında bölgesel ulaştırma hatlarını da görüştü. Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan'la normalleşme, ticaret ve Trump Route for International Peace and Prosperity (TRIPP) projesinde atılacak adımlar ele alındı. Çin Devlet Başkan Yardımcısı Han Zheng'le yapılan görüşmenin gündeminde ise Orta Koridor, Kuşak ve Yol Girişimi ile Irak Kalkınma Yolu vardı.
Erdoğan'ın İsrail'in Gazze'deki eylemlerine ilişkin sözlerine İsrail Dışişleri Bakanlığı sert bir açıklamayla karşılık verdi. Türkiye Dışişleri Bakanlığı, 11 Kasım tarihli 218 sayılı açıklamasında suçlamaları reddetti ve Filistinlilere desteğini yineledi.
Kıbrıs | Gümrük Birliği Teklifi İddiası ve İki Geçişin Teknik Hazırlığı
Kıbrıs Haber Ajansı (KYPA/CNA), Avrupa Komisyonu Başkan Yardımcısı Raffaele Fitto'nun, Kıbrıs müzakerelerinin yeniden başlaması halinde AB–Türkiye Gümrük Birliği'nin güncellenmesine yönelik görüşmelerin açılabileceği yönünde olası bir teklifi Ankara'yla ele almaya hazırlandığını 11 Kasım'da bildirdi.
Avrupa Komisyonu, Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis ile Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen'in Antalya'da Kıbrıs sürecini, Fitto'nun Türkiye ziyaretini ve Kıbrıs Cumhuriyeti'nin Schengen sürecini görüştüğünü doğruladı. Fitto'nun 20 Kasım'da Ankara'da Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'la buluşması planlanıyor. Gümrük Birliği görüşmelerinin Kıbrıs müzakerelerine bağlanması ise Komisyonun ilan ettiği bir karar değil; KYPA'nın kaynaklarına dayandırdığı olası teklif.
9 Kasım'da üzerinde uzlaşılan iki yeni geçiş noktası için teknik hazırlıklar sürüyor. Kıbrıs Rum tarafının teknik komite üyeleri kendi toplantılarına hazırlanırken tarafların ortak görüşmeleri ve sahadaki incelemeler sonraki aşamaya bırakılmış durumda. Yol koşulları, mülkiyet meseleleri ve Birleşmiş Milletler ara bölgesine erişim gereksinimi nedeniyle Kambo/Kampos–Gemikonağı/Karavostasi güzergahı daha fazla çalışma gerektiriyor. Akıncılar/Lurucina–Limya/Lympia bağlantısı daha kısa. Liderler iki geçişin eş zamanlı açılmasında anlaştı; tarih henüz belirlenmedi.
KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, Erdoğan'ın davetiyle COP31'in açılışına katıldı; Guterres, Fidan ve diğer yetkililerle kısa görüşmeler yaptı. Başbakan Ünal Üstel ise Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'la bir araya geldi. Geçiş noktalarına ilişkin uzlaşma, Kıbrıs Türk yönetiminde yürütme yetkisinin kullanımına ilişkin tartışmayı da yeniden gündeme taşıdı. Üstel, iki topluma yarar sağlayacak geçişleri destekliyor. Dışişleri Bakanı Tahsin Ertuğruloğlu ise siyasi koşullara itiraz ediyor ve hükümetin süreç dışında bırakıldığını savunuyor.
Üstel, Antalya'daki temaslarında Türkiye ile KKTC arasında planlanan iki enerji bağlantısını da gündeme getirdi. Denizaltı elektrik kablosunun daha temiz bir enerji üretim yapısını desteklemesi, doğal gaz boru hattının ise fuel oil kullanımını azaltması öngörülüyor. Her iki proje de Kıbrıs Türk tarafının enerji dönüşüm planları kapsamında değerlendiriliyor.
Doğu Akdeniz | NEMESIS Tatbikatı, Deniz Güvenliği ve Libya İtirazı
NEMESIS 2026 tatbikatı, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin yetki iddia ettiği deniz alanlarında 11 Kasım'da tamamlandı. Kıbrıs Cumhuriyeti Savunma Bakanlığına göre tatbikata ev sahibi ülkenin yanı sıra Yunanistan, Fransa, Birleşik Krallık, ABD, İsrail, İtalya ve Mısır'dan personel, dört özel şirket ve Avrupa kurumlarının temsilcileri katıldı. Açık denizdeki doğal gaz tesislerine yönelik tehditlere, deniz güvenliği olaylarına ve acil durumlara müdahale senaryoları çalışıldı.
Türkiye'nin Mavi Balina-2026 denizaltı savunma tatbikatına ise Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütünün (NATO) Daimi Deniz Görev Grubu-2 bünyesindeki Türk, Yunan ve İspanyol gemileriyle ABD ve Pakistan unsurları katıldı. Böylece Yunan askeri unsurları aynı dönemde farklı amaçlara ve komuta yapılarına sahip iki tatbikatta yer aldı.
Yunanistan, Kıbrıs Cumhuriyeti ve Mısır parlamento başkanları 11 Kasım'da Lefkoşa'da bir araya gelerek deniz hukuku ve enerji işbirliğine ilişkin ortak bildiri kabul etti. Yunanistan Parlamento Başkanı Nikitas Kaklamanis, 2019 tarihli Türkiye–Libya deniz yetki alanları mutabakatının Yunan adalarının deniz yetkilerini göz ardı ettiğini savundu.
Yunanistan, Yunan İnovasyon ve Altyapı Fonunun Finlandiya merkezli radar uydu şirketi ICEYE'ye 35 milyon avro yatırım yaptığını duyurdu. Eylülde imzalanan ve ekimde tamamlanan işlem 11 Kasım'da açıklandı. Yunanistan'da uydu üretim ve entegrasyon tesisi kurulması planlanıyor; radar görüntülerinin kullanım alanlarından biri deniz gözetimi. ABD merkezli Anduril de 10 Kasım'da Lattice komuta-kontrol yazılımını Yunan Silahlı Kuvvetleri karargahlarına tanıttı.
Karadeniz & Ukrayna | Abu Dabi'de Esir Takası Uzlaşısı, Deniz Görevi İçin Hazırlık
Rusya ve Ukrayna heyetleri, 11 Kasım'da Abu Dabi'deki görüşmelerden kapsamlı bir savaş esiri değişimi konusunda ilke uzlaşmasıyla ayrıldı. Tarafların açıklamalarına göre takasın ayrıntıları üzerinde çalışılıyor. Genel bir ateşkes veya Karadeniz'deki ticari gemi trafiğini kapsayan özel bir ateşkes üzerinde anlaşma sağlanmadı.
Yediler Grubu (G7) dışişleri bakanları, 11 Kasım bildirilerinde Karadeniz'de sivil gemilere yönelik saldırıları kınadı. Türkiye, İngiltere ve Fransa öncülüğündeki Gönüllüler Koalisyonunun deniz planlama unsurunu yönetiyor. İstanbul'daki karargah personeli, 9–22 Kasım tarihlerindeki KOALICJA 26.2 tatbikatına katılıyor. Olası savaş sonrası göreve yönelik bu hazırlık, Türkiye, Romanya ve Bulgaristan'ın halen yürüttüğü mayın karşı tedbirleri işbirliğinden ayrı.
Türkiye | Kavcıoğlu'nun Görevden Ayrılma Talebi ve Fon Soruşturmasında Tutuklamalar
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) Başkanı Şahap Kavcıoğlu, kendisi ve kurum hakkında ortaya atılan iddialar nedeniyle Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan görevinden affını istediğini 11 Kasım'da açıkladı. Yayın kapanışına kadar Cumhurbaşkanlığından talebin kabulüne veya yeni başkan atamasına ilişkin açıklama gelmedi.
İstanbul'daki fon ve sermaye piyasası soruşturmasında sulh ceza hakimliği, eski Takasbank Genel Müdürü Yunus Arıncı, OMG Capital Advisors Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Murat Gülkan ve Adil Katılım Bankası hissedarı Ali Paslı'nın tutuklanmasına karar verdi. Enver Çevik, Nureddin Çevik, Kemal Akkaya ve Ayhan Yazkan hakkında ise adli kontrol tedbirleri uygulandı.
Yatırım fonları, şirket payları ve usulsüz olduğu iddia edilen piyasa işlemlerini kapsayan soruşturmada daha önce bankacılık düzenleme kurumundan bir yönetici ile banka üst düzey yöneticisi tutuklanmış, geniş kapsamlı varlık dondurma kararları alınmıştı. Karar'ın aktardığı Bloomberg haberinde görüşlerine yer verilen ekonomistler ve piyasa uzmanları, soruşturmanın yatırımcı güveni üzerindeki etkisini ve piyasa denetiminin yeterliliğini sorguluyor.
Suriye & Lübnan | AB'nin Şam Taslağı ve UNIFIL Devriyesine Açılan Ateş
Reuters'ın 11 Kasım'da incelediği Avrupa Birliği diplomatik taslağında, 16 Kasım'daki dışişleri bakanları toplantısı öncesinde Şam'la ilişkilerin genişletilmesi öneriliyor. Güvenlik reformu, Ürdün'le polis eğitimi, yatırımlar, 2008 tarihli ortaklık anlaşmasının yeniden gündeme alınması ve Rusya'nın Tartus ile Hmeymim'deki askeri varlığı taslağın başlıkları arasında.
Birleşmiş Milletler Lübnan Geçici Barış Gücü (UNIFIL), 10 Kasım'da Vadi Cilu yakınlarındaki devriyesine yaklaşık 12 el ateş açıldığını bildirdi. Barış gücü askerleri karşılık verdi; yaralanan olmadı. UNIFIL, Lübnan makamlarından olayın soruşturulmasını istedi. Türkiye'nin de personel verdiği misyonun görev süresi 31 Aralık'ta dolacak, ardından kademeli çekilme başlayacak.
Irak | KYB'nin Kabine Boykotu ve NATO'nun Danışmanlık Misyonu
Kürdistan Bölgesel Yönetimi, 11 Kasım'daki Bakanlar Kurulu toplantısını boykot eden Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB/PUK) bakanlarına göreve dönme çağrısı yaptı. Toplantıda Bağdat'ın 2027 bütçe taslağı ve Khor Mor doğal gaz sahasına yönelik önceki saldırının elektrik arzında yarattığı kesinti de görüşüldü.
NATO Irak Misyonu Komutanı, 9–10 Kasım'da NATO Askeri Komitesine ve Kuzey Atlantik Konseyine misyonun faaliyetlerini anlattı. Muharip olmayan danışmanlık görevi, personelin mart ayında Irak'tan taşınmasının ardından Napoli'deki NATO Müşterek Kuvvet Komutanlığından yürütülüyor. Ankara ile Bağdat'ın Başika'nın devri ve Sincar'daki düzenlemelere ilişkin çalışmaları ise ikili düzeyde sürüyor.
Hürmüz & İran | Yeni Tanker Olayı ve ABD'nin Transit Hatlarına Yönelik Adımı
Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları (UKMTO), 11 Kasım'da Hürmüz Boğazı'ndaki bir tanker olayı üzerine 202-26 sayılı uyarıyı yayımladı. İlk raporda mürettebatın durumu, hasar ve deniz kirliliğine ilişkin ayrıntı verilmedi. Bir gün önce Umman'ın Lima bölgesinin 19 deniz mili kuzeydoğusunda başka bir tankere kimliği belirlenemeyen bir cisim isabet etmişti. O geminin mürettebatının güvende olduğu ve kirlilik görülmediği bildirilmişti.
ABD ordusu, İran bağlantılı yasa dışı sevkiyatları kara ve Hazar Denizi güzergahlarında izlemek üzere Task Force Iron Gate'in 7 Kasım'da kurulduğunu açıkladı. Yeni yapılanma, Washington'ın Hürmüz çevresindeki deniz baskısına paralel olarak kara ve Hazar geçişlerine odaklanıyor.
NATO & Savunma | Bulgaristan'da Tugay Hazırlığı ve Hassas Vuruş Sistemleri
Türk Kara Kuvvetleri, Bulgaristan'ın Novo Selo eğitim bölgesinde 9–26 Kasım tarihlerinde düzenlenen Tracia-2026 tatbikatına katılıyor. Milli Savunma Bakanlığının açıklamasına göre tatbikatta NATO'nun Bulgaristan'daki ileri kuvvetlerinin muharebe grubu düzeyinden tugay seviyesine genişletilmesi, birlik intikali ve alarm prosedürleri sınanıyor.
NATO, 10 Kasım'da Brüksel'de müttefik ülkeler ve savunma sanayisi temsilcileriyle uzun menzilli hassas vuruş kabiliyetlerini ele aldı. Gündemde seyir füzeleri, insansız sistemler ve deniz hedeflerine yönelik silahlar vardı. Türkiye, temmuz ayında Ankara'da düzenlenen NATO savunma sanayisi forumunda altı ülkenin katıldığı kara konuşlu hassas vuruş girişimine dahil olmuştu.
Bosphorus News Okuması
GSI'daki son karşı NAVTEX'lerin ardından iki belge daha fazla önem kazandı. Fransa'nın diplomatik notası, Paris'in Ankara'yla yürüttüğü temasın niteliğini; Abeille Marengo'nun seyir ve çalışma kayıtları ise araştırma cihazlarının hangi noktalarda kullanıldığını ortaya koyabilir. Projenin inşaat aşaması için Kıbrıs Cumhuriyeti'nin bekleyen 25 milyon avroluk katkısı ve kabul edilecek maliyetler üzerinde de uzlaşılması gerekiyor. Geminin araştırmaları ilerlese bile finansman sorunu çözülmüş olmayacak.
REACT, Türkiye'nin yenilenebilir enerji kapasitesini büyütme hedefiyle elektrik iletim şebekesinin yatırım ihtiyacını aynı programda ele alıyor. EBRD'nin beş yıllık planı bazı projelerin finansmana ulaşmasını kolaylaştırabilir; 300 milyar dolarlık daha geniş hedef içinse başka yatırımcılar ve yeni iletim kapasitesi gerekiyor. İlk proje kredileriyle şebeke sözleşmeleri, platformun uygulamada ne kadar ilerlediğini gösterecek.
Kıbrıs'ta iki yeni geçişin açılması, siyasi uzlaşmanın ardından uygulamadan sorumlu kurumların önüne geldi. Yol bağlantıları ve personel düzenlemeleri hazırlanırken Kıbrıs Türk Cumhurbaşkanlığı ile hükümet arasındaki yetki tartışmasının sürece etkisi görülecek. Gümrük Birliği'nin güncellenmesine ilişkin olası AB teklifi ise Kıbrıs görüşmelerine ekonomik bir başlık ekleyebilir. Fitto'nun 20 Kasım'daki Ankara temasında, bu önerinin Komisyonun resmi girişimine dönüşüp dönüşmediği daha iyi anlaşılacak.
Yunanistan'ın aynı hafta hem Kıbrıs Cumhuriyeti'nin açık deniz güvenliği tatbikatında hem de Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı denizaltı savunma eğitiminde yer alması dikkat çekici. Katılımın farklı komuta zincirleri ve görev tanımları içinde gerçekleşmesi, bu askeri kanalların GSI'daki izin anlaşmazlığını çözebileceği anlamına gelmiyor. Deniz tabanı araştırmalarına kimin hangi koşullarda izin vereceği sorusu diplomatik ve denizcilik makamlarının önünde duruyor.
Ukrayna için tasarlanan savaş sonrası deniz görevinde komuta yetkisi, limanlara erişim ve çokuluslu kuvvetin hangi koşullarda faaliyete geçeceği henüz belirlenmiş değil. Türkiye'nin Romanya ve Bulgaristan'la yürüttüğü mayın karşı tedbirleri faaliyeti deneyim sağlıyor; görevin yetki ve kapsamı ise farklı. Abu Dabi'de savaş esiri değişimine ilişkin uzlaşı sağlandı. Karadeniz'deki olası yeni deniz düzeninin siyasi ve operasyonel koşulları ayrıca müzakere edilecek.
Türkiye'deki fon soruşturmasında yeni tutuklama kararları, denetim mekanizmasının hangi aşamada nasıl işlediği sorusunu gündemde tutuyor. Olağan dışı işlemler ilk ne zaman saptandı? Düzenleyici kurumlara hangi uyarılar ulaştı ve kısıtlamalar hangi tarihlerde uygulandı? Bu soruların yanıtı, yargı sürecinin yanı sıra piyasa gözetimindeki sorumlulukların da değerlendirilmesini sağlayacak. Gerekli kayıtlar açıklanmadan, yalnızca tutuklama kararlarından hareketle denetim zincirinin tamamı görülemez.
Kaynaklar: Türkiye Dışişleri Bakanlığı, Yunanistan Dışişleri Bakanlığı kaynakları, Yunanistan Başbakanlığı, Yunan NAVTEX kayıtları, Kıbrıs Cumhuriyeti Ortak Arama Kurtarma Koordinasyon Merkezi ve Savunma Bakanlığı, Kıbrıs Haber Ajansı, Yunanistan Parlamentosu, KKTC Cumhurbaşkanlığı ve Başbakanlığı, BM Kıbrıs İyi Niyet Misyonu, Avrupa Komisyonu, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası, BM İklim Değişikliği Sekretaryası, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, Ermenistan Başbakanlığı, G7 dışişleri bakanlıkları, Reuters, NATO, Türkiye Milli Savunma Bakanlığı, UNIFIL, Kürdistan Bölgesel Yönetimi, Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları, Anadolu Ajansı, Karar (Bloomberg'den aktarım), Bosphorus News incelemesi ve haberciliği.
Dünkü brifingi okuyun: Doğu Akdeniz Stratejik Brifingi | 10 Kasım 2026: Türkiye GSI İçin Muvafakat Bildirdi, Atina NAVTEX'i Reddetti.