Bosphorus News Jeopolitik Masası
Türkiye'nin Suudi Arabistan ve Pakistan ile imzaladığı Mekke Ortak Savunma Anlaşması, üç ülke arasında ilk kez yazılı bir karşılıklı savunma taahhüdü oluşturdu. Ancak bu taahhüdün hangi askeri ve siyasi mekanizmalarla uygulanacağı henüz kamuoyuna açıklanmış değil.
Ankara'da milletvekilleri PKK düzenlemesini sabaha karşı görüşmeye devam ederken Hürmüz Boğazı'nda İran ile Umman arasındaki müzakereler, Lübnan'ın güneyinde kurulması planlanan yeni doğrulama mekanizması ve Karadeniz'de petrol ihracatını etkileyen saldırılar bölgesel gündemin diğer başlıklarını oluşturdu.
Mekke paktı Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan'ı karşılıklı savunmaya bağlıyor
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Başbakanı Muhammed bin Selman ile Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, 7 Ağustos'ta Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nı imzaladı. Anlaşmaya göre üç ülkeden herhangi birine yönelik silahlı saldırı, diğer iki ülkeye de yapılmış sayılacak.
Ortak açıklamada anlaşmanın kolektif caydırıcılığı güçlendirmesi ve savunma işbirliğini genişletmesi hedefleniyor. Erdoğan, paktın ortak savunma sanayii projeleri ile terörle mücadelede işbirliğini destekleyeceğini belirterek anlaşmayı Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51. maddesinde yer alan bireysel ve kolektif meşru müdafaa hakkıyla ilişkilendirdi.
Bir Türk hükümet yetkilisi anlaşmanın savunma amaçlı olduğunu, belirli bir ülke veya aktörü hedef almadığını ve Türkiye'nin mevcut ikili ya da çok taraflı yükümlülüklerinin yerine geçmediğini söyledi. Suudi Arabistan tarafı da anlaşmanın yeni bir askeri eksen veya mezhep temelli blok oluşturduğu yönündeki yorumları reddetti.
Paktın tam metni henüz yayımlanmadığı için bir saldırı durumunda askeri yardımın otomatik olarak devreye girip girmeyeceği, istişare mekanizmasının nasıl çalışacağı ve birlik konuşlandırılmasının hangi koşullarda gündeme geleceği bilinmiyor.
Yeni düzenleme, Suudi Arabistan ile Pakistan'ın Eylül 2025'te imzaladığı Stratejik Karşılıklı Savunma Anlaşması'nın ve Türkiye'nin her iki ülkeyle uzun süredir devam eden savunma ilişkilerinin üzerine üçüncü bir güvenlik katmanı ekliyor.
Ankara, paktın NATO yükümlülükleriyle çeliştiği iddialarını reddetti
Türk yetkililer, Mekke anlaşmasının Türkiye'nin NATO yükümlülüklerinin yerine geçtiği veya bunlara alternatif bir ittifak oluşturduğu yönündeki yorumlara karşı çıktı. Ankara'ya göre anlaşma, Türkiye'nin diğer devletlerle ve uluslararası kuruluşlarla mevcut taahhütlerini ortadan kaldırmıyor.
NATO'nun 5. maddesi, bir müttefike yönelik silahlı saldırının tüm üyelere yapılmış sayılmasını öngörürken, her üye hangi yardım biçiminin gerekli olduğuna kendisi karar veriyor. Mekke'de kamuoyuna açıklanan belgelerde ise askeri yardımın nasıl kararlaştırılacağına ilişkin aynı düzeyde ayrıntı yer almıyor.
Bu nedenle paktın tam metni yayımlanana kadar karşılıklı savunma hükmünün arkasındaki istişare, yardım ve uygulama mekanizmalarının nasıl işleyeceği açık değil.
PKK tasarısının komisyon görüşmeleri sabaha kadar sürdü
TBMM Adalet Komisyonu, 2/3793 esas numaralı kanun teklifinin görüşmelerine 7 Ağustos saat 15.32'de başladı. Teklif iki gün önce Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunulmuştu.
AK Parti milletvekili Abdulhamit Gül, komisyonda yaptığı konuşmada teklifin 367 milletvekilinin imzasını taşıdığını söyledi. Düzenleme, Türkiye, ABD ve Avrupa Birliği tarafından terör örgütü olarak tanımlanan Kürdistan İşçi Partisi'ni (PKK) kapsıyor.
Teklifin ilk maddesi, öngörülen hukuki mekanizmaların uygulanmasını Türk güvenlik kurumlarının PKK/KCK ve bağlantılı yapıların fiili varlığını sona erdirdiğini ve kontrollerindeki tüm silah ve mühimmatı teslim ettiğini tespit etmesi şartına bağlıyor.
Bu tespitin ardından ilgili hükümlerin yürürlüğe girebilmesi için sürecin Resmi Gazete'de yayımlanacak bir Milli Güvenlik Kurulu kararıyla teyit edilmesi gerekiyor.
Resmi komisyon kayıtlarına göre ikinci oturum 8 Ağustos saat 03.06'da sona erdi, üçüncü oturum ise 03.21'de başladı. Bu brifing yayına hazırlanırken nihai komisyon oylamasına ilişkin sonuç henüz yayımlanmış tutanaklara yansımamıştı.
Hürmüz anlaşması yaklaşırken gemi trafiği düşük seyrediyor
ABD, İran ile Umman arasında Hürmüz Boğazı konusunda yürütülen görüşmelerde ilerleme sağlandığını ve ticari gemilerin yeniden daha serbest hareket etmesini sağlayabilecek bir anlaşmanın kısa süre içinde açıklanabileceğini bildirdi.
Reuters'a konuşan bir ABD yetkilisine göre Washington, ticari gemilerin engelsiz geçişini sağlayacak bir anlaşmanın açıklanması ve İran tarafından uygulanması halinde İran limanlarına yönelik ablukayı kaldırmaya hazır.
Boğazdaki trafik ise normal seviyelerin altında kalıyor. Denizcilik verilerine göre pazartesi ile perşembe arasında 33 gemi Hürmüz'den geçti. Bir önceki haftanın aynı döneminde bu sayı 50'ydi. Perşembe günü yalnızca dört geminin geçiş yaptığı bildirildi.
Güvenlik maliyeti de artıyor. Abu Dhabi National Oil Company, çatışmanın başlamasından bu yana boğazdan geçen 15 gemisinin füze veya insansız hava araçlarıyla hedef alındığını, yalnız bu hafta üç geminin vurulduğunu açıkladı. Saldırılarda bir mürettebat üyesi hayatını kaybetti, 20 kişi yaralandı.
Diplomatik temaslarda ilerleme sağlansa da denizcilik şirketleri yaptırım riski, sigorta kısıtlamaları ve doğrudan güvenlik tehdidiyle karşı karşıya kalmaya devam ediyor.
Lübnan ve İsrail doğrulama gücü için kısa listede uzlaştı
Lübnan ve İsrail, Hizbullah'ın silahsızlandırılmasını doğrulamak üzere asker sağlayabilecek ülkelerden oluşan bir kısa liste üzerinde anlaşmaya vardı. Düzenleme, ABD arabuluculuğunda yürütülen ve silahsızlanma sürecini İsrail'in güney Lübnan'dan çekilmesiyle ilişkilendiren mekanizmanın parçası.
ABD'nin Roma Büyükelçiliği'nde yapılan görüşmelerde hazırlanan listeden bir veya daha fazla ülkenin Washington tarafından seçilmesi bekleniyor. Lübnan, özel güvenlik şirketlerinin görevlendirilmesine yönelik önceki öneriyi reddederek doğrulama görevinin devletler tarafından yürütülmesinde ısrar etti.
Yabancı personelin Lübnan'daki Birleşmiş Milletler Geçici Görev Gücü bünyesinde, başka bir BM düzenlemesi altında veya Lübnan hükümetiyle yapılacak ayrı bir anlaşma çerçevesinde görev yapması seçenekler arasında. Bazı modellerin yeni bir Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararı gerektirebileceği belirtiliyor.
Görüşmelerde İsrail askerlerinin çekileceği bir sonraki bölge konusunda ise uzlaşma sağlanamadı. Hizbullah müzakerelerin tarafı değil ve silahlarını teslim etmesi yönündeki talepleri reddetmeyi sürdürüyor.
Karadeniz saldırıları CPC petrol yüklemelerini yüzde 20'den fazla düşürdü
Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu'nun Karadeniz'deki ihracat operasyonları çevresinde meydana gelen insansız hava aracı saldırıları, temmuz ayındaki petrol yüklemelerini yüzde 20'den fazla düşürdü. Piyasadan günlük yaklaşık 400 bin varillik arz çekildi.
CPC yüklemeleri temmuzda günlük yaklaşık 1,2 ila 1,3 milyon varile geriledi. Novorossiysk yakınındaki terminal çevresindeki kesintiler nedeniyle ağustos ayının ilk günlerinde ortalama günlük hacim yaklaşık 1,1 ila 1,2 milyon varil seviyesinde kaldı.
Hat, Kazakistan petrolünü Rusya'nın Karadeniz kıyısına taşıyor ve küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 2'sini oluşturuyor. Kazakistan'ın benzer kapasitede alternatif ihracat güzergahlarının sınırlı olması nedeniyle ülkenin petrol üretimi temmuz ayında hazirana göre yüzde 14 düştü.
Kazakistan'da faaliyet gösteren büyük Batılı petrol şirketleri arasında Chevron ve Exxon Mobil bulunuyor. Rusya, tankerleri ve terminal çevresindeki altyapıyı etkileyen saldırılardan Ukrayna'yı sorumlu tutarken Kyiv, ağırlıklı olarak Kazak petrolü taşıyan tesislere yönelik olaylarda sorumluluk üstlenmedi.
Türkiye Milli Güvenlik Kurulu da 6 Ağustos'ta Rusya-Ukrayna savaşındaki stratejik çıkmazın Karadeniz ve Hazar Denizi başta olmak üzere komşu bölgelerin yeni çatışma alanlarına dönüştürülmesiyle aşılmaması gerektiği uyarısında bulunmuştu. Açıklama, ticari gemilere yönelik saldırılar, Türk vatandaşlarının yaralandığı olaylar ve savaşın Hazar'a kadar genişleyen operasyonlarının ardından geldi.
Strategic Take
Mekke paktı, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında yazılı bir karşılıklı savunma taahhüdünü ilk kez kayda geçiriyor. Bir ülkeye yönelik saldırının üç ülkeye yapılmış sayılacağı açık; buna karşılık istişare, askeri yardım ve birlik konuşlandırmasının hangi prosedürlerle işleyeceği henüz bilinmiyor. NATO'nun 5. maddesi her müttefike sağlayacağı yardımın niteliği konusunda takdir hakkı tanıdığı için, mevcut belgeler üzerinden iki düzenlemeyi hukuken aynı mekanizma olarak değerlendirmek mümkün değil.
PKK düzenlemesinde ise yol haritası daha belirgin. Hukuki mekanizmaların devreye girmesi için önce güvenlik kurumlarının silahsızlanmayı teyit etmesi, ardından bu tespitin Resmi Gazete'de yayımlanacak Milli Güvenlik Kurulu kararıyla onaylanması gerekiyor. Brifing kapanırken komisyondaki görüşmeler sabaha karşı devam ediyordu.
Karadeniz'de CPC hattında ortaya çıkan kayıp, bölgesel çatışmaların ticari altyapıya maliyetini rakamlarla gösteriyor. Temmuzda planlanan yüklemelerin günlük yaklaşık 400 bin varillik bölümü gerçekleştirilemedi. Hürmüz ve güney Lübnan dosyalarında ise diplomatik mekanizmalar şekillenmeye başlasa da sahadaki normal işleyiş henüz geri dönmüş değil.
Düzeltme: Dünkü brifingde Şam dışındaki Jaramana'da bir minibüse yerleştirilen bombanın iki kişinin ölümüne, 14 kişinin yaralanmasına yol açtığı aktarılmıştı. Suriye Sağlık Bakanlığı daha sonra can kaybı olmadığını ve 14 kişinin yaralandığını açıkladı. Bosphorus News hatadan dolayı üzgündür.
Kaynaklar: Türkiye Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Adalet Komisyonu kayıtları, NATO, Reuters, Associated Press, Bosphorus News inceleme ve haberleştirmesi.