Bosphorus News Jeopolitik Masası
Filo Jet soruşturması yeni deliller ve geminin sertifika kayıtlarındaki çelişkiyle derinleşirken, Türkiye yeni uzun menzilli füzesini test etti ve Irak ile Kalkınma Yolu'nun uygulama anlaşmasını imzaya bir adım daha yaklaştırdı. Daha güneyde ise saldırıya uğrayan Suudi Arabistan'ın Hürmüz'e alternatif ana petrol hattı devre dışı kalırken Husiler Bab el-Mendeb'deki Perim Adası'nı ele geçirdi.
Kıbrıs
Filo Jet Soruşturması Sertifika Kayıtlarındaki Çelişkiyle Derinleşiyor
Filo Jet soruşturmasında dokuz şüphelinin tutukluluk süresi, Girne Kaza Mahkemesi'ne üçüncü kez çıkarılmalarının ardından yedi gün daha uzatıldı.
Şüpheliler arasında geminin kaptanı, yedi mürettebat üyesi ve Filo Denizcilik'in bir yöneticisi bulunuyor. Polis mahkemeye, beş kişi hakkında daha tutuklama emri çıkarıldığını ve şirket yöneticisine ait bilgisayarlarla birinci zabitin cep telefonu dahil yeni dijital delillere ulaşıldığını bildirdi.
Soruşturma kapsamında halen kayıp olan yolculardan birinin gemi batmadan kısa süre önce kaydettiği görüntüler de inceleniyor. Görüntülerde gemide hasar izleri bulunduğu belirtiliyor.
Polis, feribotu haziran ayında inceleyerek belgelendiren İstanbul merkezli klas kuruluşu Türk Loydu'ndan da bilgi bekliyor. Gemide bulunan sertifikada belgenin 2029'a kadar geçerli olduğu yazarken, Türk Loydu'nun çevrim içi veri tabanında sertifika geçersiz görünüyor. Statünün ne zaman değiştirildiği henüz bilinmiyor.
Soruşturmacılar ayrıca geminin 2003 yılında karıştığı bir kazaya ilişkin raporu inceliyor. Türkiye'den geminin teknik durumu, denetim geçmişi ve mürettebat yeterliliklerine ilişkin kayıtlar da talep edildi.
30 Ağustos'ta Girne açıklarında batan feribotta 14 kişinin yaşamını yitirdiği doğrulandı. On dört kişi ise halen kayıp.
Türkiye
Akıncı 250 Kilometreden Fazla Mesafedeki Deniz Hedefini Vurdu
Bayraktar Akıncı taarruzi insansız hava aracı, Roketsan'ın UAV-300 süpersonik balistik füzesiyle 250 kilometreden fazla mesafedeki bir deniz hedefini vurdu.
Baykar'ın cuma günü duyurduğu testte Akıncı, Tekirdağ'daki Çorlu Uçuş Eğitim ve Test Merkezi'nden havalandı ve Karadeniz'deki test sahasına geçti. Şirket, Sinop açıklarındaki hedefin vurulmasının ardından hava aracının Çorlu'ya döndüğünü açıkladı.
UAV-300, daha önce aynı platforma entegre edilen UAV-122 ve UAV-230'un ardından Akıncı'nın uzun menzilli süpersonik mühimmat seçeneklerine eklendi.
Türkiye ile Irak Kalkınma Yolu Taslağını Tamamladı
Türkiye ile Irak, Bağdat'ta dört gün süren görüşmelerin ardından Kalkınma Yolu bağlantılı projelere ilişkin uygulama anlaşmasının nihai taslağını tamamladı.
Görüşmelerde metnin hukuki, teknik ve mali bölümleri kapatıldı, projelerin nasıl yürütüleceğine ilişkin esaslar üzerinde uzlaşıldı.
Taslak, resmi imza ve sözleşme aşamasından önce iki ülkede üst makamların onayına sunulacak.
Türk heyetinde ulaştırma, enerji ve dışişleri bakanlıkları ile Ziraat Bankası temsilcileri yer aldı. Irak tarafında ise ulaştırma, petrol, maliye ve dışişleri bakanlıklarının yanı sıra Irak Merkez Bankası ve Devlet Petrol Pazarlama Şirketi (SOMO) temsil edildi.
Yunanistan ve Ege
Silahlı Türk F-16 Faaliyeti Kayda Geçti; Mitsotakis Meis'te
Yunan askeri kayıtlarına göre 11 Eylül'de kuzeydoğu, orta ve güneydoğu Ege'de altı Türk F-16'sı ile üç insansız hava aracı faaliyet gösterdi. F-16'lardan dördü silahlı olarak kaydedildi.
Yunanistan tarafı, Atina Uçuş Bilgi Bölgesi (FIR) kurallarının on kez ihlal edildiğini, Yunan hava sahasının on kez ihlal edildiğini ve Türk-Yunan savaş uçakları arasında iki angajman yaşandığını bildirdi.
Atina ile Ankara, Ege'deki hava sahası ve FIR düzeninin bazı unsurları konusunda farklı hukuki görüşlere sahip. Bu nedenle söz konusu rakamlar Yunan askeri makamlarının kaydını yansıtıyor.
Yunanistan Başbakanı Kyriakos Mitsotakis ise cuma günü, Türkiye'de Meis olarak bilinen Kastellorizo'ya üç günlük ziyaret için geldi. Resmi programda yerel yöneticilerle görüşmeler, altyapı incelemeleri ve pazar günü adanın kurtuluşunun 83. yıldönümü kapsamında düzenlenecek törenler bulunuyor.
Türk uçuş faaliyetinin Mitsotakis'in ziyaretiyle bağlantılı olduğuna dair doğrulanmış bir bilgi yok.
Kızıldeniz ve Körfez Güvenliği
Suudi Arabistan Hürmüz'e Alternatif Petrol Hattını Saldırı Sonrası Kapattı
Suudi Arabistan, insansız hava araçlarının hedef aldığı 1.200 kilometrelik Doğu-Batı petrol boru hattını geçici olarak kapattı. Böylece krallığın Hürmüz Boğazı'nı kullanmadan petrol sevk edebildiği başlıca güzergahlardan biri devre dışı kaldı.
Riyad, saldırıda kullanılan İHA'ların Irak'tan fırlatıldığını açıkladı. Irak makamları da saldırıların kendi topraklarından gerçekleştirildiğini doğruladı, soruşturma başlattı ve Meysan vilayetindeki operasyonlardan sorumlu askeri komutanı görevden aldı.
Hat son aylarda günlük yaklaşık 4 ila 5 milyon varil petrol taşıyordu. Bu miktar küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 4 ila 5'ine karşılık geliyor.
Suudi Arabistan, Bağdat'ın soruşturması sürerken şu ana kadar askeri karşılık vermedi ancak topraklarını ve stratejik altyapısını korumak için harekete geçme hakkını saklı tuttuğunu bildirdi.
Husiler Perim ve Dhubab'ı Ele Geçirdi
Husi güçleri, Yemen hükümetine bağlı birliklerin çekilmesinin ardından Mayun olarak da bilinen Perim Adası ile ana karadaki Dhubab kasabasını ele geçirdi.
Perim, Bab el-Mendeb Boğazı'nın içinde yer alıyor ve geçişi iki deniz kanalına ayırıyor. Ada ile Dhubab'ın kontrolü, Husilere ticari gemilere yönelik saldırıların zaten yoğunlaştığı güzergahı gören iki önemli mevzi kazandırıyor.
Bu ilerleme, Bab el-Mendeb'in tamamının tartışmasız biçimde Husi kontrolüne geçtiği anlamına gelmiyor.
Ancak aynı sırada Suudi Arabistan'ın Hürmüz'e başlıca kara alternatifi olan petrol hattının da geçici olarak devre dışı kalması, iki ayrı ihracat güzergahında aynı anda sorun yaratıyor.
Mekke Paktı Henüz Ortak Askeri Karşılık Üretmedi
Suudi enerji altyapısına yönelik saldırı, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasındaki Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nı yeniden gündeme taşıdı.
Pakistan perşembe günü anlaşma kapsamında herhangi bir askeri karşılığın görüşülmediğini açıkladı, ancak şartların değişmesi halinde pakt çerçevesinde adım atılabileceği mesajını korudu.
Cumartesi öğleden sonra itibarıyla Türkiye veya Pakistan tarafından anlaşma kapsamında yeni bir askeri adım açıklanmış değildi.
Hürmüz
İran ve Körfez Ülkeleri Umman'da Deniz Trafiğini Görüşecek
Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkelerinin dışişleri bakanları ile İran Dışişleri Bakanı'nın pazartesi günü Umman'da bir araya gelerek Hürmüz Boğazı'ndaki ticari gemi trafiğini görüşmesi bekleniyor.
Deniz trafiği verilerine göre 10 Eylül'de Hürmüz'den yalnızca yedi gemi geçti. Mevcut çatışma öncesinde günlük ortalama yaklaşık 125 gemiydi.
Görüşmelerin, Umman'ın İran ile ABD arasındaki arabuluculuk girişimleri sürerken ticari seyrüsefer için geçici düzenlemelere odaklanması bekleniyor.
Brent petrol cuma gününü varil başına 104 doların üzerinde kapattı. Hürmüz'deki kesinti, Suudi Arabistan'ın kara hattı ve Kızıldeniz güzergahındaki yeni sorunlarla aynı döneme denk geldi.
Suriye
Kobani Cezaevi İsyanında En Az Yedi Kişi Öldü
Suriye'nin kuzeyindeki Kobani'de bir cezaevinde çıkan isyan ve yangında en az yedi kişi yaşamını yitirdi.
Suriye hükümet güçleri kente girmiş olmasına rağmen cezaevi Kürt güçlerinin kontrolünde kalmaya devam ediyor.
Olay, bölgede yaşanan Arap-Kürt geriliminin ardından geldi. Bazı mahkumların Halep'e nakledilmesi planının da isyanın çıkmasında etkili olduğu bildirildi.
Gelişme, Suriye Demokratik Güçleri'nin (SDG) resmen feshedilmesinin ardından Şam yönetiminin daha önce örgütün kontrolünde bulunan kurum ve silahlı yapıları devlet sistemi içine alma süreci devam ederken yaşandı.
Balkanlar ve Karadeniz
Bulgaristan EMCO Mühimmat Tesisindeki Yangını Soruşturuyor
Bulgaristan, silah şirketi EMCO'nun Tsareva Livada yakınlarındaki mühimmat tesisinde çıkan yangını soruşturuyor.
İçişleri Bakanı Ivan Demerdzhiev, dış müdahale ihtimalinin ve ağustos ayında başka bir EMCO tesisinde yaşanan olayla olası bağlantının dışlanmadığını söyledi. Yangında yaralanan olmadı.
Bulgar savcılar daha önce Ukrayna ve Gürcistan'a gönderilmek üzere depolanan mühimmatın bulunduğu EMCO tesislerindeki patlamalarda Rus ajanlarının rol oynadığını öne sürmüştü. Moskova bu suçlamaları reddediyor.
İsrail-Lübnan Cephesi
Aoun Güney Lübnan'da, Roma Görüşmeleri Ekime Kaldı
Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun, güney Lübnan'da İsrail'in yeni askeri operasyonlarına ilişkin endişeler sürerken cumartesi günü Nebatiye'yi ziyaret etti.
Ziyaret, İsrail Savunma Kuvvetleri'nin (IDF) hafta başında Hizbullah'a ait bir tünel kompleksini imha ettiğini açıkladığı Ali Taher sırtı çevresindeki operasyonların ardından geldi.
İsrail ile Lübnan arasında gelecek hafta Roma'da yapılması beklenen yeni müzakere turu ise ekim ayına ertelendi.
Diplomatik temaslar sürüyor. Lübnan ve İsrail büyükelçilerinin Washington'da görüşmesi bekleniyor.
Bosphorus News Okuması
Filo Jet dosyasında soruşturmanın ağırlığı giderek geminin teknik geçmişine kayıyor. Polisin elinde artık dijital materyal, bir yolcunun kaydettiği görüntüler ve 2003'teki kazaya ilişkin rapor bulunuyor. Gemideki sertifika ile Türk Loydu'nun çevrim içi kaydı arasındaki çelişki ise açıklığa kavuşmuş değil. Türkiye'den denetim ve mürettebat kayıtları bekleniyor.
Daha güneyde tablo daha sert. Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı petrol hattı Irak topraklarından gerçekleştirilen saldırının ardından geçici olarak devre dışı kaldı. Husiler Perim ve Dhubab'ı ele geçirirken Hürmüz'deki gemi trafiği de savaş öncesi düzeyin çok altında seyrediyor. Körfez petrolünün alternatif çıkış yolları aynı anda daralıyor.
Mekke Paktı ise henüz ortak bir askeri karşılık üretmiş değil. Suudi toprakları ve stratejik enerji altyapısı saldırıya uğradı, ancak cumartesi öğleden sonra itibarıyla Türkiye veya Pakistan pakt kapsamında askeri adım açıklamadı.
Kaynaklar: Baykar, Roketsan, Irak Ulaştırma Bakanlığı, Yunanistan Başbakanlık Ofisi, Yunan askeri kayıtları, Reuters, Associated Press, Cyprus Mail, Gündem Kıbrıs, Yenidüzen, Bosphorus News inceleme ve haber takibi.
Dünkü brifi okuyun: 11 Eylül.