Bosphorus News Ekonomi Masası
Suudi Aramco ve beş Batılı petrol devi, İran'la savaşın Hürmüz Boğazı'ndaki normal trafiği aksatıp ham petrol ve rafine ürün fiyatlarını keskin biçimde yükseltmesinin ardından, ikinci çeyrekteki başlıca kârlılık göstergelerinde toplam 80 milyar doları aştı.
Gruba Aramco öncülük etti, düzeltilmiş net kârı bir önceki yıla göre yüzde 33 artışla 33,4 milyar dolara ulaştı. ExxonMobil 14,5 milyar dolar, Chevron 12,1 milyar dolar kâr açıkladı. Shell, BP ve TotalEnergies ise kendi düzeltilmiş kârlılık ölçütlerine göre toplam 21,5 milyar dolar kaydetti.
Rakamlar tek bir muhasebe tanımı altında doğrudan karşılaştırılabilir değil, ama yön açık. Yüksek petrol fiyatları, ürün kıtlıkları ve güçlenen rafinaj marjları, sektöre yılların en kârlı çeyreklerinden birini yaşattı. Ekonomisinin tükettiği petrol ve doğal gazın büyük bölümünü ithal eden Türkiye içinse aynı piyasa şoku, enerji faturasına milyarlarca dolar ekliyor.
Aramco Ham Petrolü Kızıldeniz'e Yönlendiriyor
Aramco'nun düzeltilmiş net kârı 125,1 milyar Suudi riyaline, yani 33,4 milyar dolara yükseldi, raporlanan net kâr ise yaklaşık 32,7 milyar dolara ulaştı. Yükselen gerçekleşmiş petrol fiyatları, düşen satış hacimlerini, artan işletme maliyetlerini ve ağırlaşan vergi yüklerini dengeledi.
Şirket çeyreğe, günde 7 milyon varil olarak belirlenen azami kapasitesinde çalışan 1.200 kilometrelik Doğu-Batı Boru Hattı'yla girdi. Sistem, ham petrolü Suudi Arabistan'ın doğusundan Kızıldeniz kıyısındaki rafineri ve ihracat terminallerine taşıyor, bu da Hürmüz Boğazı'na bağımlılığı azaltıp Aramco'nun arzının bir kısmını Yenbu üzerinden yönlendirmesine imkân tanıyor.
Bu kapasite, günde 7 milyon varillik ek ihracat anlamına gelmiyor. Rakama batı kıyısındaki rafinerilere sağlanan ham petrol de dahil, Aramco çeyrek boyunca Körfez terminallerinden ne kadarının başka yöne çevrildiğini tam olarak açıklamadı.
Şirket, 21,9 milyar dolarlık çeyreklik taban temettü ilan etti. Sonuçlar ayrıca Hürmüz'ü atlamanın deniz taşımacılığı riskini tamamen ortadan kaldırmadığını da gösterdi, çünkü batıya giden yükler yine de ayrı bir güvenlik tehdidiyle karşı karşıya kalan Kızıldeniz ve Bab el-Mendeb'den geçmek zorunda.
Exxon ve Chevron Üretim ve Rafinajdan Kazandı
ExxonMobil, bir önceki yılın aynı dönemine göre iki kattan fazla artışla 14,5 milyar dolar kâr açıkladı, düzeltilmiş kâr 14,7 milyar dolara ulaştı. Şirket 23,6 milyar dolar işletme nakit akışı üretti, temettü ve hisse geri alımlarıyla hissedarlara 9,4 milyar dolar dağıttı.
Yüksek emtia fiyatlarına, rekor Permian Havzası üretimi ve güçlü rafinaj sonuçları eklendi. Exxon'un Körfez dışındaki geniş yukarı akış portföyü ve ABD'deki rafinaj kapasitesi, şirketin Hürmüz'e bağımlı üreticilerle aynı doğrudan riski taşımadan ham petrol ve taşıma yakıtlarındaki kıtlıktan yararlanmasını sağladı.
Chevron, bir önceki yıl 2,5 milyar dolar olan kârını 12,1 milyar dolara çıkardı, düzeltilmiş kâr 12 milyar dolara ulaştı. Şirket ayrıca rekor ABD üretimi ve dünya genelinde yüzde 20 üretim artışı kaydetti.
Shell, yüksek gerçekleşmiş fiyatlar ile güçlü ticaret ve optimizasyon sonuçlarının desteğiyle 9,8 milyar dolar düzeltilmiş kâr kaydetti. BP, bir önceki çeyreğin 2,5 milyar dolar üzerinde, 5,7 milyar dolarlık temel yenileme maliyeti kârı açıkladı. TotalEnergies ise yüksek petrol fiyatları, rafinaj marjları ve petrol ticaretinin desteğiyle 6,03 milyar dolar düzeltilmiş net kâr bildirdi.
Trump'tan Exxon ve Chevron'a Tepki
ABD Başkanı Donald Trump, ExxonMobil ve Chevron'u yakıt fiyatlarındaki artıştan "çok fazla para kazanmakla" suçladı ve şirketlerin kazancın bir kısmını tüketiciye geri vermesi gerektiğini söyledi.
Bu çıkış, aksi halde ABD'de artan petrol üretimini ve daha az düzenlemeyi destekleyen bir yönetimden kopuşa işaret etti. Trump, Kasım'daki ara seçimler öncesinde daha ucuz benzin için baskı yapıyor, İran'la süren çatışma ve Hürmüz çevresindeki aksama ise şirket kârlarını destekleyen fiyatların sürmesine katkıda bulunuyor.
Amerikan Petrol Enstitüsü, artıştan şirketlerin sorumlu olduğu iddiasını reddetti, yakıt fiyatlarının küresel arz risklerini ve uluslararası enerji piyasalarındaki aksamayı yansıttığını savundu.
Türkiye 14 Milyar Doları Aşan Ek Maliyetle Karşı Karşıya
Türkiye, bu ticaretin karşı tarafında duruyor. Yüksek ham petrol ve doğal gaz fiyatları ülkenin ithalat faturasını artırıyor, cari açık üzerindeki baskıyı büyütüyor, taşımacılık, sanayi üretimi ve tüketici fiyatlarına yansıyor.
Bosphorus News daha önce, Hürmüz krizinin Türkiye'nin 2026 enerji ithalat faturasına 14 milyar dolardan fazla ekleyebileceğini bildirmişti, bu tahmin Ember'ın ülkenin yüksek fosil yakıt fiyatlarına maruziyetine ilişkin değerlendirmesine dayanıyordu.
Tahmine göre ek maliyetin yaklaşık 8 milyar doları petrolden kaynaklanıyor, kalanının büyük bölümü doğal gazla bağlantılı. Türkiye ham petrolünün yaklaşık yüzde 83'ünü, gazının ise yüzde 95'ini ithal ediyor, bu da tedarikçilerinin Hürmüz'den geçen ihracatçı ülkelerle sınırlı olmamasına rağmen ekonomiyi riske açık bırakıyor.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Türkiye'nin yıllık enerji ithalat faturasını 60 ila 70 milyar dolar aralığında açıkladı. Ülkenin enerji talebinin yaklaşık üçte ikisi ithalatla karşılanıyor.
Ember, ek petrol maliyetinin yaklaşık üçte ikisinin karayolu taşımacılığından kaynaklandığını hesaplıyor. Yakıt fiyatlarındaki artış ardından navlun, gıda dağıtımı ve sanayi maliyetlerine yayılıyor, yani toptan enerji fiyatlarındaki ilk yükselişin ardından tam enflasyonist etki hanelere ulaşıyor.
Düşünce kuruluşu ayrıca Türkiye yollarındaki her ek bir milyon elektrikli aracın yıllık fosil yakıt ithalatını yaklaşık 900 milyon dolar azaltabileceğini hesapladı. Bu rakam, mevcut fiyat şokuna anlık bir denge değil, modellenmiş bir uzun vadeli tahmin.
Kâr tablosundaki uçurum çarpıcı. Aramco, ihracatını korumak için boru hattı kapasitesini ve Kızıldeniz terminallerini kullandı. ExxonMobil, Chevron ve Avrupalı emsalleri ise yüksek fiyatlardan, güçlü rafinaj marjlarından ve coğrafi olarak çeşitlendirilmiş operasyonlardan kazandı. Türkiye ise aynı aksamayı daha büyük bir ithalat faturasıyla, taşımacılık ve sanayide yükselen maliyetlerle karşılıyor.
Kaynaklar: Suudi Aramco, ExxonMobil, Chevron, Shell, BP, TotalEnergies, Reuters, Ember, Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Bosphorus News derleme ve haberciliği.