Bosphorus News Jeopolitik Masası
İran, Kıbrıs ve Bulgaristan'ı, topraklarındaki askeri tesislerin İran'la bağlantılı ABD operasyonlarına destek amacıyla kullanılmasına karşı uyardı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, konuyu Kıbrıs Rum Dışişleri Bakanı Konstantinos Kombos ve Bulgaristan Dışişleri Bakanı Velislava Petrova-Çamova ile yaptığı ayrı telefon görüşmelerinde gündeme getirdi.
Arakçi, Kombos'tan Kıbrıs'taki yabancı askeri üslerin İran'a karşı kullanılmasını önlemesini istedi. Uyarı, RAF Akrotiri ile Dikelya'yı kapsayan İngiliz Egemen Üs Bölgelerine yönelikti. Arakçi, Petrova-Çamova ile görüşmesinde ise Sofya'dan Bezmer Hava Üssü'ne geçici olarak konuşlandırılması planlanan ABD havada yakıt ikmal uçakları ile askeri personel kararını yeniden değerlendirmesini talep ederek bu adımı İran'a karşı yürütülen operasyonlara destek olarak nitelendirdi.
Bulgaristan, ABD tanker uçaklarının konuşlandırılmasını onayladı
Bulgaristan Parlamentosu, sekiz adede kadar ABD Hava Kuvvetleri KC-135 tanker uçağı ile en fazla 250 Amerikan askeri personelinin 24 Temmuz ile 1 Ekim tarihleri arasında Bezmer'de konuşlandırılmasına izin verdi.
ABD'nin Orta Doğu'daki operasyonlarını desteklemeyi amaçlayan düzenleme, uçuş ekiplerini, bakım personelini ve ilgili ekipmanları da kapsıyor.
KC-135'ler doğrudan saldırı platformları değil. Ancak savaş uçaklarına havada yakıt ikmali yaparak görev menzillerini uzatmaları, daha uzun süre havada kalmalarını ve ana üslerinden daha uzakta faaliyet göstermelerini sağlamaları nedeniyle uzun menzilli hava operasyonlarında merkezi bir rol oynuyor. Tahran bu nedenle konuşlandırmayı sıradan bir lojistik düzenleme olarak değil, bölgedeki ABD görevlerini destekleyen askeri sistemin bir parçası olarak değerlendiriyor.
İran, parlamento oylamasından önce Sofya'yı uyarmış, Bulgaristan topraklarının İran'a yönelik operasyonlarda kullanılmasının ülkeyi Tahran'ın "saldırganlık ve savaş suçları" olarak nitelendirdiği eylemlere ortak hale getirebileceğini savunmuştu.
Karar, 13 ret ve iki çekimser oya karşı 136 oyla kabul edildi. Bulgaristan Savunma Bakanı Dimitar Stoyanov, ülkede saldırı silahlarının konuşlandırılmayacağını ve tanker uçaklarının geçici varlığının Bulgaristan'ı çatışmanın tarafı haline getirmediğini söyledi.
Stoyanov, Sofya'nın Washington ile yürürlükte olan savunma işbirliği anlaşması çerçevesinde hareket ettiğini ve Bulgaristan'ın güvenliğine yönelik risklerin en aza indirileceği konusunda güvence aldığını belirtti.
Konuşlandırma Bezmer çevresinde de tepkiyle karşılandı. Yerel yöneticiler ve bölge sakinleri, üssün destek rolünün yakın yerleşimleri misilleme hedefi haline getirebileceği uyarısında bulundu.
Kıbrıs uyarısı İngiliz egemen üslerini ilgilendiriyor
Kıbrıs'taki durum farklı bir hukuki ve operasyonel yapıya sahip. RAF Akrotiri ve Dikelya, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'nin kontrolünde bulunmuyor.
Kıbrıs'ın 1960'ta bağımsızlığını kazanmasının ardından İngiliz egemenliği altında kalan iki bölge, bugün de Birleşik Krallık'ın askeri yetkisi altında faaliyet gösteriyor. Birlikte Ada'nın yaklaşık yüzde 3'ünü kaplayan üslerde hangi İngiliz veya müttefik uçaklarının faaliyet göstereceği konusunda Rum yönetiminin doğrudan karar yetkisi bulunmuyor.
Arakçi, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'ni ABD saldırılarına izin vermekle suçlamadı. Mesajı, Akrotiri ve Dikelya'daki operasyonel kararlar Londra'ya ait olmasına rağmen, Ada'daki yabancı üslerin İran'a karşı kullanılmasını önlemesi için Rum yönetimi üzerinde siyasi baskı oluşturdu.
Bu tesisleri Rum yönetimine ait üsler olarak tanımlamak veya Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'nin üsleri ABD'ye açtığını ileri sürmek, hukuki ve operasyonel statülerini yanlış yansıtır.
Bununla birlikte uyarı, RAF Akrotiri'nin çatışma sırasında daha önce hedef alınmış olması nedeniyle doğrudan önem taşıyor. İran yapımı bir Şahid insansız hava aracı 2 Mart'ta üsse isabet etmiş, sınırlı hasara yol açmış ancak can kaybı yaşanmamıştı. İki insansız hava aracı daha engellenmişti.
Kıbrıs Rum yetkilileri, hedefin Güney Kıbrıs Rum Yönetimi değil, İngiliz üssü olduğunu açıklamıştı.
Olay, İngiliz askeri varlığının başka yerlerde alınan kararlar nedeniyle Ada'yı misillemeye açık hale getirip getirmediğine ilişkin tartışmaları derinleştirdi. İngiltere, Fransa ve Yunanistan daha sonra Kıbrıs çevresindeki hava savunmasını güçlendirdi.
İngiltere, Akrotiri'yi ABD düzenlemesinin dışında tuttu
İngiltere daha sonra ABD'nin İran füze tesislerine yönelik sınırlı savunma saldırıları için İngiltere'deki RAF Fairford ile Hint Okyanusu'ndaki Diego Garcia'yı kullanmasına izin verdi, ancak RAF Akrotiri'nin bu düzenlemeye dahil edilmeyeceğini açıkladı.
Bu güvence, Ada'nın yeniden misillemeyle karşı karşıya kalabileceği yönündeki kaygılar üzerine Rum yönetimiyle yapılan görüşmelerin ardından verildi. Londra ayrıca Kıbrıs'taki üslerinden saldırı operasyonları başlatılmayacağını söyledi.
Arakçi'nin son girişimi, çatışmanın genişlemesi halinde bu sınırlamaların korunacağı konusunda Tahran'ın ikna olmadığını gösteriyor.
Mesajın Rum yönetimi kadar Londra'yı da hedef aldığı değerlendirilebilir. Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, İngiliz askeri operasyonlarını belirleme yetkisine sahip değil. Ancak Rum yönetimi üzerindeki baskı, üslerin siyasi denetimini artırabilir ve olası daha geniş bir rolün kamuoyu ile diplomatik baskıdan uzak tutulmasını zorlaştırabilir.
İran, ABD operasyonlarının arkasındaki destek ağına yöneliyor
Kıbrıs ve Bulgaristan'a yapılan çağrılar, Tahran'ın Avrupa hükümetlerini ABD operasyonlarını mümkün kılan uçak, üs, personel ve lojistik desteği sağlamaktan caydırma çabasının bir parçasını oluşturuyor.
Bezmer ile Kıbrıs'taki İngiliz üslerinin hukuki statüleri farklı olsa da her ikisi de ABD'nin Orta Doğu'ya yönelik askeri erişimini genişleten altyapının içinde yer alıyor.
Bezmer'deki tanker uçakları Amerikan savaş uçaklarının menzilini ve havada kalış süresini artırabilir. Akrotiri ve Dikelya ise Londra'nın mevcut rollerini dar biçimde tanımladığı dönemlerde bile bölgenin batı ucunda stratejik öneme sahip İngiliz tesisleri olmayı sürdürüyor.
Bulgaristan açısından önümüzdeki temel mesele, Tahran'ın uyarısı ve yerel muhalefete rağmen Bezmer konuşlandırmasının planlandığı şekilde uygulanıp uygulanmayacağı.
Kıbrıs açısından baskı, Akrotiri'nin saldırı operasyonlarının dışında tutulacağına dair Londra'nın verdiği güvencelere yöneliyor. İran'ın bu güvenceleri olduğu gibi kabul etmeye hazır olmadığı açıkça görülüyor.
Kaynaklar: Reuters, Bulgaristan Haber Ajansı, Bosphorus News haberleri ve incelemesi.