Bosphorus News Jeopolitik Masası
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 14 Ağustos'ta El Alamein'de Mısırlı mevkidaşı Bedir Abdülatti'yle düzenlediği ortak basın toplantısında, Ankara'nın Suudi Arabistan ve Pakistan'la imzaladığı savunma paktından önce Yunanistan, Kıbrıs ve İsrail'in kendisine karşı bir güvenlik ortaklığı kurduğunu söyledi. "Biz kendi ittifakımızı imzalamadan önce İsrail, Rum Kesimi Yönetimi ve Yunanistan bir araya gelerek Akdeniz'de bir güvenlik ittifakı oluşturdu" diyen Fidan, bu üçlünün Doğu Akdeniz'i ikiye bölen bir çizgi çektiğini, bir tarafta Türkiye'nin diğer tarafta Mısır'ın kaldığını öne sürdü.
Bu, Ankara'nın yeni bir söylemi değil. Fidan aynı iddiayı Nisan ayında Antalya Diplomasi Forumu'nda da dile getirmiş, bölgedeki Müslüman ülkelerin söz konusu üçlü ortaklıktan rahatsızlık duyduğunu, kendisine bunun Türkiye'ye karşı olmadığına dair hiçbir güvence verilmediğini söylemişti.
Mısır ise ortada duruyor. Ülkenin resmi haber ajansı Al-Ahram'a göre Abdülatti, Kahire'nin paktı "hukuki ve anayasal boyutlarıyla" incelediğini, katılım kararının henüz alınmadığını belirtti. Fidan bu kez daha uzlaşmacı bir dille anlaşmayı "tarihi bir an" diye tanımladı, hiçbir tarafı hedef almadığını yineledi ve Mısır'ın da sürece katılmasını umduklarını söyledi.
Ankara'nın Cevapsız Bıraktığı Çelişki
Bosphorus News bu çerçeveyi geçtiğimiz mayıs ayında da ele almıştı; Fidan aynı ağı o dönem ilk kez "anti-İslam ittifakı" diye tanımlamıştı. Ne var ki etiket sahadaki tabloyla pek uyuşmuyor. Mısır 2024'ten bu yana Yunanistan, Kıbrıs ve Suudi Arabistan'la MEDUSA deniz tatbikatlarında yer alıyor. Birleşik Arap Emirlikleri 2020'de Yunanistan'la, 2021'de Kıbrıs'la savunma işbirliği anlaşması imzaladı. Suudi Arabistan, Katar ve Ürdün de Yunanistan'ın düzenlediği INIOCHOS hava tatbikatlarına katıldı. Kazakistan ile Kıbrıs 2025'te karşılıklı büyükelçilik açtı, Özbekistan geçen yıl Lefkoşa'yla siyasi istişareler yürüttü. Bütün bunlar, Ankara Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ne Türk dünyasında daha fazla görünürlük kazandırmaya çalışırken yaşandı. Yunanistan-Kıbrıs-İsrail hattı gerçekten Müslüman devletlere karşı kurulduysa, bu devletlerin çoğu ya durumdan habersiz ya da bile isteye aynı ağın parçalarıyla çalışıyor.
Atina'da Sessiz Ama Somut Bir Yön Değişikliği
Yunanistan'ın önde gelen gazetelerinden Kathimerini, Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın Atina'da gerçek bir tedirginliğe yol açtığını yazdı; üstelik bu, Yunanistan'ın yıllardır sürdürdüğü Riyad açılımına rağmen gerçekleşti. Yunan yetkililer To Vima'ya yaptıkları açıklamada paktı sürpriz değil, İran cephesindeki dalgalı tablonun beklenen bir sonucu olarak okuduklarını söyledi; Yunanistan'ın korkuyla hareket ettiği yorumuna da mesafeli durdular. "Yunanistan kendini başkalarına göre tanımlamıyor" diyen yetkililer, ülkelerinin Ortadoğu'yla en güçlü bağlara sahip aktör konumunu koruduğunun altını çizdi.
Bu yeniden konumlanma söylemden çok pratikte kendini gösteriyor. Kathimerini'nin haberine göre Yunanistan'ın 2021'den bu yana Suudi enerji tesislerini koruyan Patriot bataryası artık yıllık değil aylık gözden geçirilecek. Muhalefet sistemin tümden çekilmesini isterken Atina'nın aynı anda Suudi Arabistan'a Apache saldırı helikopteri göndermeye hazırlandığı da bildiriliyor. Yani Yunanistan Körfez'deki varlığını daraltmak yerine genişletme eğiliminde.
İsrail'de Temkinli Resmi Hat, Sert Yorumcular
İsrail tarafındaki tepkiyi tek bir çizgiye indirgemek yanıltıcı olur. Jerusalem Post'un 10 Ağustos tarihli başyazısı, Mekke Paktı'nı Suudi Arabistan-İsrail normalleşmesini zorlaştıran ciddi bir gelişme olarak değerlendirdi; liderleri İsrail'e karşı askeri birlik çağrısı yapan ülkelerle kurulan bir ortaklığın bu sürece "kaçınılmaz olarak gölge düşüreceği" uyarısında bulunurken Kudüs'ün Riyad'a kapıyı kapatmaması gerektiğini savundu.
Köşe yazarları ise çok daha keskin bir tona kaydı. Kudüs Strateji ve Güvenlik Enstitüsü'nden Dr. Oshrit Birvadker, Israel Hayom'da Türkiye'yi artık İran'dan aşağı kalmayan bir tehdit olarak tanımlayıp İsrail'e Yunanistan ve Kıbrıs'la mevcut ortaklığını derinleştirmesini, buna paralel Birleşik Arap Emirlikleri ve Hindistan'la yeni bir hat kurmasını önerdi. Aynı gazetede 14 Ağustos'ta yayımlanan ayrı bir yazıda strateji danışmanı Shay Gal, Yunanistan-Kıbrıs-İsrail üçgenini 2026 tarihli ortak askeri çalışma planı ve planlanan hızlı müdahale gücüyle çoktan kurumsallaşmış bir yapı olarak sundu; Ankara Kıbrıs'ın kuzeyini "silahlandırırsa" devreye girecek, ismi konmuş bir senaryodan söz etti. Ne var ki bunların ikisi de İsrail hükümetinin resmi tutumunu yansıtmıyor, birer köşe yazısı olarak kalıyor.
Söylemin Arkasındaki Somut Yapı
Fidan'ın işaret ettiği ortaklığın gerçek bir kurumsal karşılığı var. Yunanistan, Kıbrıs, İsrail ve ABD haziranda Houston'daki Rice Üniversitesi'nde Doğu Akdeniz Enerji Merkezi'ni faaliyete geçirdi; bu, yetkililerin "3+1" adını verdiği ve enerji güvenliğinden açık deniz gazına, kritik altyapı korumasına uzanan çerçevenin bir ayağı. Üç Akdeniz ülkesi aynı zamanda, Washington'ın giderek Hindistan-Ortadoğu-Avrupa Ekonomik Koridoru'nun bir parçası olarak gördüğü Great Sea Interconnector elektrik hattını da ilerletiyor.
Türkiye bu yapıyı çevreleme girişimi olarak okuyor. Fidan iddiasını, kendisine güvence verilmediği savı dışında somut bir kanıtla desteklemiş değil; Yunan yetkililer ise kendi duruşlarını çatışma değil süreklilik olarak tarif ediyor. Fidan'ın çizdiği hattın karşı ucuna koyduğu Mısır'ın hangi tarafta duracağı ise henüz belli değil.
Kaynaklar: Cyprus Mail, To Vima, Kathimerini, Greek City Times, Jerusalem Post, Israel Hayom, Al-Ahram Online, Anadolu Ajansı, Bosphorus News inceleme ve haberciliği.