Fransız altyapı yatırımcısı Meridiam, Great Sea Interconnector'da (GSI) çoğunluk hissedarı olmak üzere anlaşma imzaladı. Şirketin Türkiye'de Rönesans'la geliştirdiği uzun vadeli altyapı ilişkileri beş şehir hastanesine uzanıyor ve Meridiam bu portföydeki yatırımların 2,3 milyar euroyu aştığını açıklıyor. Yunanistan Bağımsız Elektrik İletim Operatörü'nün (IPTO) son yatırımcı belgesine göre kablo üreticisi Nexans hala tam kapsamlı işe devam talimatını (Full Notice to Proceed, FNTP) almış değil; kalan deniz tabanı araştırmalarının ise Yunanistan ile Türkiye'nin kıta sahanlığı iddialarının kesiştiği Kasos'un doğusuna dönmesi planlanıyor.
Meridiam on yılı aşkın süredir Türkiye'de yatırım yapıyor ve şehir hastaneleri portföyünde Rönesans başlıca Türk kurumsal ortağı olarak öne çıkıyor. Fransız grubun ayrıca İstanbul'daki iki Boğaz köprüsü ile devlet otoyol ağının bazı bölümlerine ilişkin olası işletme hakkı sürecinde Makyol İnşaat ile konsorsiyum kurmayı değerlendirdiği bildirildi.
GSI'daki yeni rolü, Türkiye'de köklü ticari ilişkileri ve kamu altyapısı yatırımları bulunan Meridiam'ı çözülmemiş bir Türk-Yunan deniz yetki alanı anlaşmazlığının içine taşıyor. Yunanistan kalan araştırmalar için Türkiye'den izin istemeyeceğini söylüyor; Yunan basınındaki haberlere göre Meridiam çalışmalar başlamadan önce Ankara'ya yine de bildirimde bulunabilir, ancak şirket böyle bir rol üstleneceğini doğrulamış değil.
Nexans Hala Tam Kapsamlı İşe Devam Talimatını Almadı
IPTO, Nisan 2026 tarihli yıllık raporunda sonuçlanmamış düzenleyici başlıkları doğrudan Nexans sözleşmesiyle ilişkilendirdi. Bunlar Güney Kıbrıs'taki gelir geri kazanım mekanizmasını, Şubat 2025 sonuna kadar araştırma gemisinin bekleme maliyetleri dahil işletme giderlerinin Yunan düzenleyici kurumuyla Güney Kıbrıs'taki Kıbrıs Enerji Düzenleme Kurumu (CERA) tarafından ortak onayını ve projenin GSI özel amaçlı şirketine devrini düzenleyen imtiyaz sözleşmesinin ortak biçimde onaylanmasını kapsıyor.
Aynı rapora göre FNTP verilmedi ve Nexans'a son ödeme Nisan 2025'te yapıldı. IPTO'nun aktardığına göre Nexans, biriken gecikmenin FNTP verilip kalan çalışmalar yeniden takvimlendirildikten sonra proje programına yaklaşık bir yıl eklemesini bekliyor.
IPTO'nun 16 Haziran tarihli daha yeni yatırımcı belgesi kalan gereklilikleri dört ayrı adımda sıralıyor. Belgede Güney Kıbrıs yönetiminin Kıbrıslı Rum tüketicilere yansıyacak proje maliyetlerini dengelemek amacıyla 2025 için 25 milyon, 2026 için de 25 milyon euro ödeme yapması ve ardından nominal tarife kararının alınması yer alıyor. Bundan ayrı olarak 2025 izin verilen gelir kararı, işletme giderleri ile araştırma gemisi bekleme maliyetlerinin ortak onayı ve imtiyaz sözleşmesinin ortak onayı sıralanıyor.
Söz konusu 50 milyon euro klasik anlamda ödenmemiş bir fatura değil, proje gelirleri ile tüketici maliyetlerinin nasıl karşılanacağını düzenleyen mekanizmanın bir parçası.
Güney Kıbrıs'taki CERA'nın 280/2025 sayılı kararı, 82 milyon euroluk gerçekleşmiş yatırım harcamasını esas alırken 2025 için izin verilen geliri lisans koşullarına bağlı olarak 25 milyon euro düzeyinde belirlemişti. Buna rağmen IPTO'nun Haziran 2026 belgesi 2025 izin verilen gelir kararını hala tamamlanması gereken adımlar arasında gösteriyor; Bosphorus News'un incelediği kamuya açık belgeler bu görünür çakışmanın nedenini açıklamıyor.
GSI çevresindeki finansman ve düzenleyici belirsizlik aylardır görünür durumda. IPTO'nun kendi belgeleri artık bu açık başlıkların Nexans sözleşmesine doğrudan nasıl yansıdığını da gösteriyor.
500 Kilometreden Fazla Kablo Üretildi
Sözleşmedeki darboğaza rağmen üretim ve harcama tarafında önemli mesafe alındı. IPTO'ya göre 2025 sonuna kadar projeye 301,4 milyon euro yatırım yapıldı; bunun 251,4 milyon eurosu kablo yüklenicisine ödendi. 31 Mart 2026 itibarıyla 513 kilometre denizaltı kablosu tamamlanmış, 10 kilometrelik bölümün üretimi ise sürüyordu.
Girit-Güney Kıbrıs hattına ayrılan Avrupa Birliği hibesi toplam 658 milyon euro, ancak bu tarihe kadar fiilen alınan miktar çok daha düşük. IPTO kayıtları 31 Mart itibarıyla 164,5 milyon euro AB ön finansmanı alındığını gösteriyor. Bu tutar toplam hibenin yaklaşık dörtte birine karşılık geliyor ve kablo yüklenicisine ödenen 251,4 milyon eurodan ayrı bir kalem.
Proje zaman zaman Avrupa hibesinin tamamı elde edilmiş gibi anlatıldı. IPTO'nun belgeleri böyle bir okumayı desteklemiyor.
Operatör ayrıca Avrupa Yatırım Bankası'na (EIB) mayıs ayında resmi finansman başvurusu yaptığını belirtiyor. Bosphorus News'un incelediği kayıtlarda GSI için imzalanmış bir EIB kredi anlaşması bulunmuyor. Buna karşılık 898 kilometrelik Girit-Güney Kıbrıs kablosunun yarısından fazlası üretilmiş durumda ve Nexans hala sözleşmedeki çalışmaların tamamını yeniden harekete geçirecek talimatı bekliyor.
Araştırmalar İçin Bildirilen En Erken Takvim Ekim
Tamamlanmamış deniz tabanı araştırmaları için şu anda ekim ayı konuşuluyor, ancak kesinleşmiş bir operasyon takvimi açıklanmış değil.
Oikonomikos Tachydromos, 31 Ağustos'ta Güney Kıbrıs tarafındaki açık konular çözüldükten sonra projede yer alan şirketlerin yeni araştırmalar için Navigational Telex (NAVTEX) duyurusu talep etmeyi planladığını bildirdi. Kalan çalışmalar Kasos'un doğusundaki uluslararası sularda ve Güney Kıbrıs'ın batısı açıklarında yoğunlaşıyor; Yunanistan'ın altı deniz millik karasuları ile Güney Kıbrıs'ın 12 deniz millik karasularındaki araştırmalar tamamlanmış durumda.
Yeni operasyonun tarih ve koordinatlarını belirleyen herhangi bir NAVTEX henüz yayımlanmadı.
Kasos araştırma sahasına dönüş hazırlıkları ağustos ayında başlamıştı. Güney Kıbrıs Enerji Bakanı Michalis Damianos o dönemde yeni NAVTEX'in birkaç hafta içinde beklendiğini ve bir sonraki aşamanın Fransız bir gemi tarafından yürütüleceğini söylemişti. 31 Ağustos tarihli son haberler, Güney Kıbrıs tarafındaki kalan adımların tamamlanmasına bağlı olarak olası araştırma kampanyasını ekim ayına yerleştiriyor.
Aynı habere göre çalışma için Fransız bir şirkete ait uzman araştırma gemisi seçiliyor, ancak şirketin ve geminin adı henüz kamuoyuna açıklanmış değil.
Meridiam'ın Türkiye İlişkisi Beş Şehir Hastanesi KÖİ'sine Dayanıyor
Meridiam, Türk-Yunan ilişkileri açısından böylesine hassas bir projeye giren özel bir yatırımcı için alışılmadık ölçüde geniş bir Türkiye portföyüne sahip.
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi ile Uluslararası Yatırımcılar Derneği'nin (YASED) yayımladığı 2024 tarihli Foreign Direct Investment in Türkiye Century çalışmasında Meridiam Türkiye Direktörü Günay Gökçen, şirketin Türkiye'de on yılı aşkın süredir faaliyet gösterdiğini belirtiyor. Gökçen'e göre Adana, Yozgat, Elazığ, Bursa ve Gaziantep'teki beş hastaneden oluşan portföy 6 bin 300'den fazla yatağa sahip ve bu projelerdeki yatırım 2,3 milyar euroyu aşıyor.
Gökçen aynı açıklamada Meridiam'ın yeşil ve sürdürülebilir altyapı finansmanı dahil Türkiye'de yeni yatırımlara devam etmeyi hedeflediğini de belirtiyor.
Meridiam, Bursa Şehir Hastanesi'nin 2019'da açılması sırasında Rönesans'ı ortağı olarak tanımlamıştı; o tarihte şirketin Türkiye portföyünde Adana, Yozgat ve Elazığ projeleri de bulunuyordu. Meridiam ile Rönesans daha sonra Samsung C&T ve İstanbul Portföy ile birlikte Gaziantep projesine girdi ve şirketin Türkiye'deki hastane portföyü beş projeye ulaştı.
Şehir hastanelerindeki kamu-özel işbirliği (KÖİ) sözleşmelerinde kamu tarafındaki muhatap Türkiye Sağlık Bakanlığı. Gaziantep'te bu ilişki daha doğrudan hale geldi. Meridiam'ın açıklamasına göre proje gecikmeler ve maliyet artışları yaşadıktan sonra Sağlık Bakanlığı, Türk Hazine makamları ve kalkınma finansmanı kuruluşları Meridiam ile Rönesans'tan projeyi yeniden yapılandırarak tamamlamalarını istedi; Gaziantep Şehir Hastanesi 1.875 yatakla 2023'te hizmete girdi.
Meridiam'ın Türkiye'deki varlığı böylece inşaat ve finansman dönemlerinin ötesine geçen uzun vadeli kamu altyapısı yatırımlarına dayanıyor.
Makyol İlişkisi Ulaştırma Altyapısına da Uzayabilir
Meridiam'ın Türkiye'deki ilgisi sağlık sektörünün ötesine de uzanabilir. Bloomberg, 29 Temmuz'da Fransız grubun 15 Temmuz Şehitler Köprüsü, Fatih Sultan Mehmet Köprüsü ve Türkiye'nin otoyol ağının bazı bölümlerinin işletme haklarını kapsayabilecek olası bir süreç için Makyol İnşaat ile konsorsiyum kurmayı değerlendirdiğini bildirdi; henüz resmi bir Meridiam-Makyol teklifi açıklanmadı.
Her iki Boğaz köprüsü de Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'na bağlı Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) tarafından işletiliyor. Hukuki çerçeve mülkiyet ile işletme hakkını birbirinden ayırıyor: Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, olası bir özelleştirme düzenlemesinde köprü ve otoyolların mülkiyetinin devlette kalacağını, 4046 sayılı Kanun kapsamında süreli işletme ve bakım hakkı devrinin söz konusu olabileceğini açıkladı. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı da bu çerçevedeki yetkili kamu kurumu.
Bloomberg haberinden bir hafta sonra Meridiam Atina'da GSI anlaşmasını imzaladı. Meridiam'ın ağustos ayında GSI'ın çoğunluk hissedarı olmak üzere yaptığı anlaşma, tamamlanmamış deniz tabanı araştırmalarını da revize edilen uygulama takviminin ön sırasına taşıdı.
Macron'un İlgisi Resmi Kayıtlarda
Fransa'nın projedeki rolü Meridiam ve Nexans'ın Fransız şirketleri olmasının ötesine geçiyor. Yunanistan Çevre ve Enerji Bakanı Stavros Papastavrou, 5 Ağustos'taki Atina imza töreninde Meridiam'ın GSI'a girişini sağlayan sürecin Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un Yunanistan ziyaretinin ardından verilen siyasi yönlendirmeyle ilerlediğini söyledi.
Meridiam Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO'su Thierry Déau projeyi Yunanistan-Fransa stratejik ortaklığı içine yerleştirirken Macron'u GSI'ın önemli destekçilerinden biri olarak tanımladı. Déau imza töreninde, "Bu konuda beni her gün arıyor" dedi; Nexans Kıdemli İcra Kurulu Başkan Yardımcısı Pascal Radue ise projede yer alan Fransız şirketlerini "Team France" olarak niteledi.
Meridiam bir Fransız devlet şirketi değil, özel bir altyapı yatırımcısı. Yunan hükümetinin kendi resmi kayıtları şirketin GSI'a girişinin Paris ve Atina'da güçlü siyasi destek gördüğünü ortaya koyuyor.
Atina ile Ankara Aynı Kabloyu Neden Farklı Okuyor?
Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin (BMDHS) 79. maddesi bütün devletlere kıta sahanlığı üzerinde denizaltı kabloları ve boru hatları döşeme hakkı tanıyor ve kıyı devletinin, uluslararası hukuktan kaynaklanan diğer hakları saklı kalmak üzere, bunların döşenmesini veya bakımını engelleyemeyeceğini düzenliyor.
Maddenin üçüncü fıkrası boru hatları için ek bir hüküm getiriyor ve kıta sahanlığında izlenecek boru hattı güzergahının kıyı devletinin rızasına tabi olduğunu belirtiyor. Denizaltı kabloları için aynı güzergah onayı şartı bulunmuyor; Atina, GSI'ın karasuları dışında döşenmesinin Türkiye'nin iznini gerektirmediğini savunurken bu ayrıma dayanıyor.
Türkiye BMDHS'ye taraf değil ve konuya farklı bir noktadan yaklaşıyor. Ankara'nın resmi deniz yetki alanları yaklaşımına göre kıta sahanlığı haklarının ayrıca ilan edilmesi gerekmiyor ve bu haklar ab initio ve ipso facto doğuyor. Bu ifade, Uluslararası Adalet Divanı'nın 1969 tarihli North Sea Continental Shelf kararındaki hukuki çerçeveye dayanıyor; Türkiye aynı zamanda Kasos'un doğusundaki sularda Yunanistan'ın kıta sahanlığı sınırlandırmasını kabul etmiyor.
Yunanistan tartışmaya kablonun tabi olduğu hukuki rejimden başlıyor. Türkiye ise deniz tabanının bir bölümünün zaten Türk kıta sahanlığı içinde bulunduğu görüşünden hareket ediyor.
Pratik anlaşmazlık kablo döşenmeden önce ortaya çıkıyor, çünkü araştırma gemilerinin önce iki tarafın da kıta sahanlığı iddiasında bulunduğu deniz tabanı üzerinde veri toplaması gerekiyor.
Atina İzin İstemeyecek, Meridiam Yine de Ankara'ya Bildirimde Bulunabilir
Yunanistan Dışişleri Bakanı George Gerapetritis 31 Ağustos'ta proje için Türkiye'den izin istenmeyeceğini söyledi. Kathimerini'nin beş gün önce aktardığı Türk kaynaklar ise Türkiye'nin denizaltı bağlantı projelerine prensip olarak karşı olmadığını, ancak Ankara'nın egemen hak ve yetki alanı iddia ettiği bölgelerde araştırma veya kablo döşeme faaliyeti yürütecek gemilerin bayrak devletinin önceden diplomatik kanallardan Türkiye ile temas kurmasını beklediğini belirtti.
Kathimerini'nin Nisan 2025 tarihli başka bir haberinde daha sert bir çizgi aktarılmış ve ismi açıklanmayan Türk Milli Savunma Bakanlığı yetkililerine, Türkiye'nin hak iddia ettiği alanlardan geçen projelerin Türk onayı olmadan ilerleyemeyeceği görüşü atfedilmişti. Bu, Bakanlığın isimli ve yazılı bir açıklaması değildi; Gerapetritis'in son sözlerine doğrudan yanıt veren daha yeni bir Türk açıklaması bulunmadığı için bu ayrım önemini koruyor.
Kathimerini, 27 Ağustos'ta Atina, Paris ve Güney Kıbrıs yönetiminin Meridiam'ın çalışmalar başlamadan önce Türkiye dahil bölge ülkelerine bir yazı göndererek projenin tamamlanması için gereken faaliyetler hakkında bilgi vermesini öngören bir formül üzerinde çalıştığını bildirdi. Gazete bunu görüşülmekte olan bir plan olarak aktardı ve Meridiam böyle bir yazının hazırlandığını ya da gönderileceğini kamuoyuna doğrulamadı.
Böyle bir düzenleme, Yunanistan'ın Türkiye'den izin istemediği yönündeki hukuki pozisyonunu korurken Ankara'ya projenin yeni özel çoğunluk yatırımcısı üzerinden önceden bilgi verilmesini sağlayabilir. Bu olası temasın muhatabı da Türkiye'de on yılı aşkın altyapı yatırımı, Türk şirketleriyle ortaklıkları ve kamu kurumlarıyla uzun vadeli sözleşmeleri bulunan bir şirket olacak.
TEİAŞ ile IPTO Zaten Başka Bir Elektrik Bağlantısı Üzerinde Çalışıyor
Türkiye'nin GSI'a yönelik tutumu, Yunanistan ile elektrik bağlantısına genel bir karşıtlık anlamına gelmiyor. Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) ile IPTO iki ülke arasında ikinci bir kara bağlantısını eş zamanlı olarak geliştiriyor; taraflar Aralık 2023'te yeni bir 400 kilovoltluk Nea Santa-Babaeski hattı için mutabakat zaptı imzaladı.
IPTO'nun Haziran 2026 belgesine göre planlanan hat yaklaşık 130 kilometre uzunluğunda ve 2 gigavat kapasitesinde olacak. Ortak TEİAŞ-IPTO yönlendirme yapısı altında her iki yönde yaklaşık 600 megavat ek transfer kapasitesi sağlaması öngörülüyor.
GSI'ı geliştiren aynı Yunan iletim operatörü böylece Türkiye'nin devlet elektrik iletim şirketiyle başka bir fiziksel enerji bağlantısı üzerinde doğrudan çalışıyor. Kasos anlaşmazlığı ise deniz alanına özgü daha dar bir mesele: kıta sahanlığı sınırlandırması, egemen haklar ve denizaltı kablosu döşenmeden önce yapılacak deniz tabanı araştırmalarının hangi usulle yürütüleceği.
Bosphorus News Türkiye'deki Kurumlara ve Meridiam'a Sorularını İletti
Bosphorus News, 2 Eylül'de Meridiam'a mevcut Türkiye şehir hastanesi hisselerini, Boğaz köprüleri ve otoyol süreci için Makyol ile konsorsiyum kuracağı yönündeki haberleri, GSI araştırmalarından önce Türk makamlarıyla temas kurup kurmayacağını ve Türkiye'den izin alınmasının gerekmediği yönündeki Atina pozisyonunu paylaşıp paylaşmadığını sordu.
Türkiye Dışişleri Bakanlığı'na Nisan 2025'te Milli Savunma Bakanlığı yetkililerine atfedilen görüşün geçerliliğini koruyup korumadığı, Ankara'nın planlanan araştırma kampanyasına ilişkin bir bildirim alıp almadığı veya bekleyip beklemediği ve Meridiam üzerinden yapılacak bir bilgilendirmenin Türkiye'nin önceden koordinasyon talebini karşılayıp karşılamayacağı soruldu. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'na köprü ve otoyol işletme hakları sürecinin mevcut durumu ve Meridiam'ın bildirilen ilgisi sorulurken Sağlık Bakanlığı'ndan şirketin beş şehir hastanesi projesindeki mevcut paylarının teyidi istendi.
Yayın saatine kadar herhangi bir yanıt alınmadı. Gelecek yanıtlar bu habere eklenecek.
2 Eylül itibarıyla Kasos'taki bir sonraki araştırma kampanyası için NAVTEX yayımlanmamış, kullanılacak Fransız araştırma gemisinin adı açıklanmamış ve IPTO'nun son yatırımcı belgesinde Nexans'ın hala FNTP almadığı belirtilmiş durumda.
Kaynaklar: IPTO yıllık finansal raporu ve Haziran 2026 yatırımcı belgesi, Güney Kıbrıs'taki Kıbrıs Enerji Düzenleme Kurumu, Yunanistan Başbakanlık Ofisi, Yunanistan Dışişleri Bakanlığı, Türkiye Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi ve YASED, Türkiye Sağlık Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Karayolları Genel Müdürlüğü, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, TEİAŞ, Meridiam, Rönesans, Birleşmiş Milletler, Uluslararası Adalet Divanı, Oikonomikos Tachydromos, Kathimerini, Bloomberg, Bosphorus News inceleme ve haber çalışması.